St Gregory Palamas on the Transfiguration of our Lord and Saviour

The Prophet Isaiah foretold in respect of the Gospel that “the Lord will give a concise word on the earth” [Isaiah 10.23 LXX]. A concise word is an utterance containing an abundance of meaning in a few phrases. So let us look again at the Gospel passage, which we examined earlier, and add what we left out, that we may take our fill of the incorruptible meaning stored up in it, and all receive divine inspiration.

“At that time Jesus took Peter, James, and John, and brought them up into a high mountain apart, and was transfigured before them: and His face did shine as the sun” [Matthew 17.1-2; see also Mark 9.2-3]. “Behold, now is the acceptable time,” brethren, “now is the day of salvation” [2 Corinthians 6.2; see also Isaiah 49.8], a divine, new and eternal day, not measured in hours, never lengthening or shortening, uninterrupted by night. For us it is the day of the Sun of righeousness [Malachi 4.2], with Whom is no variableness, neither shadow nor turning [James 1.17]. That Sun, since the day when, by the good pleasure of the Father and the cooperation of the Holy Spirit, He lovingly shone upon us and led us “out of darkness into His marvellous light” [1 Peter 2.9], continues without setting to shine upon us for ever.

As the Sun of Righteousness [Malachi 4.2] and truth, He does not consent to give light to, or be known perfectly by, those who cultivate lying and either extol injustice or demonstrate it in their deeds. But He shines upon those who act righteously and love truth, is believed by them, and delights them with His rays. Therefore the Scripture says, “Light has dawned for the righteous, and its companion, gladness” [see Psalme 97.11 LXX]. And the Psalmist and Prophet also sings to God, “Tabor and Hermon shall rejoice in Thy name” [Psalm 89.12], foretelling the joy that those who later saw that illumination would experience. Isaiah tells us “to loose the bands of wickedness, to undo the heavy burdens, and to let the oppressed go free” [Isaiah 58.6]. What then? “Then shall thy light break forth as the morning, and thy health as shall spring forth speedily; and thy righteousness shall go before thee, and the glory of the Lord shall compass thee” [Isaiah 58.8 LXX]. Again he says, “If thou take away from the midst of thee the yoke and the stretching forth of the hand, and murmuring speech, and if thou give bread to the hungry from thy heart, and satisfy the afflicted soul, then shall thy light rise in darkness, and thy darkness shall be as noonday” [Isaiah 58.9-10 LXX]. For that Sun makes other suns of those upon whom it brightly shines. “Then shall the righteous shine forth as the sun in the kingdom of their Father” [Matthew 13.43].

Let us cast off, brethren, the works of darkness, and let us perform the works of light, that we may not only walk honestly, as in the day [Romans 13.12-13], but also become children of the day [1 Thessalonians 5.5]. And come, let us go up the mountain where Christ shone forth, that we may see what happened there. Or rather, if we become children worthy of that day, the Word of God Himself will take us up when the time comes. Now, I beseech you, strive to lift up the eyes of your understanding towards the light of the Gospel message, that you may be transformed by the renewing of your mind [Romans 12.2], and having acquired the divine brightness from above, be conformed to the likeness of the glory of the Lord [Romans 8.29], Whose face shone like the sun today on the mountain.

From a sermon by Saint Gregory Palamas, Archbishop of Thessalonica, on the Feast of the Transfiguration, between the years 1347 and 1359.

Metropolitan Anthony of Sourozh-On The Transfiguration

In the name of the Father, the Son and the Holy Ghost.

There are blessed or tragic moments when we can see a person revealed to us in a light with a depth, with an awesome beauty which we have never suspected before.

It happens when our eyes are open, at a moment of purity of heart; because it is not only God Himself Whom the pure in heart will see; it is also the divine image, the light shining in the darkness of a human soul, of the human life that we can see at moments when our heart becomes still, becomes transparent, becomes pure.

But there are also other moments when we can see a person whom we thought we have always known, in a light that is a revelation. It happens when someone is aglow with joy, with love, with a sense of worship and adoration. It happens also when a person is at the deepest point, the crucifying point of suffering, but when the suffering remains pure, when no hatred, no resentment, no bitterness, no evil is mixed to it, when pure suffering shines out, as it shone invisibly to many from the crucified Christ.

This can help us to understand what the Apostles saw when they were on the Mount of Transfiguration. They saw Christ in glory at a moment when His total surrender to the will of the Father, His final and ultimate acceptance of His own human destiny, became revealed to them. Moses and Elijah, we are told, stood by Him; the one representing the Law and the other one representing the Prophets: both have proclaimed the time when salvation would come, when the Man of suffering will take upon Himself all the burdens of the world, when the Lamb of God slain before all ages would take upon Himself all the tragedy of this world. It was a moment when in His humanity Christ, in humble and triumphant surrender, gave Himself ultimately to the Cross.

Last week we heard Him say that the Son of God will be delivered in the hand of men, and they will crucify Him, but on the third day He will rise. At that moment it became imminent, it was a decisive point, and He shone with the glory of the perfect, sacrificial, crucified love of the Holy Trinity, and the
responsive love of Jesus the Man, as Saint Paul calls Him. The Apostles saw the shining, they saw the divine light streaming through the transparent flesh of Christ, falling on all the things around Him, touching rock and plant, and calling out of them a response of light. They alone did not understand, because in all the created world man alone has sinned and is blind. And yet, they were shown the mystery, and yet, they entered into that cloud which is the divine glory, that filled them with awe, with fear, but at the same time with such exulting joy and wonder!

Moses had entered that cloud and was allowed to speak to God as a friend speaks to a friend; he was allowed to see God passing by him, still without a name, still without a face. And now, they saw the face of God in the Incarnation. They saw His face and they saw His glory shining out of tragedy. What they perceived was the glory, what they perceived was the wonder of being there, in the glory of God, in the presence of Christ revealed to them in glory. They wanted to stay there forever, as we do at moments when something fills us with adoration, with worship, with awe, with unutterable joy. But Christ had told them that the time has come to go down into the valley, to leave the Mount of Transfiguration because this was the beginning of the way of the Cross, and He had to be merged into all that was tragic in human life. He brought them down into the valley to be confronted with the agony of the father whose child could not be cured, with the inability of the disciples to do anything for this child, with the expectation of the people who now could turn to no one but Him - that is where He brought them.

And we are told that He had chosen these three disciples because together, in their togetherness they held the three great virtues that make us capable of sharing with God the mystery of His incarnation, of His Divinity, of His crucifixion, to face His descent into hell after His death and to receive the news of
His resurrection: the faith of Peter, the love of John, the righteousness of James.

There are moments when we also see something which is beyond us, and how much we wish we could stay, stay forever in this blissful condition; and it is not only because we are incapable of it that we are not allowed to stay in it, but because the Lord says, You are now on the Mount of Transfiguration, you have seen Christ ready to be crucified for the life of the world - go now together with Him, go now in His name, go now, and bring people to Him that they may live!

This is our vocation. May God give us faith, and the purity of heart that allows us to see God in every brother and sister of ours! Didn't one of the Desert Fathers say, ‘He who has seen his brother has seen God’? - and serve one another with love sacrificial, with the exulting joy of giving our lives to one another as Christ gave His life for us. Amen.

Χτίζετε γέφυρες ἤ φράκτες;

Μια φορά κι έναν καιρό, μάλωσαν δύο αδέλφια που ζούσαν σε γειτονικές φάρμες. Ήταν το πρώτο σοβαρό ρήγμα στη σχέση τους. Για 40 χρόνια, εργάζονταν μαζί ως γεωργοί, μοιράζονταν χωρίς κανένα πρόβλημα τα γεωργικά μηχανήματα, και συνεργάζονταν αρμονικά για την εμπορία των προϊόντων τους.

Όμως, η μακρά συνεργασία τους διεκόπη απότομα. Η διένεξη ξεκίνησε από μια μικρή παρεξήγηση, εξελίχθηκε σε μια σημαντική διαφορά, και τελικά κατέληξε σε ανταλλαγή πικρών κουβέντων.
Ένα πρωί κάποιος χτύπησε την πόρτα του μεγαλύτερου αδελφού. Εκείνος άνοιξε και αντίκρισε έναν άνθρωπο με την εργαλειοθήκη ενός ξυλουργού.

«Ψάχνω για δουλειά λίγων ημερών» είπε. «Ίσως έχετε ανάγκη για κάποιες μικροεργασίες και θα μπορούσα να σας φανώ χρήσιμος».

«Πράγματι» αναφώνησε ο μεγαλύτερος αδελφός. «Έχω μια δουλειά για σένα. Κοίταξε σε εκείνο τον κολπίσκο στο απέναντι αγρόκτημα. Αυτός είναι ο γείτονάς μου. Στην πραγματικότητα, είναι ο μικρότερος αδερφός μου. Μέχρι την περασμένη εβδομάδα υπήρχε ένα χωράφι ανάμεσα μας.
Όμως, έσκαψε με την μπουλντόζα του μέχρι το ανάχωμα του ποταμού και τώρα υπάρχει ένα ποταμάκι ανάμεσα μας. Λοιπόν, μπορεί να κατάφερε να μ" εκνευρίσει, αλλά εγώ θα κάνω κάτι χειρότερο.»

«Βλέπεις αυτή τον σωρό με ξύλα στο στάβλο; Θέλω να φτιάξεις ένα ψηλό φράχτη. Δεν θέλω να ξαναδώ το πρόσωπό του».
Ο ξυλουργός απάντησε: «Νομίζω ότι καταλαβαίνω την κατάσταση. Πιστεύω ότι μπορώ να τα καταφέρω και ότι στο τέλος θα ευχαριστηθείς με τη δουλειά μου».
Ο μεγαλύτερος αδελφός έπρεπε να πάει στην πόλη γα να τελειώσει κάποιες δουλειές. Έτσι, βοήθησε τον ξυλουργό να μεταφέρει τα ξύλα, και έφυγε για την πόλη.

Ο ξυλουργός εργάστηκε σκληρά κατά τη διάρκεια της μέρας. Λίγο πριν το ηλιοβασίλεμα, όταν ο γεωργός επέστρεψε, ο ξυλουργός είχε μόλις τελειώσει τη δουλειά του.
Τα μάτια του αγρότη γούρλωσαν από αυτό που αντίκρισε. Δεν είχε κατασκευαστεί ο φράχτης που είχε ζητήσει. Αντί για τον φράχτη, υπήρχε μια γέφυρα από την μια μεριά του ρέματος μέχρι την άλλη.
Εκείνη την ώρα, είδε από την άλλη μεριά της γέφυρας να έρχεται προς το μέρος του ο γείτονας, ο νεώτερος αδελφός του. Όταν τον πλησίασε, άπλωσε τα χέρια του και αναφώνησε:
«Είσαι ο καλύτερος αδελφός που θα μπορούσα να είχα. Μετά από όλα όσα έχω κάνει και έχω πει εναντίον σου, έχτισες μια γέφυρα ανάμεσα μας».

Τα δύο αδέλφια αγκαλιάστηκαν, μετανιωμένα για ότι είχε συμβεί ανάμεσα τους. Γύρισαν και είδαν τον ξυλουργό να σηκώνει την εργαλειοθήκη και να την κρεμάει στον ώμο του.
«Όχι, μην φεύγεις, περίμενε! Μείνε λίγες ημέρες. Έχω κι άλλες εργασίες για σένα», είπε ο μεγαλύτερος αδελφός.
«Θα ήθελα πολύ να μείνω» είπε ο ξυλουργός, «αλλά έχω να χτίσω κι άλλες γέφυρες».

An Interpretation of the Icon of the Transfiguration of the Lord

The icon of the Transfiguration constitutes the key to Orthodox theology on the vision of God. The light which appeared to the Apostles was the expression of the Divine brilliance, of the timeless and uncreated glory, the recognition of the two natures of Christ, the divine and the human. At the same time, it was a prototype, an icon of the transfigured human nature and of the theosis (deification) which is granted by the redemptive work of Christ. The Transfiguration of Christ on mount Tabor is the corresponding event in the New Testament of the event in the Old Testament in which God is revealed to Moses on Mount Horeb. Already from the first Christian centuries we have indications that the Transfiguration of Christ was celebrated in the Church, while from the end of the 6th century of the Christian era the date of this celebration was fixed to be the 6th of August. It is from the same period that we derive the first examples of the iconographic art.

Η ΓΙΑΓΙΑ ΚΑΙ Ο ΧΑΡΟΝΤΑΣ

Μιά φορά ήταν μιά γριά καί κάθε πρωΐ έβγαινε στός δάσος καί μάζευε ξύλα γιά τή φωτιά της καί χορταράκια, γιά νά φάει. Καθώς εγύριζε μιά μέρα φορτωμένη στόν ώμο τά ξύλα καί στήν ποδιά της τά χόρτα, στό δρόμο συναντάει τόν χάροντα. -Γειά καί χαρά σου, χάροντα, τοϋ λέει, γιά ποιόν μέ τό καλό;
-Γιά του λόγου σου θειά, τής λέει ό χάροντας. Αντε, ετοιμάσου νά σέ πάρω. -Τώρα, τοϋ λέει, νά πάω σπίτι νά ξεφορτωθώ καί νά ετοιμασθώ. Καί γιά νάχω καλό ρώτημα, σάν πώς θέλεις νά ετοιμασθώ; - Οπως θέλεις εσύ, άπαντάει ό χάροντας. Τότε ή γριά πηγαίνει στό σπίτι, άνάβει τό τζάκι καί βάζει νά βράσει τά χόρτα. Υστερα έπιασε νά ζημώσει ψωμιά, έφτιαξε καί κουλούρια γιά συγχώρεση. Υστερα έστρωσε τραπέζι καί περίμενε νά ψηθοϋν τά ψωμιά. Τότε παρουσιάσθηκε o χάροντας καί τή ρωτάει: -Ε, ετοιμάστηκες θειά; -Περιμένω γιέ μου νά βράσουν τά χόρτα, νά ξεφουρνίσω τό ψωμί καί νά φαμε. Δέν κάθεσαι καί του λόγου σου νά φας μαζί μου; -Μά δέν μ' έχεις κακία θειά, πού θά σου πάρω τήν ψυχή; -Μπά, γιατί νά σού΄χω κακία. Όπου τήν πας τήν ψυχή μου, θάρχομαι κι εγώ μαζί. -Καί τό κορμάκι σου, που θά τάφήσεις εδώ; ξαναρωτάει ό χάροντας. - Ε, αυτό είναι δική μου υπόθεση, απαντάει ή γριά. Εγώ θά τό παραδώσω στόν Θεό καί θά μου τό φυλάει. Είδες πού βάζομε σταυρό πάνω απ' τά μνήματα; Απάνω στήν ώρα έβρασαν καί τά χόρτα, μύρισε καί τό ψωμί στό φουρνο καί ή γριά κατέβασε τό φαΐ, ξεφούρνισε κι έβαλε στό τραπέζι δυό πιάτα χόρτα καί κάμποσες φέτες ψωμί. Ό χάροντας όμως φαίνονταν στενοχωρημένος καί δέν ήθελε νά φάει. Δέν μου κάνει κέφι νά παίρνω ανθρώπους, πού δέν κλαίνε, λέει στή γριά. Καί δεν μου λές κι εμένα τό λόγο; λέει ή γριά. Τί σημασία έχει άν κλαίνε ή όχι; "Οταν κλαίνε καί θρηνουνε, μόνο τότε είναι δικοί μου καί τούς πάω στήν κόλαση. Οταν είναι ευχαριστημένοι καί ήσυχοι, μου τούς παίρνει o Θεός καί τούς πάει ίσια στόν Παράδεισο. -Γι' αυτό κι έχεις κακό όνομα, του λέει ή γριά. Φάε λίγο νά ζεσταθεί ή ψυχή σου, νά κάνεις τό σταυρό σου, μήπως καί πάψεις νά κολάζεις τόν κόσμο. Τότε o χάροντας έσκασε απ' τό κακό του, πετιέται επάνω καί φεύγει λέγοντας. -'Εσένα έτσι κι έτσι χαμένη σ' έχω. Τί κάθομαι καί χασομερώ μαζί σου. Ετσι έφυγε o χάροντας κι ή γριά ζει ακόμα καί ποιος ξέρει πόσο ακόμα θά ζει καί θά 'ναι καί ευχαριστημένη καί καλόγνωμη.

Saint Theophylact of Ochrid-Thy Sins Be Forgiven Thee

 

Sixth Sunday after Pentecost
Thy Sins Be Forgiven Thee

Matthew 9:1-8

From The Explanation of the Gospel of St. Matthew

by Blessed Theophylact, Archbishop of Ochrid and Bulgaria

1-2. And He entered into a boat, and passed over, and came into His own city. And, behold, they brought to Him a paralytic, lying on a bed.His own city means Capernaum, for it was there that He was living. He was born in Bethlehem, raised in Nazareth, and lived for an extended length of time in Capernaum. This paralytic is not the same as the one mentioned in John [5:2-9], for that one was beside the Sheeps Pool in Jerusalem, while this one was in Capernaum. And that one had no one to help him, while this one was carried by four men, as Mark says [Mk. 2:3-12], who lowered him through the roof, a fact which fact Matthew omits.

And Jesus seeing their faith. Either the faith of the men who brought the paralytic, for Jesus often worked a miracle on account of the faith of those who brought the one sick; or, of the paralytic himself. Said to the paralytic, Take courage, child; thy sins be forgiven thee. Jesus calls him child, either as one of Gods creatures, or because he believed. To show that the man's paralysis is a result of his sins, Jesus first forgives him his sins.

3-5. And, behold, certain of the scribes said within themselves, This man blasphemeth. And Jesus knowing their thoughts said, Wherefore think ye evil in your hearts? For which is easier to say, Thy sins be forgiven thee; or to say, Arise, and walk? By knowing their thoughts, Jesus shows that He is God. He rebukes them by saying, "You think that I am blaspheming by promising to forgive sins, which is a great thing, and that I resort to this because it is something which can not be verified. But by healing the body, I shall guarantee that the soul has been healed as well. By doing the lesser deed, though it appears to be more difficult, I shall also confirm the remission of sins, which is indeed something great even though it appears easier to you since it is not visible to the eye."

6-8. But that ye may know that the Son of Man hath power on earth to forgive sins”then saith He to the paralytic”Arise, take up thy bed, and go unto thine house. And he arose, and departed to his house. But when the multitudes saw it, they marvelled, and glorified God Who had given such power unto men. Jesus commanded him to carry his bed so that the event would not appear to have been imaginary, and also, so that the multitudes would see the miracle. For they thought that Jesus”Who is greater than all”was only a man.

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙΚΟΝΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

 Για να βιώσουμε ένα γεγονός της ζωής του Χριστού, χρειάζεται
να διαβάσουμε την αγία Γραφή και να δούμε πως το περιγράφει· χρειάζεται
να δούμε την ερμηνεία των Πατέρων πάνω στη σχετική περικοπή·
ν' ακούσουμε τους σχετικούς εορταστικούς ύμνους της Εκκλησίας μας·
και τέλος να εμβαθύνουμε στην Εικόνα που το ιστορεί. Κάθε Εικόνα
είναι μια θαυμάσια εποπτεία που μας παρουσιάζει ζωντανά και με ενάργεια
το σχετικό γεγονός. Ας ενδιατρίψουμε λοιπόν με προσοχή πάνω
στην Εικόνα της Μεταμορφώσεως του Χριστού μας.

Στο βάθος της Εικόνας παρουσιάζεται ένα βουνό. Είναι το Θαβώρ όπως
μας λέγει η Παράδοση, διότι στην αγία Γραφή δεν αναφέρεται η ονομασία
του. Απλώς η αγία Γραφή αναφέρει ότι ο Ιησούς ανέβηκε με τους τρεις
Μαθητές Σου, τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, «εις όρος υψηλόν».

Το όρος είναι αυχμηρό και έρημο από βλάστηση και δένδρα, όπως
συνηθίζεται στην βυζαντινή ζωγραφική. Οι βυζαντινοί ζωγράφοι
παρουσιάζουν το περιβάλλον πάντα λιτά και αφαιρετικά.
Θέλουν η προσοχή του πιστού να μη αποσπάται από φυσικές ομορφιές
και τοπία, αλλά να είναι συγκεντρωμένη στο γεγονός που ιστορούν.
Γι' αυτό το περιβάλλον ιστορείται απ' αυτούς πάντα σχηματικά και ποτέ
φυσιοκρατικά και ρεαλιστικά. Επιπλέον, στην παρούσα Εικόνα,
το ξερό και άγονο του όρους Θαβώρ δείχνει πόσο μεγάλο και ευφρόσυνο
αγαθό είναι το άκτιστο Φως, που απορρέει από την θεία φύση του Χριστού.
Είναι τόσο πανευφρόσυνο, χαροποιό, και απολαυστικό, που αναγκάζει
τον Πέτρο ν' αναφωνήσει ότι είναι καλό να μείνουν για πάντα εκεί,
ενώ τίποτα το φυσικά ωραίο δεν υπάρχει.

Στην κορυφή του βουνού είναι ο Χριστός. Είναι δοξασμένος· το πρόσωπό
Σου λάμπει σαν τον ήλιο και τα ρούχα είναι λευκά σαν το φως (Ματθ. 17,2)
ή λευκά σαν το χιόνι έτσι που κανείς βαφέας επί της γης δεν μπορεί
να τα λευκάνει (Μαρκ. 9,3).

Η όλη ύπαρξη του ακτινοβολεί το άκτιστο Φως, που αναβλύζει έσωθεν
της υπάρξεώς του. Είναι ο νοητός ήλιος ο οποίος καθιστά σκοτεινό
τον φυσικό και υλικό ήλιο, που φωτίζει από ψηλά το σύμπαν,
τη στιγμή εκείνη. Είναι ο ήλιος που θα φωτίζει αενάως και συνεχώς
την Νέα Ιερουσαλήμ, την αιώνια βασιλεία Σου. Η δόξα που τον περιβάλλει,
και που στην Εικόνα συμβολίζεται μ' ένα κυκλικό ή ωοειδές ή ρομβοειδές
με τριγωνικές κατασκευές σχήμα, φανερώνει ότι η ανθρώπινη Σου φύση
είναι δοξασμένη από τον καιρό της ενσαρκώσεώς Σου στην γαστέρα
της Παναγίας μας, λόγω της ενώσεως της με την θεία φύση.

Η δόξα όμως αυτή δεν φαινόταν, αλλά κρατείτο αθέατη από τα μάτια
των ανθρώπων. Tώρα αποκαλύπτεται και την βλέπουν οι πρώτοι
των Μαθητών. Συνεπώς η Μεταμόρφωση δεν σημαίνει αλλαγή
της μορφής του Χριστού αλλά αποκάλυψη
της έως τότε κρυμμένης δόξας Του.

Η αποκάλυψη αυτή θέλει να δείξει στους Μαθητές αλλά και σ' όλους
τους μετέπειτα πιστούς πόσο λαμπρό και ένδοξο θα γίνει το σώμα μας,
η ανθρώπινη μας φύση. Αυτό που είπε ο Χριστός λεκτικά ότι «οι δίκαιοι
εκλάμψουσιν ως ο ήλιος εν τη βασιλεία του πατρός αυτών» (Ματθ. 13,43),
τώρα το αποδεικνύει εμπειρικά και οι ζωγράφοι το ιστορούν εικαστικά.
Έτσι η εμπειρία των τριών Μαθητών γίνεται εμπειρία όλων των πιστών.

Η Εκκλησία μας στην λατρεία της, στην υμνωδία της και την ζωγραφική
της έχει το λεγόμενο «λειτουργικό χρόνο», όπου παρελθόν και μέλλον
και έσχατα γίνονται ένα συνεχές αιώνιο παρόν, το οποίο βιώνουν μυστικώς
και μυστηριωδώς οι πιστοί, και καθίστανται έτσι αυτόπτες μάρτυρες
των όσων ιστορικά διαδραματίστηκαν, διαδραματίζονται
ή θα διαδραματισθούν.
Με το λειτουργικό χρόνο, όλα τα μεγάλα γεγονότα της θείας οικονομίας
ξεφεύγουν από τα καθορισμένα χρονικά και τοπικά περιοριστικά όρια,
κατά τα οποία πραγματοποιήθηκαν, και αποκτούν έκταση
και διάρκεια παγκόσμια και αιώνια. Έτσι ο πιστός βλέποντας
την εικαστική αναπαράσταση της Μεταμορφώσεως παρατηρεί
και μετέχει στο γεγονός της σαν αυτό να γίνεται σήμερα.

Δεξιά και αριστερά του Χριστού φαίνονται ο Μωυσής και ο Ηλίας,
οι οποίοι είναι κι αυτοί λουσμένοι στο άκτιστο Φως και στη θεία δόξα,
λόγω της θεοπτίας τους και της εν Χριστώ κοινωνίας τους.
Γι' αυτό σε Εικόνες που ακολουθούν την αρχαία παράδοση εικονίζονται
και αυτοί εντός της δόξης του Κυρίου. «Και ιδού άνδρες δύο συνελάλουν
αυτώ, οίτινες ήσαν Μωυσής και Ηλίας, οι οφθέντες εν δόξει έλεγον την
έξοδον αυτού, ην ήμελλεν πληρούν εν Ιερουσαλήμ» μας διηγείται
ο Ευαγγελιστής Λουκάς (9,30) και ως εκ τούτου πιστοποιούν κι αυτοί
με τη σειρά τους το δοξασμό της ανθρώπινης φύσεως,
εφ' όσον βεβαίως δει το Θεό σαν φως και όχι σαν φωτιά.
Οι τρεις Απόστολοι αντιλαμβάνονται ότι είναι ο Μωυσής και ο Ηλίας,
λόγω της συζητήσεως που κάνουν με τον Χριστό και λόγω της δόξας
που τους περιβάλλει, ως θεόπτες που υπήρξαν.

Οι δύο μεγάλοι Προφήτες -που υπήρξαν μεγάλοι νηστευτές, θαυματουργοί,
θεόπτες, ατρόμητοι εξαγγελείς του θείου θελήματος και κατ' εξοχήν
ζηλωτές- υπήρξαν ο ένας έγγαμος και ο άλλος άγαμος. Αυτές τους
οι διαφορετικές ιδιότητες της προσωπικής τους ζωής αποκαλύπτουν
ότι ο εν Χριστώ γάμος και η εν Χριστώ αγαμία είναι δύο δρόμοι
προς το Θαβώρ και τη θέωση.

Ο ιερός Χρυσόστομος, στις υπέροχες ομιλίες του εις το «Είδον τον Κύριον»
του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος αν και έγγαμος υπήρξε κι αυτός θεόπτης,
λέγει ρητά και ξάστερα ότι τίποτα δεν εμποδίζει ο γάμος στο να δει κανείς
το Θεό, κι αυτό το πιστοποιεί ολόκληρη σειρά δικαίων της Παλαιάς
Διαθήκης, που είδαν τον Χριστό άσαρκο τότε, ενώ οι Απόστολοι και οι δύο
Προφήτες, Μωυσής και Ηλίας, τον βλέπουν τώρα σαρκωμένο.

Ο Μωυσής και ο Ηλίας είναι αυτοί που μαζί με τον Πρόδρομο δείξανε
το Φριστό - Μεσσία στους τρεις Μαθητές. Δύο Προφήτες της εποχής
του νόμου και ένας Προφήτης στο μεταίχμιο του νόμου και της Χάριτος
δείχνουν ότι ο Ιησούς είναι ο αναμενόμενος Μεσσίας. Υπάρχει συνεπώς
ενότητα και συνέχεια μεταξύ Παλαιάς και Καινής Διαθήκης. Ο Χριστός
συνδέεται με τους Αποστόλους αλλά και τους Προφήτες.
Δεν είναι ο Χριστός λοιπόν ούτε ο Μωυσής ούτε ο Ηλίας, όπως λέγανε
κάποιοι, ούτε είναι εναντίον του Μωυσή και δήθεν καταργεί το νόμο του,
όπως Τον κατηγορούσαν οι Φαρισαίοι. Να ξεκάθαρα φαίνονται οι μεγάλοι
αυτοί Προφήτες να τον δείχνουν, να τον παρουσιάζουν στους τρεις
Μαθητές, και να συζητούν για την κηδεία Σου, όπως μας λέγει
ο Ευαγγελιστής Λουκάς (9,30-31). Προετοιμάζουν κι αυτοί με τον τρόπο τους
Μαθητές να μη ταραχθούν με τα όσα θα συμβούν, αφού είναι προγνωσμένα
και θεληματικά θα τα υποστεί ο Κύριος. Το ότι συζητούν και το ότι
εμφανίζονται ζώντες μετά από τόσους αιώνες –μάλιστα ο Μωυσής που είχε
πεθάνει- δείχνει ότι οι άνθρωποι είναι προορισμένοι για την αθανασία
και ότι η ζωή δεν τελειώνει στο φτυάρι του νεκροθάφτη. Η παρουσία τους
είναι μια ακόμη Προφητεία για την Ανάσταση των νεκρών. Επίσης δείχνουν
ότι ο Χριστός είναι ο Κύριος νεκρών (Μωυσής) και ζώντων (Ηλίας).
Σους πάντας εξουσιάζει και τους πάντες τους έχει στο χέρι Σου.

Η ανωτερότητα του Χριστού από τον Μωυσή και τον Ηλία φαίνεται
και στα θαύματά του. Ο Μωυσής έσχισε τη θάλασσα και ο Ηλίας
τον Ιορδάνη, ενώ ο Χριστός πατούσε και περπατούσε πάνω στο νερό.
Ο Μωυσής έθρεψε με την προσευχή του τους Ισραηλίτες στην έρημο
και ο Ηλίας τη χήρα και τον γιο της, ενώ ο Χριστός έθρεψε χιλιάδες
με το δικό Σου πρόσταγμα και την ευλογία. Ο Μωυσής πήρε
τους Ισραηλίτες και τους έβγαλε από την Αίγυπτο, ενώ ο Χριστός
εισήλθε στον Άδη και ελευθέρωσε όλους τους νεκρούς της γης
από κτίσεως κόσμου από την κυριαρχία του.

Επίσης πριν ακουστεί η φωνή του Θεού Πατέρα «ούτος εστιν ο υιός μου
ο αγαπητός αυτού ακούετε» ο Ηλίας και ο Μωυσής είχαν φύγει (Λουκ. 9,33),
για να μη νομίσουν οι Μαθητές ότι η φωνή απευθυνόταν σε κάποιον
απ' αυτούς. Γι' αυτό ο Χριστός απεικονίζεται σε πολλές Εικόνες μόνο Αυτός
μέσα στη θεία δόξα και όχι και οι προφήτες ή επί δύο διασταυρωμένων
τετραγώνων που περικλείονται από την κυκλική δόξα του. Σα δύο αυτά
γεωμετρικά σχήματα και η Εικόνα του Χριστού που εφάπτεται πάνω τους
συμβολίζουν το τριλαμπές της μιας θεότητος, μόνα τους δε συμβολίζουν την
φωτεινή νεφέλη με την οποίαν εμφανίσθηκε το Άγιο Πνεύμα και την φωνή
του Θεού Πατέρα που ακούστηκε μέσα από τη νεφέλη «ούτος εστίν
ο υιός μου ο αγαπητός, εν ω ευδόκησα· αυτού ακούετε» (Ματθ. 17,5)

Στο κάτω μέρος της Εικόνας παρίστανται οι Μαθητές τρομαγμένοι λόγω
της θεοφανείας και πεσμένοι χάμω, όπως μας διηγείται ο Ματθαίος (17,6),
άλλος μπρούμυτα, άλλος ανάσκελα, άλλος βάζοντας τα χέρια στο πρόσωπό
του ή οι δύο μπρούμυτα και ο Πέτρος να κοιτάζει προς το Χριστό.
Η θέα του Θεού σ' αυτή τη ζωή προκαλεί τον πόθο αλλά και συγχρόνως
το φόβο των ανθρώπων. Γι' αυτό ο Χριστός ιστορείται στις Εικόνες,
και μάλιστα ως Παντοκράτωρ, με τον ένα οφθαλμό του ιλαρό και τον άλλο
αυστηρό. Στην αιώνια ζωή όμως τα πράγματα είναι διαφορετικά·
οι πιστοί θα βλέπουν το Χριστό συνεχώς σαν Φως και θα χαίρονται,
οι δε άπιστοι σαν φωτιά και θα καίγονται.