ELDER PAISIOS-Seek First the Kingdom of God

-Elder,Abba Makarios says our God gives us heavenly gifts,and this we believe.Should we believe He will also give us earthly gifts,which are not so important?
-What earthly gifts?
-Whatever we need.
-Yes,you put it well.God loves His creation,His image,and provides the things which man needs.
-Must everyone believe this and not worry?
-If one does not believe this and struggles by himself to acquire these earthly gifts,he will suffer.But even if God does not provide some of these earthly,material things,a person who is leading a spiritual life will not worry about it.If we seek first the Kingdom of God and this is our only concern,all the other things will be given to us,as well.Will God abandon His creation?The manna which God provided for the Israelites in the desert would spoil if they kept it for the next day.God arranged things this way so that the people would have confidence in His divine providence.
We have not yet understood the words of Jesus,Seek first the Kingdom of God.Either we believe or we don't.When I went to stay at Mount Sinai,I had nothing.But I didn't think at all what would become of me in the desert among strangers,what I would eat,how I would live.The ascetic cell of Saint Episteme, where I was to stay,had been abandoned and uninhabitable for years.As I didn't want to burden the Monastery of Saint Catherine,I didn't ask for anything.They brought me a little bread from The Monastery,but I returned it.Why should I be worried,when Christ said,Seek first the Kingdom of God.There was also very little water.I had no trade to work and earn my living.The only tool I had was a pair of scissors.I separated it in two,sharpened the two pieces on a stone,took a piece of wood and began making little carved wooden Icons.I worked and said the Jesus Prayer.Quickly I became experienced.I kept making the same design,and the work that would have taken me five days,I could now do in eleven hours,and not only did I help myself,but I also was able to help the little Bedouin children.
For a long time I worked on this task for many hours each day.Later I had reached a point where I did not want to continue with handicraft,but then I could see the need of the Bedouin children.If you gave them a cap and a pair of sandals,it was a great blessing for them.So, the thought came to me,"Did I come here to help the Bedouins or to pray for the whole world?"Thus,I decided to stop the work in order to be un-distracted and to pray more.And it wasn't as if I was expecting help from somewhere.The Bedouins did not even have enough to eat for themselves.The Monastery was far away.And in the opposite direction it was all desert.But on the same day when I cut back on the work to devote more time to prayer,someone came and found me at my cell and told me,"Here,take these one hundred liras to help the Bedouins without interrupting your program of prayer!"I could not bear this.I left my visitor alone and went into my cell for about fifteen minutes.The providence and the love of God had created such a spiritual state in me that I could not hold back my tears.
Do you see how God provides when there is good will?How much could I have possibly given them?I would give to one child and another would come to remind me."You didn't give me anything,Father"Then,yet another would come to say the same thing,"Father,you haven't given me anything!"
-Elder,while many times we have felt the omnipotence of God,why is it that we do not also see His divine providence for us?
-This is a trap of the devil.The devil throws ashes in man's eyes so he won't see God's providence.For when man sees the providence of God,his granite heart will soften,become sensitive and burst out in praise of God.and this is not what the devil wants.

Taken from ELDER PAISIOS OF MOUNT ATHOS Spiritual Counsels Vol 2 "Spiritual Awakening

π. Σάββας Αγιορείτης: Περί Φιλαυτίας

Ομιλία του π. Σάββα Αγιορείτου. Αναλύοντας το κεφάλαιο από το βιβλίο του Ευεργετινού περί Φιλαυτίας.

Ο ρόλος του Πνευματικού στην ζωή του κάθε χριστιανού(ομιλία του π. Σάββα αγιορείτου)

Ακούστε την ομιλία παρακάτω... "Ο ρόλος του πνευματικού στην ζωή κάθε χριστιανού", του Γέροντος Σωφρονίου Σαχάρωφ, ιδρυτή και πνευματικού της Ιεράς Σταυροπηγιακής Μονής Τιμίου Προδρόμου Essex Αγγλίας. Ομιλεί και σχολιάζει ο π. Σάββας Αγιορείτης

Το έργο του πνευματικού πατέρα

Στην ορθόδοξη Παράδο­ση, οι πνευματικοί οδηγοί επιζητούσαν πάντοτε να αποφύγουν κάθε είδος καταναγκασμού και πνευματικής βίας στις σχέσεις τους με τους μαθητές τους. Αν, υπό την καθοδήγηση του Αγίου Πνεύματος, ομιλούν και ενεργούν με κύρος, το κύρος προέρχεται από την ταπεινή αγάπη. Θέλοντας να αποφύγουν κά­θε μηχανικό εξαναγκασμό, αρνούνται μερικές φορές να δώσουν στους μαθητές τους κάποιο κανόνα ζωής, κάποιο σύνολο εξω­τερικών εντολών που να εφαρμόζονται αυτόματα.

Κατά ένα σύγχρονο Ρουμάνο μοναχό, ο γέροντας δεν είναι «νομοθέτης αλλά μυσταγωγός». Δεν καθοδηγεί τους άλλους επιβάλλοντας κανόνες, αλλά συμμεριζόμενος τη ζωή τους. Κάποιος μοναχός είπε στον αββά Ποιμένα: «αδελφοί οικούσι μετ' εμού˙ θέλεις κελεύσω αυτοίς; Λέγει αυτώ ο γέρων. Ουχί... θέλουσι και αυ­τοί, πάτερ, ίνα κελεύσω αυτοίς. Λέγει αυτώ ο γέρων. Μη· αλλά γενού αυτοίς τύπος, και μη νομοθέτης» (κάποιοι αδελφοί ήλ­θαν να ζήσουν μαζί μου· θέλεις να τους δώσω εντολές; Όχι, εί­πε ο γέροντας. Όμως, πάτερ, επέμεινε ο μοναχός, οι ίδιοι μου ζητούν να τους δώσω εντολές. Όχι, επανέλαβε ο ποιμήν, γίνε παράδειγμα σ' αυτούς κι όχι νομοθέτης!).

Το ίδιο δίδαγμα βγαί­νει και από μια ιστορία που είπε ο Ισαάκ, Πρεσβύτερος των Κελίων. Ως νέος, έμεινε στην αρχή με τον αββά Κρόνο και μετά με τον αββά Θεόδωρο της Φέρμης κανείς τους όμως δεν του έλεγε τι να κάνει. Ο Ισαάκ παραπονέθηκε στους άλλους μο­ναχούς, που πήγαν και διαμαρτυρήθηκαν στον Θεόδωρο. «Αλλ' εάν θέλη», απάντησε στο τέλος ο Θεόδωρος, «ο βλέπει με ποιούντα, ποιήσει και αυτός» (αν θέλει, ας κάνει ό,τι βλέπει να κά­νω εγώ). Όταν ζήτησαν από τον Βαρσανούφιο να δώσει ένα λεπτομερή κανόνα ζωής, αρνήθηκε, λέγοντας: «δεν θέλω να εί­σαστε κάτω από τον νόμο, αλλά μέσα στη Χάρη». Και σε άλ­λες επιστολές του έγραψε: «Γνωρίζετε πως ποτέ δεν επιβάλα­με αλυσίδες σε κανένα... Μη βιάζετε την ελεύθερη βούληση των ανθρώπων, αλλά σπείρετε εν ελπίδι· διότι ο Κύριος μας κανέ­ναν δεν εξανάγκασε, αλλά δίδαξε το Ευαγγέλιο και όποιος ή­θελε Τον άκουσε».

Μη βιάζετε την ελεύθερη βούληση των ανθρώπων. Το έργο του πνευματικού πατέρα δεν είναι να καταστρέψει την ελευθε­ρία μας, αλλά να μας βοηθήσει να δούμε την αλήθεια για τον εαυτό μας· δεν είναι να καταπιέσει την προσωπικότητά μας, αλλά να μας καταστήσει ικανούς να ανακαλύψουμε τον αληθινό μας εαυτό, να ωριμάσουμε και να γίνουμε αυτό που πραγματι­κά είμαστε. Αν περιστασιακά ο πνευματικός πατέρας απαιτεί απόλυτη και φαινομενικά «πικρή» υπακοή από τον μαθητή του, τούτο ποτέ δεν γίνεται ως αυτοσκοπός, ούτε με την προοπτι­κή της υποδούλωσής του. Σκοπός αυτού του είδους «θεραπείας-σοκ» είναι απλά να απελευθερώσει τον μαθητή από τον ψεύ­τικο και απατηλό «εαυτό», για να μπορέσει να εισέλθει στην αληθινή ελευθερία˙ η υπακοή γίνεται κατ' αυτόν τον τρόπο η πύ­λη προς την ελευθερία.

Ἐπίσκοπος Διοκλείας Κάλλιστος Ware

Περί τής Δημιουργίας και Ύπαρξης τών Αγγέλων‏

1. Εκτός από τη δημιουργία του αισθητού κόσμου και τη δημιουργία του ανθρώπου, δημιούργησε ο Θεός και άλλα λογικά όντα;

Μάλιστα. Ο Θεός δημιούργησε και έναν άλλο κόσμο, πνευματικό, που υπερβαίνει τον αισθητό, και άλλα όντα, νοερά, λογικά και αυτεξούσια.

2. Από που γνωρίζουμε για τον υπεραισθητό κόσμο;
Μαθαίνουμε για αυτόν και την ύπαρξη των αγγέλων από τις Άγιες Γραφές της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης.

3. Που αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη η ύπαρξη των αγγέλων;
α) Στη Γένεση, και συγκεκριμένα στο εδάφιο 16:78 κτλ., αναφέρεται ότι φανερώθηκε άγγελος στην Άγαρ. Αυτή είναι η πρώτη αναφορά σε αγγέλους, ακολουθούν, όμως, και διάφορες άλλες αναφορές σε αγγέλους στο βιβλίο της Γένεσης.
β) Στο Δευτερονόμιο, εκεί που μιλάει ο Μωϋσής για αγγέλους, διαβάζουμε, ότι «όταν ξεχώριζε ο Κύριος τα έθνη, διασπείροντας τα παιδιά του Αδάμ, καθόρισε όρια για τα έθνη που αντιστοιχούσαν σε αριθμό με τους αγγέλους του Θεού» (Δευτ. 32:8-9).

γ) Επίσης σε όλα τα βιβλία της Αγίας Γραφής υπάρχουν αναφορές σε αγγέλους. Στο βιβλίο του Ιώβ λέγονται τα εξής αξιοσημείωτα: «Ιδού ήλθαν οι άγγελοι του Θεού και παρουσιάστηκαν ενώπιον του Κυρίου, και ήλθε μαζί τους και ο Διάβολος» (Ιώβ 1:6), και πιο κάτω, «όταν έγιναν τα άστρα, τότε οι άγγελοί μου με δοξολόγησαν με μεγάλη φωνή» (38:7, παράβαλε και 40:14). Επίσης υπάρχουν αναφορές στο βιβλίο των Βασιλειών, των Αριθμών, κτλ.[14]

4. Που αναφέρεται στην Καινή Διαθήκη η δημιουργία του υπεραισθητού κόσμου;

Υπάρχουν πολλά σημεία στην Καινή Διαθήκη που αναφέρουν αγγέλους ή αγαθά πνεύματα, όπως επίσης και διαβόλους και πονηρά πνεύματα. Ιδιαίτερα για τη δημιουργία των αγγέλων μας αναφέρει ο απόστολος Παύλος τα εξής: ότι «Στον Υιό βασίστηκε η κτίση όλων των κτισμάτων που βρίσκονται στον ουρανό και στη γη, των ορατών και των αοράτων, δηλ. οι θρόνοι, οι κυριότητες, οι αρχές, οι εξουσίες, όλα έγινα για Εκείνον και με αναφορά σε Εκείνον» (Κολ. 1:16).

5. Γιατί οι άγγελοι ονομάζονται πνεύματα;

Ονομάζονται πνεύματα επειδή η φύση τους είναι πνευματική και επειδή είναι άϋλοι και ασώματοι.
6. Που αναφέρεται στην Αγία Γραφή ότι οι άγγελοι είναι ασώματοι;
Στον Ευαγγελιστή Λουκά αναφέρονται τα εξής: «Ψηλαφίστε με και δείτε ότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά όπως με βλέπετε να έχω εγώ» (Λουκ. 24:39). Επίσης, ο απόστολος Παύλος, όταν παραινεί τους Εφεσίους να ενδυθούν ολόκληρη την πανοπλία του Θεού για να μπορέσουν να αντισταθούν στις μεθοδίες του διαβόλου, λέει τα εξής: «ότι η πάλη αυτή δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά στις αρχές και εξουσίες, στους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνος τούτου, δηλ. στα πνευματικά (όντα) της πονηρίας που βρίσκονται στα επουράνια» (Εφ. 6:12-13).

 

 7. Τι λένε οι Πατέρες της Εκκλησίας για την πνευματική φύση των αγγέλων;

Οι Πατέρες της Εκκλησίας λένε, ότι οι άγγελοι δεν μετέχουν στην παχυλή γήινη ύλη. Η γνώμη αυτή των Πατέρων διατυπώθηκε στην 7η Οικουμενική Σύνοδο (787) που συνήλθε στη Νίκαια της Βιθυνίας και έχει ως εξής: «Αυτές λοιπόν τις πολύτιμες και σεπτές εικόνες, όπως προελέχθη, τις τιμούμε, τις ασπαζόμαστε και τις προσκυνούμε τιμητικά, δηλ. τις εικόνες των ... και των αγίων και ασωμάτων αγγέλων» (Βλ. Ιερούς Κανόνες). Ο Μέγας Βασίλειος αποδίδει στους αγγέλους ένα σώμα που είναι αέρινο και πύρινο. Στο 16ο κεφάλαιο του συγγράμματός του Περί του Αγίου Πνεύματος αναφέρει τα εξής: «Οι Άγγελοι έχουν ένα πάρα πολύ λεπτό σώμα, διότι δεν είναι εντελώς ασώματοι όπως είναι ο Θεός. Για αυτό το λόγο βρίσκονται σε κάποιο τόπο, και γίνονται ορατοί με το είδος του δικού τους σώματος όταν φανερώνονται στους αγίους». Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος και ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός θεωρούν τους αγγέλους ασώματους σε σύγκριση με τον άνθρωπο. «Λέγονται ασώματοι και άυλοι σε σύγκριση με εμάς, γιατί κάθε τι το κτιστό που συγκρίνεται με τον Θεό, ο οποίος είναι ο μόνος ασύγκριτος, βρίσκεται να είναι κάπως παχύ και υλικό, αφού μόνο το Θείο είναι πραγματικά άυλο και ασώματο».[15] Ο άγιος Ιλάριος λέει, ότι «κάθε τι το κτιστό είναι κατ' ανάγκη και σωματικό».[16] Ο Ωριγένης θεωρεί τους αγγέλους λεπτοσώματους[17] και το ίδιο ισχύει και με πολλούς άλλους Πατέρες.[18]

8. Υπόκειντο οι άγγελοι στην αμαρτία;

Μάλιστα, υπόκειντο, επειδή κάθε λογικό και ηθικά ελεύθερο δημιούργημα, που έχει τη δυνατότητα να αποφασίζει ελεύθερα, υπόκειται στην αμαρτία. Κατά συνέπεια αυτό ισχύει και για τους αγγέλους. Ο Δαμασκηνός αναφέρει τα εξής: «είναι λοιπόν η φύση των αγγέλων λογική, νοερά και αυτεξούσια, τρεπτή κατά τη γνώμη, δηλαδή εθελότρεπτη, αφού κάθε τι το κτιστό είναι και τρεπτό».[19]
9. Τι λέει η Αγία Γραφή γι αυτό;

Η Αγία Γραφή λέει, ότι μερικά από τα αγγελικά τάγματα έπεσαν σε αμαρτία. Ο απόστολος Ιούδας λέει «ότι τους αγγέλους που δεν τήρησαν την αρχή τους, αλλά εγκατέλειψαν το κατοικητήριό τους, τους επιφυλάσσει αιώνια δεσμά σε ζοφερό σκοτάδι την ημέρα της μεγάλης κρίσης» (Ιούδας 6). Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει, ότι «έβλεπε το Σατανά [20] να πέφτει από τον ουρανό σαν αστραπή» (Λουκάς 4:18).

10. Πως ονομάζονται οι άγγελοι που τήρησαν την αρχή τους;
Οι άγγελοι αυτοί ονομάζονται αγαθά πνεύματα, αντίθετα μ’ εκείνους που δεν τήρησαν την αρχή τους και ονομάζονται πονηρά πνεύματα και διάβολοι.

11. Υπόκεινται τώρα πλέον οι αγαθοί άγγελοι στην αμαρτία;
Όχι δεν υπόκεινται, διότι η εμμονή τους στην αγάπη και κοινωνία προς το Θεό, και η ελεύθερη ροπή τους προς το αγαθό, αλλά και η (αγαθή) εκλογή τους απέβη για αυτούς κατά κάποιο τρόπο φυσική και ηθική αναγκαιότητα. Έτσι η εκλογή τους είναι πάντα το αγαθό, που δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος τους αγιάζει και τους διατηρεί πάντοτε αγαθούς. Συνεπώς οι άγγελοι αυτοί έχουν αποβεί άτρεπτοι. Ο Διονύσιος ο Αεροπαγίτης λέει: ότι «Οι άγγελοι είναι δυσκίνητοι προς το κακό, όχι όμως ακίνητοι. Μετά την Ανάσταση του Χριστού έγιναν ολοκληρωτικά ακίνητοι, όχι κατά φύση αλλά κατά χάρη. Για αυτούς σωτηρία είναι η ατρεψία, που τους κάνει να μη φοβούνται την μεταβολή προς το χειρότερο και την απώλεια που επακολουθεί με αυτήν. Έτσι λοιπόν έλαβαν οι άγγελοι την ατρεψία, δηλ. από αυτό που πήραν από το Δεσπότη έμπρακτα, δηλ. τη γνώση της οδού προς την σωτηρία, την εξύψωση και την ομοίωση με Αυτόν, δηλ. την ταπείνωση που είναι αντίθετη από την έπαρση».
12. Υπάρχει τώρα πλέον στα πονηρά πνεύματα η δυνατότητα επιστροφής τους στο Θεό;
Όχι δεν υπάρχει η δυνατότητα αυτή, και πρώτα-πρώτα γιατί η βούλησή τους ταυτίστηκε με το κακό, για αυτό και πάντοτε σκέπτονται και εκλέγουν το κακό. Έπειτα, γιατί έγινα και παραμένουν εχθροί του Θεού. Και τρίτον, γιατί αποχωρίστηκαν από το Θεό, και ο χωρισμός τους αυτός σημαίνει αιώνιος θάνατος. Αυτό που είναι θάνατος για τον αμαρτωλό είναι η πτώση από την αρχή τους για τους πονηρούς αγγέλους.

13. Πόσα είναι τα αγγελικά τάγματα, δηλ. τα τάγματα της ουράνιας ιεραρχίας;
Τα αγγελικά τάγματα είναι εννέα, και υποδιαιρούνται σε τρεις τριαδικές διακοσμήσεις. Η πρώτη τριάδα είναι: τα Σεραφείμ, τα Χερουβείμ και οι Θρόνοι. Η δεύτερη τριάδα είναι: οι Κυριότητες, οι Δυνάμεις και οι Εξουσίες. Η Τρίτη τριάδα είναι: οι Αρχές, οι Αρχάγγελοι και οι Άγγελοι.
14. Τι λένε οι Γραφές για τον αριθμό των αγγέλων;

Οι Γραφές λένε ότι ο αριθμός των αγγέλων είναι πολύ μεγάλος: «χιλιάδες χιλιάδων και μυριάδες μυριάδων» (Δανιήλ 7:10). Ότι υπάρχουν «περισσότερες από δέκα λεγεώνες αγγέλων» (Ματθ. 6:33). Ότι αποτελούν «πλήθος ουρανίου στρατιάς» (Λουκάς 2:13). Ότι υπάρχουν «μυριάδες αγγέλων» (Προς Εβραίους 12:22).
15. Τι λένε οι Γραφές για τη δύναμη των αγγέλων;
Οι Γραφές λένε ότι η δύναμη των αγγέλων είναι πολύ μεγάλη και ενεργεί και στον πνευματικό και στον υλικό κόσμο. Μέσα στη Γραφή αναφέρονται ως «άγγελοι ισχυροί» και ως «εξέχοντες σε δύναμη» (Β΄ Προς Θεσσαλονικείς 1:7, Ψαλμός 103:20, Βασιλειών 19:35).
16. Ποίες είναι οι ενασχολήσεις των αγγέλων;

Οι άγγελοι βλέπουν το πρόσωπο του Θεού και Τον λατρεύουν, αλλά και διακονούν τις βουλές της Θείας Πρόνοιας (Ματθ. 18:10, Αποκ. 5:11, Α Πετρ. 1:12, Γεν. 28:12, Πράξεις 12:7,23, Ψαλμός 91:10-12, Βασιλειών Β 19:35, Χρονικών Β 16, Ματθ. 13:30-39 και 25:17).
17. Είναι οι άγγελοι αθάνατοι κατά φύση;

Όχι, δεν είναι. Οι άγγελοι είναι αθάνατοι κατά χάρη, αφού είναι δημιουργήματα του Θεού. Ο Δαμασκηνός λεει ρητά: «άγγελος είναι ουσία νοερά … αθάνατη, όχι κατά φύση αλλά κατά χάρη, γιατί κάθε τι που έχει αρχή έχει κατά φύση και τέλος. Μόνον ο Θεός που υπάρχει πάντοτε καί που υπερβαίνει και το ‘πάντοτε’ κτλ., είναι κυριολεκτικά αθάνατος».[21]
18. Ποιές είναι οι διάφορες σημασίες που έχει η λέξη άγγελος στην Αγία Γραφή;
Σημαίνει απλούς απεσταλμένους (Ιώβ 1:14, Λουκάς 7:24, 9:52), Προφήτες (Ησ. 42:19, Μαλαχ. 3:1), Ιερείς (Μαλαχ. 2:7), Ιεροκήρυκες της Νέας Διαθήκης (Αποκάλ. 1:20), απρόσωπους πράκτορες, όπως π.χ. ένας στύλος νεφέλης (Εξ. 14:9), μιά πανώλη (Β Σαμ. 24:16,17), ανέμους (Ψαλμ. 104:4), Λοιμούς – ένα όνομα που προσδίδεται στους κακοποιούς αγγέλους (Ψαλμ. 78:49), σκόλοπα εις την σάρκα του Παύλου, δηλ. σκόλοπα ‘άγγελο σατάν’(Βν Κορ. 12:7), το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος: “Άγγελον του προσώπου αυτού” και “Άγγελον της Διαθήκης” (Ησ. 63:9, Μαλαχ. 3:1). Η λέξη όμως άγγελος κυρίως εφαρμόζεται στα λογικά και ουράνια όντα (Ματθ. 25: 31).

19. Τι ήσαν τα Χερουβείμ;

Τα Χερουβείμ ήσαν ιδανικά πλάσματα που συνίσταντο από τέσσερα μέρη, δηλ. από άνθρωπο, βου, λέοντα και αετό. «Η υπερέχουσα όψη ήταν η όψη του ανθρώπου, αλλά ο αριθμός των προσώπων, ποδών και χειρών διέφερε ανάλογα με τις περιστάσεις. (Ιεζεκ. 1:6, πρβλ. και Ιεζεκ. 41:18, 19, και Έξοδ. 25:20).

20. Ποιά είναι η ετυμολογία της λέξης Σεραφείμ, και τι λένε οι Γραφές περί αυτών;

Η λέξη σημαίνει κάτι που καίει, λάμπει, θαμπώνει και αναφέρεται στην Γραφή μόνο μία φορά (Ης. 6:2,6).

21. Υπάρχει απόδειξη ότι οι άγγελοι ανήκουν σε διάφορες τάξεις;

Μάλιστα υπάρχει· 1ον) από τη διατύπωση της Γραφής: ο Γαβριήλ διακρίνεται από το ότι στέκεται ενώπιον του Θεού (Λουκ. 1:9) με την έννοια ότι κατέχει κάποια υψηλή θέση. Ο Μιχαήλ διακρίνεται ως ένας από τους άρχοντες (Δανιήλ 10:13). Επίσης τα επίθετα αρχάγγελοι, θρόνοι, αρχαί, κυριότητες, δυνάμεις (Ιούδ. 9, Εφ. 1:21) μαρτυρούν την ύπαρξη τάξεων.

Σημειώσεις

[14] Ο Μωυσής δεν αναφέρει στη Γένεση και μάλιστα στα κεφάλαια περί δημιουργίας του κόσμου τίποτε το σχετικό με τη δημιουργία των αγγέλων, επειδή ο σκοπός του είναι να παρουσιάσει τη δημιουργία του ορατού κόσμου (Βλ. Χρυσόστομο και Ψαλμ. 8:4, Ιώβιο Μοναχό στου Φωτίου την Βιβλιοθήκη, κώδ. 222, σ. 591). Ο Αθανάσιος (ερώτ. 4) λέει: για ότι το έκανε αυτό ο Μωυσής για να μη δώσει αφορμή ειδωλολατρείας στους Ιουδαίους (Βλ. Θεοδωρ., ερώτ. 2 Εις την Γένεσιν και Χρυσοστόμου Εις την Γένεσιν Ομιλ. 1). Όσο αφορα στο χρόνο κατά τον οποίον δημιουργήθηκαν οι άγγελοι οι γνώμες των θεολόγων διχάζονται. Ο Ωριγένης πίστευε ότι η δημιουργία των αγγέλων προηγήθηκε από τη δημιουργία των ανθρώπων και του αισθητού κόσμου. Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, ο Βασίλειος ο Μέγας, ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Ιωάννης, ο Δαμασκηνός και άλλοι Πατέρες διδάσκουν ότι οι άγγελοι δημιουργήθηκαν πριν από τα ορατά κτίσματα. Ο Θεοδώρητος δέχεται ότι οι άγγελοι δημιουργήθηκαν την πρώτη ημέρα, όπως λέγεται στην αρχή της Γενέσεως, ότι δηλ. ο Θεός δημιούργησε τον ουρανό και τη γη την πρώτη ημέρα. Ο άγιος Επιφάνιος συμφωνεί με τη γνώμη αυτή. Από το εδάφιο Ιώβ 38:1 εξάγεται το συμπέρασμα ότι οι άγγελοι υπήρχαν την τέταρτη ημέρα, διότι λέει ο Κύριος στον Ιώβ: «Όταν έγιναν τα άστρα, τότε όλοι οι άγγελοί μου με δοξολόγησαν με μεγάλη φωνή». Τη διάκριση του πλήθους των αγγέλων σε τάξεις ή τάγματα (Δαν. 7:10, Ματθ. 26:53, Λουκάς 2:13, Εβρ. 12:22, Αποκ. 5:11) την μαρτυρούν εκτός από τους Πατέρες (Κλήμης Ρώμης 6:1, 6:16, 7:2, Κύριλλος Ιεροσολύμων, Κατηχήσεις 6:6, 7:11, 11:11, 17:23, Γρηγόριος ο Θεολόγος Λόγος 34, Δαμασκηνός Έκδοση της Ορθοδόξου Πίστεως II:3, και ιδιαιτέρως ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης στο Περί Ουρανίου Ιεραρχίας 6 και άλλοι) και η Αγία Γραφή η οποία διακρίνει: Αγγέλους (Α Πέτρ. 3:22ff), Αρχαγγέλους (Α Θεσσ. 10:16, Ιούδας 9), Χερουβίμ (Γεν. 3:24, Αποκ. 4, 5, 6), Σεραφείμ (Ησ. 6:2,1), Δυνάμεις (Εφ. 1:21, Ρωμ. 8:31), Θρόνοι, Αρχές, Εξουσίες και Κυριότητες (Εφ. 1:21, Κολ. 1:16, Ρωμ. 8:31, Δαν. 10:13); Γι' αυτό και η Πέμπτη Οικουμενική Σύνοδος καταδίκασε τον Ωριγένη που είπε μεταξύ άλλων ότι όλοι οι άγγελοι είχαν την ίδια φύση και δύναμη, και μόνο εκείνοι από αυτούς που αποστάτησαν διακρίθηκαν σε τάξεις (Βλ. 5η Οικουμ. Σύνοδος κανόνες 2 και 14). Βλ. Επίσης Δαν. 7:10, Ψαλμ. 96:1, 102:20, 148:2, Αποκ. 4:1, 7:11-12, Βασιλείου του Μεγ. Εις τον Ψαλμόν 27, Εις τον Ησαίαν 6, Γρηγόριος Θεολόγος Λόγος 34, Θεοδωρήτου Επιτομή θείων δογμάτων 7, Ιωάννου Δαμασκηνού Έκδοση της Ορθοδόξου Πίστεως ΙΙ,10. Ψαλμ. 101:20.

Αγίου Νεκταρίου Πενταπόλεως

How One Should Pray In Church

Orthodox Christians have received from the Holy Fathers and observe the following practices throughout the world:

     1. Entering the church one makes the sign of the Cross three times, accompanying each with a little bow* and says:

"Thou hast created me, O Lord, have mercy."
"O God, be merciful to me, a sinner."
"Countless times have I sinned, O Lord, forgive me."

     2. Then, having bowed to those on the right and the left, one stands in one's place and listens to the psalms and prayers read in church. One does not say prayers of one's own choosing or read any from prayerbooks, lest one be judged by the holy Apostle Paul for having forsaken the assembly of the Church (Heb. 10:25).      3. Great and little bows should not be made according to one's pleasure but according to the regulations of the holy apostles and fathers, namely: at the Trisagion ("Holy God..."), "O come let us worship," and the threefold "Alleluia," one makes the sign of the Cross three times and three little bows. This is also done during the reading of "Vouchsafe, O Lord," and again at the beginning of the Great Doxology (Glory be to God on high...") and after the priest says, "Glory to Thee, Christ God, our hope." At every exclamation of the priest and also when the reader chants, "More honorable than the Cherubim..." one ought to make the sign of the Cross and a lesser reverence. On ordinary days great bows are made during the Liturgy:
     a) at the beginning of "It is meet and right..."
     b) at the end of "We sing unto Thee..."
     c) at the end of the hymn to the Holy Virgin, "It is meet and right to bless thee..." or its substitute;
     d) at the beginning of the Lord's prayer;
     e) when the Holy Gifts are brought forth for Communion;
     f) at the words "Always, now and ever..."
     At Matins of Vigil a great bow is made at "The Theotokos and Mother of the Light let us magnify..."
     4. On Sundays, from Holy Pascha until Trinity Day, from the Nativity of Christ until Theophany, and on feasts of the Transfiguration and the Elevation of the Holy Cross (on which last only three great bows are made to the Cross), the Holy Apostles utterly forbid kneeling and great bows, concerning which St. Basil the Great wrote to the Blessed Amphylochius. The First and Sixth Ecumenical Councils have also thus ruled, for Sundays and other feasts of the Lord serve as a reminder of our adoption by God, according to the Apostle: "Wherefore thou art no more a servant, but a son" (Gal. 4:7): for the reverences propoer to servants are not becoming to sons.
     5. Orthodox Christians do not kneel at their own pleasure, but rather at the words of the priest (or deacon), "Again and again on bended kneels..." do they kneel; the customs of kneeling at will and of striking one's breast with the hand come from the Western heretics and are not permitted in the Orthodox Church. Orthodox Christians, in accordance with Church rule, make great bows at the appointed times, bowing to the ground and standing upright immediately.
     6. In church, whenever the faithful are blessed with the Cross or Gospel Book, with an icon or the chalice, they make the sign of the Cross and bow the head. When they are blessed with candles, the hand, or are censed, Orthodox Christians ought not to make the sign of the Cross but only bow the head. However, during the week of Holy Pascha when the priest censes with the Cross, all make the sign of the Cross and answer, "Truly, He is risen!" In this way then ought we to distinguish between the reverences due holy things and those which are due to persons, even if they be of priestly rank.
     7. When receiving a blessing from either a priest or a bishop, a Christian kisses the right hand of him who bestows the blessing and does not make the sign of the Cross. It is not proper to kiss the left hand of clergy, for this is a Jewish usage, but the right hand from which we have received the blessing.
     8. According to the teaching of the Holy Fathers, the sign of the Cross is to be made in the following manner: the thumb and first two fingers of the right hand are joined at their tips and the other fingers folded across the palm. We then touch the forehead, breast, right and left shoulders and make a slight bow. Of those who sign themselves with all five fingers, or who bow before finishing the Cross, or simply wave their hand in the air or before their breast, St. John Chrysostom says: "The devils rejoice at these mad gestures." On the other hand, the sign of the Cross, properly made with faith and reverence, terrifies the devils, lessens the sufferings caused by sins and calls down divine grace.

RULES FOR BOWS AND THE SIGN OF THE CROSS
SIGN OF THE CROSS WITHOUT BOWS:      1. At the middle of the Hexapsalm, at the triple Alleluia, three times.
     2. At the beginning of the Creed.
     3. At the dismissal -- "Christ our true God..."
     4. At the beginning of a reading from Holy Scripture: Gospel, Apostle or Old Testament Lesson.

SIGN OF THE CROSS WITH THE LITTLE BOW:
     1. When entering or leaving a church -- three times.      2. At every petition of the litanies.
     3. At the exclamation of the priest giving glory to the Holy Trinity.
     4. At the words, "Take, eat..." "Drink ye all of this..." "Thine own of Thine own..." and "Holy Things for the holy!"
     5. At the words, "Higher in honor than the Cherubim..."
     6. At the words, "Let us worship...", "We worship...", "We adore...", and "We fall down before..."
     7. During "Alleluia," "Holy God," "O come, let us worship," and "Glory to Thee, Christ God," before the dismissal the sign of the Cross with the little bow is made three times.
     8. During the first and ninth odes of the canon, at the first refrain to the Lord, the Mother of God or the Saint.
     9. After each stikhira -- at which time the choir which has finished singing makes the sign of the Cross.
   10. During the Litiya, at each of the first three petitions we sign ourselves and bow three times; after the remaining two petitions we sign ourselves and bow once.

SIGN OF THE CROSS WITH THE GREAT BOW (PROSTRATION):
     1. During fasts, when entering and leaving church -- three times.      2. During fasts, at each "...we magnify thee" in the refrain to the Canticle of the Mother of God (Magnificat).
     3. At the beginning of "It is meet and right to worship the Father..."
     4. After the "We sing unto Thee..."
     5. After the hymn to the Mother of God or its substitute.
     6. At the exclamation, "And grant us, O Master...", introducing the Lord's Prayer.
     7. When the Holy Gifts are brought forth for Communion and again after Communion.
     8. During the Great Fast at Great Compline during the singing of "Most holy Mother of God..." and at each of its several accompanying petitions; at Vespers, at the end of "Virgin Mother of God rejoice," and the two hymns following.
     9. During fasts at the end of each section of the prayer "O Lord and Master of my life..."
   10. During fasts, at the three concluding petitions -- "Remember me, O Lord, when..."

LITTLE BOW WITHOUT THE SIGN OF THE CROSS:
     At the words:      1. "Peace be to all."
     2. "The blessing of the Lord be upon you..."
     3. "The grace of our Lord Jesus Christ..."
     4. "And may the mercies of our great God..."
     5. When the deacon exclaims, "And unto the ages of ages" (after "For Thou art holy, O our God...").

THE SIGN OF THE CROSS IS NOT TO BE MADE:
     1. During psalms.      2. Generally, while singing.
     During litanies by the choir which will make the responses.
     Making the sing of the Cross and bows are allowed after singing, not during the concluding words of a given piece.
     Prostrations are not allowed on Sundays; from Nativity through Theophany; from Pascha until Pentecost Sunday; on the feast of the Transfiguration; and on the feast of the Elevation of the Cross (except the three prostrations of the Cross).
     Prostrations cease with the entrance during Vespers of the feast and are not resumed until after "Vouchsafe, O Lord..." during Vespers on the day of the feast itself.

 * In this article the terms poyasny/zemnoy poklon have been translated as little/great bow. The little bow is made by bending from the waist until the fingers of the extended right hand touch the ground; the great bow, by kneeling and touching the forehead to the ground (Trans. note).

---

Source: Orthodox Life, Volume 26, Number 1 (Jan.-Feb. 1976), pages 24-27.

Why Orthodox Christians Stand During Divine Services

by Rev. G. S. Debolsky

   In performing divine services in a manner like the saints, whom the God-inspired prophets Isaiah, Micah, Daniel and St. John the Theologian saw "standing in the heavens next to the throne of God" (Isaiah 6:2; I Kings 22:19; Daniel 7:10; Apocalypse 7:11), Christians similarly should not sit during divine services, but stand.

     The custom that Orthodox Christians stand during prayer and church services is not only a representation of spiritual service in the Heavenly Church, but also in the Church of the Old Testament.
     In the description of the blessing of Solomon's temple it is said: "The Levites and all the singers, being arrayed in white linen and having cymbals and psalteries and harps stood at the east end of the altar (II Chronicles 5:12); "All the congregation of Israel stood" (II Chronicles) 6:2).
     Another example from the Bible occurs in the description of the reign of Josaphat. In order to protect his homeland from the Ammonites and the children of Moab, he "stood in the congregation of Judah in Jerusalem, in the house of the Lord before the new court. And all Judah stood before the Lord, with their littles ones, their wives, and their children" (II Chronicles 20:5, 13).
     Ezra and Nehemiah, speaking of the services of the Jews after the Babylonian captivity, say: "And they set priests in their apparel with trumpets, and the Levites the sons of Asaph with cymbals, to praise the Lord, after the ordinance of David, King of Israel" (I Ezra 3:10); "And the Levites stood according to their rank and cried with a loud voice unto the Lord their God, and the Levites caused the people to understand the law; and the people stood in their place" (Nehemiah 9:4, 5; 8:7; also Matthew 6:5).
     To stand during prayer was thus a customary rule among the Jews, as is proven in their writings. In the manner of the Heavenly and the Old Testament Church, Orthodox Christians have maintained their custom, since apostolic times, of standing during divine services. The correctness of such a practice is evident from New Testament scripture, where we find the words of Christ: "When ye stand praying" (Mark 9:25), and in apostolic tradition, where it is often proclaimed: "Let us stand well."
     Christians, according to the apostolic teachings, all had to stand during the reading of the Gospel and the "Liturgy of the Faithful." During other readings and homilies some would stand, others would sit. Tertullian, in the year 190 A.D., mentions the practice of standing during services. He says: "Some, in preparation for prayer, throw off their cloaks, and some think it their duty not to stand, but to sit, and we are not to imitate these. It is especially improper to pray while sitting at the very time that a multitude of angels stand before the face of the Lord in fear and trepidation; sitting shows that we are somehow praying unwillingly, carelessly, in a lazy manner." Blessed Augustine, when discussing standing in church, says: "Moved by fatherly love, I have advised those who have an affliction of the legs, or are burdened by other sickness, that they should sit quietly and listen attentively during lengthy readings. But now even some of our healthy daughters think that they should do this all the time..... Even worse, they engage in idle talking, not listening themselves, nor allowing others to listen. Thus, I ask you, noble daughters, and implore you with fatherly concern, that none of you should sit during readings or homilies, unless a profound weakness of the body forces you to do so."
     In the early works of the Holy Fathers a reverent attitude during services was shown to be an important and sacred duty. In one such writing it says: "One must stand and not look around, nor lean against a wall or pillar, nor stand with a cane, nor shift one's weight from one foot to the other."
     To stand before God and His holy saints during the church service is the only acceptable posture for the faithful, both for the ones who are serving, and the ones praying, for does a servant sit before his master? The faithful are all servants of the Lord, redeemed by His blood (Luke 17:10; I Cor. 6:19, 20).
     The entire life of an Orthodox Christian, according to the Scriptures, should be a continuous spiritual uprightness and attentiveness toward God. The Apostle Paul says: "Watch ye, stand fast in the faith" (I Cor. 16:13); "Stand, therefore, having your loins girt about with truth" (Ephes. 6:14); "Stand fast in the Lord, my dearly beloved" (Philippians 4:1). If a Christian must always stand on guard spiritually over his salvation, then he must do so even more during the divine church services, which serves as an expression and an enrichment to private everyday service to God. If the spirit of the ones serving and praying strives toward the Highest, will it not also lift up the body which is subject to it? Standing during church services shows us to be humble servants, ready, attentive, and willing to serve God. Not unlike the Old Testament sacrifices, the faithful, standing and becoming fatigued during services, themselves symbolically become offerings to God, as the Apostle says: "Present your bodies a living sacrifice, holy, acceptable unto God, which is your reasonable service" (Romans 12:1).

Source: Orthodox Life, Volume 33, No. 6 (Nov.-Dec. 1983), pages 48-49. An excerpt from the book The Concern of the Orthodox Church for the Salvation of the World by Rev. G. S. Debolsky. Translated from the Russian by Maria Naumenko.