Saint Makarios of Egypt-On Grace

HOMILY 17: God executes the dispensations of his grace upon mankind, after a two-fold manner

1. THE wisdom of God being infinite and incomprehensible, he executes the dispensations of his grace upon mankind after an unsearchable manner, with great variety, that they may be manifest that seek him with all their heart, and endure all manner of danger and labour upon his account. Some are set out with the favours and gifts of the Holy Spirit, immediately, as soon as they ask, without toil, and sweat, and fatigue; God affording them grace, not by chance, but by a wisdom that exceeds all expression. Let these who so quickly obtain the divine grace, be sensible of the benefit and kindness that has been shown them, and of the sweetness of God, according to the proportion of grace received, without any pains of their own: let them give proof of their diligence and their conflict, and make a suitable return for those gifts, by giving their whole selves to the love of the Lord, doing his will only, and withdrawing themselves perfectly from all carnal desire.

2. On others, though they have withdrawn from the world, and persevere in prayer, and fasting and diligence, God does not immediately bestow his grace and rest, and the gladness of the Spirit, but withholds the gift, that he may see whether they thought him the faithful and true God, who has promised, to give to them that ask, and to open to them that knock, the door of life; that he may observe whether they endure to the end, asking and seeking; or whether through remissness they fall off, not holding on to the end.

3. For some that receive not in a little time are the more desirous after heavenly things; and every day adds to their former industry, and speed, and struggle, and hunger and thirst after that which is good; nothing, dispirited, by the trials that are present with their souls, nor turning to impatience, or despair; yea, the more the Lord puts them upon the trial, so much the more eager, diligent, and obstinate they are, in seeking after the gift of God; being fully assured that God cannot lie, who has promised to give his grace, to them that continue to ask.

4. Wherefore suitably to this assurance, do they make an estimate of themselves wherein they are deficient; whether it be in labour, or conflict, or application, or any other point, and when they make this scrutiny; with all the exactness they are able, they force and urge themselves, all they can, to do what is well-pleasing to the Lord; as having this full confidence, that God, who is true, will not deprive them of the gift of the Spirit, if they persevere to the end in the expectation of him: but they shall receive the heavenly grace, while they continue in the flesh, and shall obtain eternal life.

5. And thus do they direct their eye to the Lord, looking for him only with great desire, and ever waiting for the consolation of grace, and taking no comfort in any thing of this world. At the same time the Lord himself is already, after a hidden manner, present with them, and succours and preserves them, and is their support. Although they have not obtained the grace of the Spirit, and the refreshment of the heavenly gift, yet let them not fear; they that take up such an intention, and endeavour, and pains, and desire of virtue, and continue in it to the end, shall of a truth obtain life and the everlasting kingdom.

6. Let not therefore any of the brethren be lifted up against his brother, so as to say, "I have the spiritual gift, and you have not." For you know not what the morrow may bring forth, or what end his will be, and what your own. But let every one, looking well to himself, sift his conscience at all times, and prove the work of his heart, what application and conflict he has in his mind towards God. And aiming at the perfect mark of liberty, and freedom from disorderly affections, let him run without intermission, never placing his confidence in any gift or in any act of righteousness.

Glory and worship be to the Father, and to the Son, and to the Holy Spirit, for ever! Amen. 

 Translation edited by the Revd D.R. Jennings, with corrections and additional editorial work by the Monachos.net Library Project.

ΕΥΧΕΛΑΙΟ, ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑ

1. Εἰσαγωγικά

Οἱ Ἀπόστολοι τοῦ Χριστοῦ κατά τήν ἔξοδό τους, γιά τόν εὐαγγελισμό τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ κήρυτταν μετάνοια, ἀπάλλασσαν τούς ἀνθρώπους ἀπό τή δαιμονική ἐνέργεια καί θεράπευαν τούς ἀσθενεῖς χρίοντάς τους μέ λάδι ἐλιᾶς. Σημειώνει χαρακτηριστικά ὁ εὐαγγελιστής Μάρκος: «Καί ἐξελθόντες ἐκήρυσσον ἵνα μετανοήσωσι, καί δαιμόνια πολλά ἐξέβαλλον, καί ἤλειφον ἐλαίῳ πολλούς ἀρρώστους καί ἐθεράπευον»¹ . Τό λάδι, βασικό στοιχείο τοῦ βαπτίσματος καί τοῦ ἁγίου μύρου, ἐκτός ἀπό πηγή φωτός καί σύμβολο καταλλαγῆς, λειτουργοῦσε καί ὡς μέσο ἰατρείας. Τήν ἀποστολική συνήθεια τῆς ἐπάλειψης τῶν ἀσθενῶν μέ λάδι ἐξειδικεύει ὁ ἀπόστολος Ἰάκωβος ὁ Ἀδελφόθεος στήν Καθολική του Ἐπιστολή ² . Στούς μεταγενέστερους χρόνους ἀπαντοῦν μία ἤ δύο ἁγιαστικές εὐχές τοῦ ἐλαίου, οἱ ὁποῖες διαβάζονταν ἀπό ἕναν ἱερέα καί ἀκολουθοῦσε ἡ χρίση τοῦ ἀσθενοῦς. Στή συνέχεια μέ βάση τήν ἑρμηνεία τοῦ χωρίου τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Ἰακώβου θεωροῦνταν ἀπαραίτητοι περισσότεροι τοῦ ἑνός ἱερεῖς.

Ἡ ἐξέλιξη τῆς ἀκολουθίας τοῦ εὐχελαίου ἀπασχολεῖ τούς ἐρευνητές, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν μέ βάση τούς γνωστούς χειρόγραφους κώδικες, ὅτι ἡ ση- μερινή ἀκολουθία εἶναι πολύ μεταγενέστερη καί ἐμφανίζεται μετά τόν 13ο αἰώνα.³     Ὡστόσο,   ὁρισμένες   εὐχές   εἶναι   παλαιότερες,   ἀφοῦ   ἀπαντοῦν   σέ παλαιότερα εὐχολόγια, ἤ διασώζουν ἄγραφα λόγια τοῦ Κυρίου, ὅπως συμβαίνει μέ τήν εὐχή μετά τό δεύτερο εὐαγγέλιο. Ἐδῶ ἀναφέρεται τό ἄγραφο λόγιο: «Ὁσάκις ἄν πέσῃς ἔγειραι, καί σωθήσῃ».⁴

2.Εὐχέλαιο και εὐχαριστία

 Τό εὐχέλαιο ἀρχικά τελοῦνταν στό ναό καί ἦταν συνδεδεμένο μέ τή Θεία Εὐχαριστία. Ἡ ἀποδέσμευση τῆς ἀκολουθίας τοῦ Εὐχελαίου ἀπό αὐτή συνέβαλε στή γενίκευση τῆς τελέσεώς του στά σπίτια⁵ . Σέ πολλούς κώδικες «συνυφαίνεται» ἤ «συναρθρώνεται»⁶  μέ τή θεία Εὐχαριστία καί ἀκολουθεῖ ἕνα εἶδος λιτῆς μέχρι τό σπίτι τοῦ ἀσθενοῦς προκειμένου νά χρισθεῖ. Σύμφωνα μέ μιά ἀπό τίς διατάξεις τῶν πρώτων αἰώνων, μετά τήν προσκομιδή καί πρό τῆς θείας λειτουργίας γινόταν ὁ καθαγιασμός τοῦ ἐλαίου μέ τήν εὐχή πού διάβαζε ξεχωριστά ὁ κάθε ἱερέας. Μετά τό τέλος τῆς θείας λειτουργίας καί πρίν τήν ἀπόλυση χρίονταν οἱ παριστάμενοι, οἱ θῦρες καί τά παράθυρα τοῦ οἴκου, ἐνῶ οἱ ἱερεῖς λειτουργοῦσαν διαδοχικά γιά ἑπτά συνεχόμενες ἡμέρες.⁷  Στήν περίπτωση αὐτή ἡ θεία λειτουργία γινόταν στόν εὐκτήριο οἶκο τοῦ σπιτιοῦ. Οἱ ἑπτά ἱερεῖς δέν ἦταν μόνο ἀπαραίτητοι γιά τήν τέλεση τοῦ εὐχελαίου, ἀλλά καί γιά τήν τέλεση τῶν ἑπτά συνεχόμενων λειτουργιῶν. Ἐκτός ἀπό τή τάξη αὐτή ὑπάρχουν καί ἄλλα στοιχεῖα πού συνηγοροῦν καί μαρτυροῦν τό σύνδεσμο εὐχελαίου καί θείας λειτουργίας. Ὁρισμένες  εὐχές  δέν  εἶναι  μόνο  συγχωρητικές  ἀλλά  προετοιμάζουν  γιά  τή μετοχή στή θεία Εὐχαριστία. «Καί καθάρισον αὐτόν ἀπό παντός μολυσμοῦ σαρκός καί πνεύματος, ἵνα ἐν καθαρῷ τῷ μαρτυρίῳ τῆς συνειδήσεως αὐτοῦ τῶν ἁγιασμάτων σου τήν μερίδα ὑποδεχόμενος ἑνωθῇ τῷ ἁγίῳ σου Πνεύματι καί ἕξει σε ἐν αὑτῷ κατοικοῦντα καί μένοντα σύν τῷ ἀνάρχῳ σου Πατρί καί τῷ παναγίῳ σου Πνεύματι νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων»⁸ . Ἴσως δέν εἶναι τυχαῖο ὅτι καί σήμερα τό εὐχέλαιο τελεῖται τήν Μ. Τετάρτη, ἀφοῦ τήν ἑπομένη, τήν Μ. Πέμπτη, ὑπάρχει καθολική μετοχή στό μυστήριο τῆς Θ. Εὐχαριστίας.

 Σέ ὁρισμένους χειρόγραφους κώδικες συνδέεται τό εὐχέλαιο μέ ἑσπερινό, παννυχίδα καί ὄρθρο, πού προηγοῦνταν τῆς θείας λειτουργίας. Συγκεντρώνο- νταν ἑπτά ἱερεῖς καί τελοῦσαν ἑσπερινό, παννυχίδα καί τόν ὄρθρο. Ἐν συνεχεία λειτουργοῦσαν σέ διαφορετικούς ναούς καί κατόπιν συνάγονταν σέ μιά ἐκκλησία, ὅπου τελοῦσαν τό εὐχέλαιο⁹ . Ὄχι προφανῶς τήν ἴδια μέρα, ἀλλά τήν ἑπομένη ἀφοῦ τό εὐχέλαιο συνάπτονταν καί πάλι μέ τή θεία Εὐχαριστία. Εἶναι χαρακτηριστικό ὅτι κατά τήν Μ. Εἴσοδο οἱ ἱερεῖς «πατοῦσι τόν ἀσθενῆ εἷς καθ΄(ἕνα) καί εἰσέρχονται, νίπτεται δέ τάς χείρας ὁ πρωτοπρεσβύτερος».¹⁰ Ἐπίσης ὑπάρχει ἡ μαρτυρία ὅτι στή Δύση κατά τόν 4ο καί 5ο αἰώνα, προτρέπονταν οἱ Χριστιανοί σέ περιπτώσεις ἀσθένειας νά μή προσφεύγουν στούς μάγους καί τούς μάντεις ἀλλά στήν Ἐκκλησία. Ἐκεῖ κοινωνοῦσαν τῶν ἀχράντων μυστηρίων καί χρίονταν ἁπό τούς ἱερεῖς μέ ἀγιασμένο ἔλαιο^.11

Ἀπό ὅσα ἐν συντομία ἀναφέρθηκαν, φαίνεται νά ὑπάρχουν δύο τουλά- χιστον τύποι σύνδεσης τῆς θείας λειτουργίας μέ τό εὐχέλαιο. Σύμφωνα μέ τόν πρῶτο τύπο προηγεῖται τό εὐχέλαιο καί ἕπεται ἡ θεία λειτουργία, ἐνῶ σύμφωνα μέ τό δεύτερο τύπο συμβαίνει τό ἀντίστροφο. Προηγεῖται ἡ θεία λειτουργία καί ἀκολουθεῖ τό εὐχέλαιο. Ἡ δεύτερη περίπτωση συνδέεται κυρίως μέ τό εὐχέλαιο ἀσθενῶν ἤ μελλοθανάτων, ἐνῶ ἡ δεύτερη μέ τήν προετοιμασία γιά τή θεία Εὐχαριστία.

3. Εὐχέλαιο καί Μετάνοια

Εἶναι γενικότερα ἀποδεκτό ὅτι ὑπάρχει στενή σχέση ἀνάμεσα στή μετάνοια καί τό εὐχέλαιο. Ἡ σύνδεση στηρίζεται κατἀρχήν στό χωρίο τοῦ Ἀπ. Ἰακώβου: «…κἄν ἁμαρτίας ᾖ πεποιηκώς, ἀφεθήσεται αὐτῷ. ἐξομολογεῖσθε ἀλλήλοις τά παραπτώματα καί εὔχεσθε ὑπέρ ἀλλήλων ὅπως ἰαθῆτε».¹²  Ἀπαντοῦν ὅμως διαφορετικές προσεγγίσεις καί ἑρμηνεῖες τοῦ χωρίου καί κατἐπέκταση καί τοῦ θέματος πού μᾶς ἀπασχολεῖ. Ἔτσι συναντοῦμε τίς παρακάτω ἀπόψεις.

α.Ἡ συγχώρηση καί ἡ ἄφεση πού χορηγοῦνται μέσω τῶν εὐχῶν τοῦ εὐχελαίου, δέν ἀφορᾶ ὅλα τά ἁμαρτήματα ἀλλά ἐκεῖνα πού προκάλεσαν τήν ἀ- σθένεια. Γράφει ὁ Τρεμπέλας ἑρμηνεύντας τό παραπάνω χωρίο: « Μᾶλλον φαίνεται νά ἀναφέρεται οὐχί εἰς πάσας γενικῶς τάς ἁμαρτίας, τήν ἄφεσιν τῶν ὁποίων λαμβάνει τις διά τοῦ μυστηρίου τῆς μετανοίας, ἀλλἐἰδικῶς εἰς τάς προκαλεσάσας τήν νόσον ἁμαρτίας».¹³  Εἶναι γνωστό ὅτι συχνά στήν Κ. Διαθήκη συνδέεται ἡ ἀσθένεια μέ τίς ἁμαρτίες. Εἶναι ἐνδεικτικά τά λόγια τοῦ Κυρίου πρός τόν Παράλυτο πού θεραπεύτηκε: «Ἰδε ὑγιής γέγονας μηκέτι ἁμάρτανε»¹⁴ . Νά σημειωθεῖ  στό  σημεῖο  αὐτό  ὅτι  ὑπάρχουν  ἀσθένειες  πού  δέ  συνδέονται  μέ κάποια ἁμαρτία ἀλλά ἐμφανίζονται κατά παραχώρηση Θεοῦ.

β. Μέ τό εὐχέλαιο συγχωροῦνται μόνο τά κατά ἄγνοιαν ἁμαρτήματα τοῦ χριστιανοῦ, ἤ ἐκεῖνα πού παρέλειψε ἤ ἡ ἀσθένειά του δέν ἐπέτρεψε νά ἐξομολο- γηθεῖ, παρότι εἶχε τή διάθεση νά τό πράξει.¹⁵  Εἰσηγητής τῆς ἄποψης αὐτῆς φέρεται ὁ Μανουήλ Καλέκας.¹⁶

γ. Τό εὐχέλαιο θεωρεῖται ὡς δεύτερος τύπος τοῦ μυστηρίου τῆς μετάνοιας.

Στήν θέση αὐτή συνηγορεῖ τό κείμενο τοῦ Ἰακώβου, «ἐξομολογεῖσθε ἀλλήλοις τά παραπτώματα καί εὔχεσθε ὑπέρ ἀλλήλων ὅπως ἰαθεῖτε»¹⁷ , πού προϋποθέτει τή δημόσια ἐξαγόρευση ἐνώπιον τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινότητας.¹⁸  Ἐπίσης,ἡ ἀνάγνωση τοῦ Ν΄ψαλμοῦ καί τό πανομοιότυπο τῶν συγχωρητικῶν εὐχῶν μετανοίας καί εὐχελαίου μαρτυροῦν τή στενή σχέση τους. Ἐξάλλου οἱ λυτήριες εὐχές τῆς μετανοίας ἦταν καί αὐτές ἑπτά.¹⁹

δ. Τό εὐχέλαιο ἦταν συγχρόνως καί μυστήριο μετανοίας καί ἐξομολογήσεως ἁμαρτιῶν.²⁰ Μέ τήν πάροδο ὅμως τοῦ χρόνου παραλείφθηκε ἡ ἐξαγόρευση καί ἔμειναν μόνο οἱ εὐχές. Ἡ παραπάνω ἄποψη θά μποροῦσε νά στηριχθεῖ στίς ἑρμηνεῖες τοῦ χωρίου τοῦ Ἰακώβου ἀπό τόν Ὠριγένη²¹ , τόν ἱερό Χρυσόστομο²² , τόν ἅγιο Γρηγόριο Παλαμᾶ²³ καί τόν Συμεών Θεσσαλονίκης²⁴ οἱ ὁποῖοι συνδέουν τό ἐν παραπάνω χωρίο με τή μετάνοια.

Ἐδῶ θά προσθέταμε ὅτι δέν ὑπῆρχε πάντοτε καί πνευματικός πατέρας γιά νά γίνει ἡ ἐξαγόρευση. Ἐξάλλου ἡ τέλεση τοῦ εὐχελαίου ἀπό ἑπτά ἱερεῖς, ἐκτός ἀπό τούς ἄλλους λόγους πού ἐπικαλοῦνται οἱ ἐκκλησιαστικοί συγγραφεῖς, ἴσως ἦταν ἀπαραίτητη γιά νά παρευρίσκεται καί ἕνας τουλάχιστον πνευματικός πατέρας, προκειμένου νά δέχεται τήν ἐξαγόρευση τῶν μετανοούντων καί νά διαβάζει τή συγχωρητική εὐχή.

Σέ αὐτό συνηγοροῦν ὁρισμένες διατάξεις χειρογράφων κωδίκων, οἱ ὁποῖοι κάνουν λόγο γιά πνευματικό πατέρα, πού ἀναγινώσκει τή συγχωρητική εὐχή.

«Ἔπειτα ὁ πνευματικός πατήρ τίθησι τήν χεῖρα αὐτοῦ ἐπάνω τῆς κεφαλῆς τοῦ τό ἅγιον ἔλαιον ποιήσαντος καί λέγει: Βλέπε, ἀδελφέ (δεῖνα), τό ὑπόλοιπον τῆς ζωῆς σου μηκέτι προσκρούσῃς Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου. Τά γάρ πρώην σου ἐγκλήματα ἤδη ἐξήλειπται διά πρεσβειῶν τῆς ὑπερευλογημένης δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καί ἀειπαρθένου Μαρίας καί διά παράκλησιν τῶν τιμίων ἱερέων τῶν αὐτῆς δούλων. Λοιπόν θάρσει τέκνον. Ἴδε ὑγιής γέγονας˙ μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μή χεῖρόν τι σοι γένηται. Καί γάρ ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου καί ἡ πίστις σου σέσωκέ σε˙πορεύου εἰς εἰρήνην, ἁγιασμῷ φυλαττόμενος ἐν χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ »²⁵ .

 Μιά ἀκόμη διάταξη συμβάλλει στήν κατανόηση τῆς στενότατης σχέσης μετάνοιας καί ἱεροῦ Εὐχελαίου. « Ὀφείλει δέ πρῶτον ὁ ποιῶν τοῦ ἁγίου ἐλαίου ἐξαγόρευσιν, ὀφείλει δέ καί λούεσθαι καί οὕτω προσέρχεσθαι. Δεῖ εἰδέναι, ὅτι τάς ζ΄ ἡμέρας φυλάττει τοῦ μή ἀπολούεσθαι, καθάπερ οἱ νεοφώτιστοι».²⁶  Τρίτη σχετική  μαρτυρία  ἀναφέρει  ὅτι,  αὐτός  γιά  τόν  ὁποῖο  τελεῖται  τό  εὐχέλαιο,«ὑποπίπτει τοῖς ἱερεῦσι καί συγχώρησιν ἐξαιτεῖται παρἀὐτῶν τρίς καί παρά πάντων λαμβάνει», καί ὕστερα «παρά τοῦ πρώτου τῶν ἱερέων κατήχησιν δέχεται».²⁷  Ἀπό τόν πρῶτον τῶν ἱερέων διαβάζονταν ἡ συγχωρητική εὐχή. Οἱ ἄλλοι ἱερεῖς κρατοῦσαν τό εὐαγγέλιο στήν κεφαλή του καί συνεφάπτονταν μέ τόν πρῶτο.

Ὓστερα ἀπό τά παραπάνω γίνεται σαφές ὅτι, ὑπάρχει ἀλληλοπεριχώρηση τοῦ ἱεροῦ εὐχελαίου, τῆς μετάνοιας καί τῆς ἐξομολόγησης, γι΄ αὐτό ἦταν ἀναγκαία καί ἡ παρουσία πνευματικοῦ πατέρα. Μέ τήν πάροδο τοῦ χρόνου καί λόγω ἔλλειψης ἐντεταλμένων πνευματικῶν πατέρων, ἔμεινε ἡ ἀκολουθία μέ τίς συγχωρητικές εὐχές, τίς ὁποῖες διάβαζαν ὅλοι ἀνεξάρτητα οἱ ἱερεῖς. Ἡ τέλεση τοῦ  εὐχελαίου  ἀπό  ἕναν  ἱερέα  πού  δέν  ἦταν  καί  πνευματικός  συνέβαλε προφανῶς στήν ἀποσύνδεση τοῦ εὐχελαίου ὄχι τόσο ἀπό τή μετάνοια, ἀλλά ἀπό τήν ἐξομολόγηση.

ε. Μπορεῖ νά συνδέεται ἡ ψυχική μέ τήν σωματική ἴαση στίς εὐχές τοῦ εὐχελαίου, ἀλλά ὑπάρχει σαφής διάκριση ἀπό τό μυστήριο τῆς μετάνοιας.²⁸ Ἡ μετάνοια ἀφορᾶ τήν ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν καί τήν ψυχική ὑγεία, ἐνῶ τό εὐχέλαιο τήν ψυχική καί κυρίως τήν σωματική ὑγεία. Γράφει ὁ συνάδελφος Γ. Φίλιας, ὁποῖος ἀσχολήθηκε σέ βάθος μέ τό θέμα: «Ἄν καί σαφῶς συνάγεται ἐκ τῶν παρατεθεισῶν πηγῶν, ἡ σαφής διάκρισις τῶν Μυστηρίων Εὐχελαίου καί Μετανοίας, παραμένει ὅμως ἡ ὑπόνοια θεωρήσεως τοῦ Εὐχελαίου ὡς “συμπληροῦντος” τό ἔργον τοῦ Μυστηρίου τῆς Μετανοίας».²⁹

στ. Χρειάζεται νά γίνει διάκριση ἀνάμεσα στήν μετάνοια, πού κατά τά πρῶτα χριστιανικά χρόνια ἦταν μυστήριο ἐπαναπρόσληψης στήν Ἐκκλησία τῶν μελῶν πού ἀποκόπηκαν ἀπό αὐτή, τήν ἐξομολόγηση, καί τήν ἐξαγόρευση τῶν λογισμῶν. Ἡ μετάνοια εἶναι εὐρύτερη, ἀποτελεῖ μόνιμο αἴτημα τῆς Ἐκκλησίας καί ἐκφράζεται μέ διάφορους τρόπους, ἀφοῦ ὁ χριστιανός καλεῖται νά ζεῖ ἐν μετανοίᾳ  μέχρι  τό  τέλος  τῆς  ζωῆς  του.  Ἡ  ἐξομολόγηση εἶναι  συγκεκριμένη πράξη ἐνώπιον πνευματικοῦ πατέρα. Ἡ ἐξαγόρευση τῶν λογισμῶν εἶναι γνωστή στήν μοναχική καί ἀσκητική παράδοση καί συμβάλλει στήν πνευματική ἑτοιμότητα καί ἐγρήγορση τῶν μοναχῶν.

ζ. Τό Νεκρώσιμο εὐχέλαιο στηρίχθηκε σέ ὁρισμένες ἀπό τίς παραπάνω ἀντιλήψεις καί στίς πιεστικές ποιμαντικές ἀνάγκες καί μαρτυρεῖται ἀπό τόν 12ο αἰώνα. Ἡ ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν πού χορηγεῖται καί στό εὐχέλαιο συνέβαλε σταδιακά στή σύνδεσή του μέ τήν προετοιμασία τῶν μελλοθανάτων καί τήν ἐκζήτηση τοῦ θείου ἐλέους γιά τους κεκοιμημένους. Ὁ Συμεών Θεσσαλονίκης γνώριζε τό νεκρώσιμο εὐχέλαιο καί ἀναφέρει, ὅτι ὁρισμένοι ἐπίσκοποι τό ἐπέτρεπαν, ἐνῶ ἄλλοι τό ἀπαγόρευαν. Ὁ ἴδιος θεωροῦσε, «ὡς ἀγαθόν εἶναι γίγνεσθαι»³⁰ .

η.  Τά  θεραπευτικά  ἀποτελέσματα  πού  ἀπορρέουν  ἀπό  τό  ἐν  λόγω μυστήριο δέν εἶναι μόνο ἡ ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν καί ἐνδεχομένως ἡ σωματική ἴαση.  Ὁρισμένες εὐχές  τῶν  χειρογράφων κωδίκων³¹   ἀλλά  καί  τῶν  ἐν  χρήσει εὐχολογίων  ἀναφέρονται  στήν  ἀποτροπή  τῶν  παθῶν  καί  τήν  οἰκείωση  τῶν ἀρετῶν³² . Ἄλλες πάλι ἔχουν ἰατρική ὁρολογία³³  καί ἀναφέρουν ὅλα τά πιθανά αἴτια τῆς ἀσθένειας.

4. Τό εὐχέλαιο στίς μέρες μας

Κατά τά τελευταῖα χρόνια ὑπάρχει ἡ συνήθεια πολλοί Χριστιανοί νά καλοῦν τόν ἐφημέριο στό σπίτι, γιά νά τελέσει τό μυστήριο τοῦ εὐχελαίου. Αὐτό γίνεται πιό συχνά κατά τίς περιόδους τῆς νηστείας τῶν Χριστουγέννων καί τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς τοῦ Πάσχα, ἀλλά καί πιό ἀραιά στή διάρκεια ὅλου τοῦ ἔτους. Ὑπάρχει ὅμως κάποια ἄγνοια, ἴσως καί σύγχυση γιά τό σκοπό τῆς τέλεσης τοῦ ἱεροῦ εὐχελαίου. Πολλοί Χριστιανοί τελοῦν τό εὐχέλαιο «γιά τό καλό», ὅπως χαρακτηριστικά λένε.Ἄλλοι ἀναγνωρίζουν σἀὐτό θεραπευτικές ἰδιότητες, πού ἀφοροῦν τήν ψυχή καί τό σῶμα. Ἔτσι ὅταν κάποιο μέλος τῆς οἰκογένειας ἀσθενήσει καί μάλιστα βαρειά, θεωροῦν ἀπαραίτητο τό εὐχέλαιο. Πολλοί ἱερεῖς ἐπίσης ἀρνοῦνται νά τελέσουν τό εὐχέλαιο ἄν δέν ὑπάρχει στό σπίτι ἀσθενής. Κάποιοι Χριστιανοί θέλουν τό εὐχέλαιο ὡς εὐλογία γιά τό σπίτι, ἤ καί ὡς μέσο προετοιμασίας γιά τή θεία Εὐχαριστία. Μερικές γυναῖκες, πού θρησκεύουν, βλέπουν τό εὐχέλαιο σάν μιά καλή εὐκαιρία προκειμένου νά καλέσουν τόν ἐφημέριο-κληρικό στό σπίτι, γιά νά μιλήσει παραινετικά στά παιδιά ἤ τό σύζυγο πού δέν ἐκκλησιάζονται. Ἀκόμη στή συνείδηση πολλῶν Χριστιανῶν τό εὐχέλαιο  τείνει  νά  ἀντικαταστήσει  τήν  μετάνοια  καί  ἐξομολόγηση.  Δέν  λείπουν  καί ἐκεῖνοι πού ἀντιμετωπίζουν τό μυστήριο τοῦ εὐχελαίου μέ θρησκόληπτο καί μαγικό τρόπο. Ἐπίσης ἡ ἐπάλειψη μέ λάδι ἀπό τήν ἀκοίμητη κανδήλα ἤ τήν κανδήλα τοῦ προστάτη ἁγίου ἀποτελεῖ εὐλαβή συνήθεια, πού ἀπαντᾶ στή λαϊκή θρησκευτικότητα.  Ὅλα  αὐτά  ἀντικατοπτρίζουν  καταρχήν  τή  γνώση  ἤ  τήν ἄγνοια τῶν ποιμένων τῆς Ἐκκλησίας καί δείχνουν τίς προθέσεις καί τό ἐπίπεδο τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ τῆς ἐνορίας μας.

Τό εὐχέλαιο ὅμως δέ γίνεται μόνο στά σπίτια, ἀλλά καί στούς ναούς τῶν ἐνοριῶν, τήν Μ. Τετάρτη πού ἤδη ἀναφέρθηκε, ἀλλά καί τίς παραμονές τῶν Χρι- στουγέννων, ἐνῶ σέ ὁρισμένες μητροπόλεις τελεῖται διαδοχικά σέ ὅλες τίς ἐνορίες κατά τήν διάρκεια τῆς Μ. τεσσαρακοστῆς. Στίς περιπτώσεις αὐτές συνδέεται μέ διδαχή καί κήρυγμα καί συγκεντρώνει πλῆθος λαοῦ.³⁴

5. Ποιμαντικές ἐφαρμογές

Ὓστερα ἀπό αὐτά προκύπτουν ὁρισμένα ἐρωτήματα: Τό εὐχέλαιο μπορεῖ νά ἀντικαταστήσει τό μυστήριο τῆς μετανοίας; Ἀπό τίς ἐν χρήσει εὐχές συμπεραίνεται ὅτι στό εὐχέλαιο ἡ Ἐκκλησία δέεται τόσο γιά τή σωματική ὅσο καί γιά τήν ψυχική ὑγεία. Προϋπόθεση θεωρεῖται ἡ μετάνοια καί συνέπεια ἡ συγχώρηση τῶν ἁμαρτιῶν. Μποροῦν ὅμως ὅλοι οἱ ἱερεῖς νά δίδουν ἄφεση ἁμαρτιῶν; Τότε τί νόημα ἔχει ἡ πνευματική πατρότητα; Ἀφορᾶ ὅλους τούς κληρικούς, ἤ ἐκείνους πού ἔχουν ὁρισθεῖ ἀπό τόν ἐπίσκοπο; Μήπως οἱ συγχωρητικές εὐχές τοῦ  εὐχελαίου δέν  ἀναφέρονται σέ  βαριά  ἁμαρτήματα ἀλλά  σέ  καθημερινά ἁμαρτήματα ὅπως ἔχει ὑποστηριχθεῖ;  Στή Μητρόπολη Νεαπόλεως καί Σταυρουπόλεως γίνονται στή διάρκεια τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς εὐχέλαια σέ ὅλες διαδοχικά τίς ἐνορίες καί προΐσταται ὁ Μητροπολίτης. Ἕνας λόγιος κληρικός ἀναλαμβάνει ὕστερα ἀπό προγραμματισμό, νά κάνει τό κήρυγμα. Ἡ ἀνταπόκριση καί ἡ συμμετοχή τοῦ λαοῦ εἶναι μεγάλη. Οἱ ναοί τῶν ἐνοριῶν παρουσιάζονται ἀσφυκτικά γεμάτοι. Σ᾿ αὐτό συμβάλλει ἡ συντομία τῆς ἀκολουθίας καί τοῦ κηρύγματος, πού δέν ὑπερβαίνουν τήν μιάμιση ὥρα, ἀλλά καί ἡ παρουσία τοῦ Μητροπολίτη καί πολλῶν ἱερέων.

Μποροῦμε   νά    χορηγοῦμε   τό    μυστήριο    ἀδιακρίτως    σέ    ὅλους   τούς χριστιανούς³⁵ ; Ἤ μήπως πρέπει νά μετέχουν σἀὐτό μόνον οἱ μετανοοῦντες, πού ἔχουν ἐξαγορευθεῖ τίς ἁμαρτίες του; Μήπως εἶναι συμπληρωματικό τῆς μετάνοιας καί προετοιμάζει γιά τή θεία Εὐχαριστία; Οἱ παρακάτω προτάσεις ἀποτελοῦν ἐλάχιστη συμβολή στήν ἐπανεύρεση τοῦ θεολογικοῦ νοήματος τοῦ εὐχελαίου καί τήν ἔνταξή του στό ἐκκλησιολογικό του πλαίσιο.

α. Τό εὐχέλαιο δέν εἶναι μιά ἰδιωτική τελετή, ἀλλά μυστήριο πού δείχνει τήν ἀγάπη καί τή φροντίδα τῆς Ἐκκλησίας γιά τούς ἀσθενεῖς. Γιά νά ξαναβρεῖ τό εὐχέλαιο τό ἐκκλησιολογικό του περιεχόμενο χρειάζεται νά συνδεθεῖ μέ τή μετάνοια καί τήν ἐξομολόγηση. Τό μυστήριο αὐτό ἀφορᾶ κυρίως τούς σωματικά ἀσθενεῖς, πού βιώνουν τήν ἀσθένειά τους μέ μετάνοαι καί προσευχή. Γιἀὐτούς προσεύχεται ὁλόκληρη ἡ ἐκκλησιαστική κοινότητα. Τό μυστήριο τοῦ εὐχελαίου εἶναι τό μυστήριο τοῦ πόνου καί τῆς ἀρρώστιας, ἀλλά καί τῆς ὑγείας καί τῆς παρακλήσεως. Τό εὐλογημένο λάδι μέσω τοῦ ὁποίου δίδεται ἡ χάρη καί ὁ ἁγιασμός στόν ἀσθενή, συμβολικά ἀποσκοπεῖ νά μαλακώσει τήν καρδιά του. Ἡ θεία Χάρη ζωογονεῖται μέ τήν πίστη, τή μετάνοια καί τή θέληση τοῦ ἀσθενοῦς καί τῶν οἰκείων του. «Καί ὁ ἀσθενής, ἀπό συγκινήσεως εἰς συγκίνησιν μεταφερθείς καί ἀπό ἐλπίδων εἰς ἐλπίδας, κύπτει ἤδη πρό τῶν λειτουργιῶν τοῦ Ὕψίστου τήν πυρέσσουσαν κεφαλήν καί ἐξαιτεῖται συγχώρησιν καί εὐλογίαν παρά τῶν πρεσβυτέρων», γράφει ὁ Κ. Καλλίνικος.

Τό εὐχέλαιο δέν μπορεῖ νά εἶναι μιά ἰδιωτική τελετή ἀλλά μυστήριο τῆς Ἐκλησίας. Παλαιότερα, ἀκόμη καί στά σπίτια εἶχε παννύχιο καί ἐκκλησιολογικό χαρακτήρα.Εὐκταῖον εἶναι ἕνας τουλάχιστον ἀπό τούς ἱερεῖς νά ἐχει τό χάρισμα τῆς πνευματικῆς πατρότητας. Πρέπει νά συνιστᾶται σέ ὅσους συμμετέχουν, νά προσέρχονται πρίν ἤ μετά τό εὐχέλαιο στό μυστήριο τῆς ἐξομολογήσεως. Ἡ σύνδεση τοῦ εὐχελαίου μέ τήν εἰλικρινή μετάνοια καί ἐξομολόγηση ἐπικυρώνει τό συνεργιακό χαρακτήρα τοῦ μυστηρίου. Δέν μπορεῖ τό εὐχέλαιο νά χορηγεῖται σέ ὅσους τυχόν δέ θέλουν, διότι ἔτσι καλλιεργεῖται μιά μαγική ἀντίληψη γι ἀὐτό.

 β. Νά ἐπανασυνδεθεῖ τό εὐχέλαιο μέ τόν ἐκκλησιασμό καί τήν προσέλευση στή θεία Εὐχαριστία. Δέν εἶναι σκόπιμο νά τελεῖται στήν κυριακάτικη σύναξη, ἡ ὁποία ἔχει ἀναστάσιμο καί ἑόρτιο περιεχόμενο. Μπορεῖ ὅμως νά ἐπισυνάπτεται στίς σύντομες ἀγρυπνίες πού γίνονται τά τελευταῖα χρόνια στίς ἐνορίες τῶν πόλεων, ἤ σέ ὁρισμένους ἑσπερινούς, καί μάλιστα τῶν ἰαματικῶν ἀναργύρων ἠ ἄλλων ἁγίων, καθώς καί τήν 1η κάθε μηνός πρίν ἤ μετά τόν ἁγιασμό. Μπορεῖ ἐπίσης νά τελεῖται στή διάρκεια τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς καί νά συνδυάζεται μέ ἑσπερινό κήρυγμα. Ἀσθενεῖς ὑπάρχουν πάντοτε σέ κάθε ἐκκλησιαστική κοινότητα. Ἔτσι θά μποροῦσε μέ τή θεία Λειτουργία τοῦ Σαββάτου μιά φορά κάθε μήνα νά τελεῖται καί τό εὐχέλαιο. Στά παρεκκλήσια τῶν νοσοκομείων θά μποροῦσε νά γίνεται πιό συχνά, ἤ  ὅταν τελεῖται ἐκεῖ ἡ θεία Λειτουργία.

γ. Νά γίνεται φειδώ στά σπίτια καί ὕστερα ἀπό ἐξέταση τῶν προϋποθέσεων καί κατάλληλη προετοιμασία τῶν ἐνοριτῶν. Ἄν προετοιμαστοῦν κατάλληλα τά μέλη τῆς οἰκογένειας μποροῦν νά συμμετέχουν ἐνεργά ψάλλοντας τούς ὕμνους ἤ διαβάζοντας τά ἀποστολικά ἀναγνώσματα. Νά συνιστᾶται ἐπίσης τό μυστήριο τῆς μετανοίας καί ἐξομολογήσεως καί ἡ προσέλευση στή θεία Εὐχαριστία. Δέν πρέπει νά δίδεται ἡ ἐντύπωση, ὅτι ἐπειδή τελέσθηκε τό μυστήριο τοῦ εὐχελαίου στό σπίτι δέν χρειάζονται τά ἄλλα μυστήρια καί μάλιστα ἡ θεία Εὐχαριστία. Ἤ ὅτι ἀντικαθίσταται μέ τόν τρόπο αὐτό ἡ μετάνοια καί ἡ ἐξομολόγηση.

δ. Ἡ ἐπίσκεψη τοῦ ἐφημερίου στά σπίτια τῶν ἐνοριτῶν ἀποτελεῖ καλή εὐκαιρία γιά νά συνεχιστεῖ δημιουργικά ἡ ποιμαντική τῆς οἰκογένειας. Ἐδῶ χρειάζεται διάκριση καί σεβασμός τῶν ἰδιαιτεροτήτων πού παρουσιάζει κάθε οἰκογένεια.  Ἡ  ἐξοικείωση  τοῦ  κληρικοῦ  μέ  τά  μυστήρια  καί  ἡ  ἐνδεχόμενη ἀργυρολογία ἀκυρώνουν τό χάρισμα36 καί καλλιεργοῦν μιά ἀνταποδοτική σχέση τοῦ πιστοῦ μέ αὐτά.

ε. Μέ τήν ἀκολουθία τοῦ εὐχελαίου φανερώνεται καί ὁ τρόπος ἀναγνώ- σεως καί κατανοήσεως τῆς Ἁγίας Γραφῆς. Ἡ λατρεία τῆς Ἐκκλησίας στηρίζεται στήν Ἁγία Γραφή καί ταυτόχρονα τήν ἑρμηνεύει. Ἡ σημερινή ἀκολουθία ἔχει διδακτικό  καί  παιδαγωγικό  χαρακτήρα.  Τά  ἀποστολικά  καί  τά εὐαγγελικά ἀναγνώσματα περιέχουν πλούσιο ὑλικό γιά διδασκαλία. Τά ἀναγνώσματα, οἱ εὐχές καί τό ἔλαιο πού εὐλογεῖται καί ἁγιάζεται, συνοψίζουν τή βιβλικοπατερική θεολογία  γιά  τήν  ἁμαρτία,  τή  μετάνοια,  τόν  πόνο  καί  τήν  ἀσθένεια  καί δημιουργοῦν  τίς  θεολογικές  ἀφετηρίες  γιά  διδαχή.  Ἡ διδαχή  καί  ὁ  λόγος ἀποτελοῦν τήν ἀσφαλέστερη ὁδό γιά τήν πνευματική θεραπεία τῶν Χριστιανῶν.

στ. Σέ ὅλα τά μυστήρια-τελετές ἐνεργεῖ ἡ ἄκτιστη χάρη Χάρη τοῦ Θεοῦ.

Καί ὅλα τά μυστήρια ἔχουν συνεργιακό χαρακτήρα καί προϋποθέτουν τήν ἐλεύθερη καί τή μετάνοια. Κατά τό μηπιοβαπτισμό δίδεται ὡς δῶρο ἡ χάρη καί θεραπεύεται ἡ φύση, μέ τήν ὁποία κληρονομεῖται ἡ φθορά καί ὁ θάνατος. Στό εὐχέλαιο  ὅμως  ἡ  μετάνοια  θεωρεῖται  σύμφωνα  μέ  τίς  πηγές ἀπαραίτητη προϋπόθεση. Ὁ ἀσθενής γιά τόν ὁποῖο κυρίως γίνεται τό εὐχέλαιο μπορεῖ νά δεχθεῖ ἀπό αὐτό πολλά μηνύματα. Νά θεωρήσει τόν πόνο καί τήν ἀσθένεια ὡς παιδαγωγία καί εὐκαιρία γιά μετάνοια. Ὁ πόνος μπορεῖ νά γίνει ἀφορμή γιά πνευματική ὡρίμανση καί καλλιέργεια. Ἐξάλλου ἐκεῖ δοκιμάζονται τά ψυχικά ἀποθέματα τοῦ ἀνθρώπου. Στήν ἀσθένεια καί τή θλίψη ὁ Χριστιανός δέν βλέπει μόνο τήν ἐγκατάλειψη τοῦ Θεοῦ, ἀλλά καί τή σωτήρια ἐπίσκεψή του. Ἡ ἀσθένεια καί ὁ πόνος γίνονται μέσα προκειμένου νά θεραπευθεῖ ἡ ψυχή. Ἔτσι αἰτιολογεῖται αὐτό πού ἀναφέρει ὁ Ἰσαάκ ὁ Σῦρος: «Τάς γάρ ἀρρωστίας διά τήν ὑγείαν τῆς ψυχῆς ἐπάγει ὁ Θεός». Μέ τό εὐχέλαιο ὁ ἀσθενής δέχεται τή χάρη τοῦ Θεοῦ. Διαπιστώνει τήν ἀγάπη τῶν οἰκείων καί συγγενῶν καί ὠφελεῖται ἀπό τήν προσευχή ὁλόκληρης τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινότητας.³⁶

π. Βασίλειος Καλλιακμάνης

Σημειώσεις

1 Μαρκ.6,13.

2 «Ἀσθενεῖ τις ἐν ὑμῖν; προσκαλεσάσθω τούς πρεσβυτέρους τῆς ἐκκλησίας, καί προσευξάσθωσαν ἐπ᾿ αὐτόν, ἀλείψαντες αὐτόν ἐλαίῳ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου˙ καί ἡ εὐχή τῆς πίστεως σώσει τόν κάμνοντα, καί ἐγερεῖ αὐτόν ὁ Κύριος˙ κἄν ἁμαρτίας ᾖ πεποιηκώς, ἀφεθήσεται αὐτῷ». Ἰακ. 5,14-15.

3 J. Goar, Euchologion sive rituale graecorum, ἐκδ. 2η, σ. 428.

4  Ἰ. Καραβιδόπουλου, Μελέτες ἑρμηνείας καί θεολογίας τῆς Καινῆς Διαθήκης, Θεσσαλονίκη 1990,ἐκδ. Πουρναρᾶς, σ. 173.

5  Ἰ. Φουντούλη, Ἀκολουθία τοῦ Εὐχελαίου, στή σειρά «Κείμενα Λειτουργικῆς» 15, Θεσσαλονίκη 1978, σ. 13.

6 Π. Τρεμπέλα, Μικρόν Εὐχολόγιον, Ἀθῆναι 1950, σ.109.

7 Π. Τρεμπέλα, ὅπ. π. σ. 100-101, βλ. ἐπίσης τήν τάξη, σ. 173.

8 Π. Τρεμπέλα, Μικρόν Εὐχολόγιον, σ. 188

9 Π. Τρεμπέλα, ὅ.π. σ. 179.

10 Π. Τρεμπέλα, ὅ.π., σ. 183.

11 Π. Τρεμπέλα, Δογματική τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας, Ἀθῆναι 1961, τόμ. 3, σ.354

12 Ἰακ. 5,14-16.

13 Π. Ν. τρεμπέλα, Ὑπόμνημα εἰς τάς ἐπιστολάς τῆς Καινῆς Διαθήκης, τόμ. 3, Ἀθῆναι (2) 1956, σ.288

14 Ἰωάν.5,14.

15 Π. Τρεμπέλα, Δογματική τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας, τόμ 3, σ.362.

16 Στ.Ν. Σάκκου, Ἑρμηνεία εἰς τήν Ἐπιστολήν τοῦ Ἰακώβου, Θεσσαλονίκη 1975, σ. 165-166.

17 Ἰακ., 5,16.

18 π. Δημητρίου Β. Τζέρπου, Ἡ ἀκολουθία τοῦ νεκρωσίμου εὐχελαίου. Συμβολή στήν ἱστορία καί τή θεολογία τῆς χριστιανικῆς λατρείας, Ἀθήνα 1998, σ. 109. Γ. Ν. Φίλια, Ἡ ἀπαλλαγή… σ.183-84

19 Πρωτ. Κ.Καλλινίκου, Ὁ χριστιανικός ναός καί τά τελούμενα ἐν αὐτῷ, ἐκδ. Γρηγόρη, Ἀθήνα 41969,σ.405-406.

20  «Τό ἀληθές,τό ὁποῖον δυσκολευόμεθα νά συλλάβωμεν, διότι εἴμεθα προκατειλημμένοι ὑπό ἰσχυρῶς ἐπικρατούσης μακροχρονίου συνηθείας ἐμφανιζομένης ὡς παραδόσεως, εἶνε ὅτι τό μυστήριον τοῦ εὐχελαίου εἶνε αὐτόχρημα καί μυστήριον μετανοίας καί ἐξομολογήσεως ἁμαρτιῶν». Στέργιου Ν. Σάκκου, Ἑρμηνεία εἰς τήν Ἐπιστολήν τοῦ Ἰακώβου,Θεσσαλονίκη 1975, σ. 160-161.

21 Εἰς τό Λευϊτικόν, ὁμιλία 2, 4 PG,12,418B-419A.

22  «Οὐ γάρ ὅταν ἡμᾶς ἀναγεννῶσι μόνον, ἀλλά καί τά μετά ταῦτα συγχωρεῖν ἔχουσιν ἐξουσίαν ἁμαρτήματα.Ἀσθενεῖ γάρ τις, φησίν, ἐν ὑμῖν; Προσκαλεσάσθω τούς πρεσβυτέρους τῆς ἐκκλησίας καί προσευξάσθωσαν ἐπ᾿ αὐτόν, ἀλείψαντες αὐτόν ἐλαίῳ, ἐν τῷ ὀνόματι Κυρίου. καί ἡ εὐχή τῆς πίστεως σώσει τόν κάμνοντα καί ἐγερεῖ αὐτόν ὁ Κύριος κἄν ἁμαρτίας ᾖ πεποιηκώς ἀφεθήσεται αὐτῷ». Περί ἱερωσύνης, 3, 6, ἔκδ. Π. Χρήστου, Ἰ. Χρυσοστόμου, Οἱ περί ἱερωσύνης λόγοι, Θεσσαλονίκη 1954, σ.92.

23 Ὁμιλία ΛΑ΄, PG, 151,400BC.

24 Περί τῆς τελετῆς τοῦ ἁγίου ἐλαίου, ἐκδ. Β.Ρηγόπουλου, Συμεών Ἀρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης,

Τά Ἅπαντα, Θεσσαλονίκη χ.χ.,σ. 228.

25 Π. Τρεμπέλα , ὅ.π., σ. 172

26 Ὅ.π. σ. 185.

27 Π. Τρεμπέλα, Μικρόν εὐχολόγιον, τόμ. Α’, σ.108.

28  Γ. Ν. Φίλια,Ἡ « ἀπαλλαγή παντός μολυσμοῦ σαρκός καί πνεύματος»: Πτυχές τῆς σχέσεως τῶν μυστηρίων εὐχελαίου καί μετανοίας, περ. ΘΕΟΛΟΓΙΑ, τόμ. 65, τεῦχ. 1, 1994, σ. 172 κ.ἑ.

29 Γ.Ν. Φίλια, ὅ.π. σ.183.

30  Συμεών Θεσσαλονίκης, Περί τῆς ἱερᾶς τελετῆς τοῦ ἁγίου ἐλαίου ἤτοι τοῦ εὐχελαίου, PG 155, 521BC.

31  Στό εὐχολόγιο τοῦ Σεραπίωνος (δ΄ αἰώνας μ.Χ.), ἡ Εὐχή εἰς ἔλαιον νοσούντων ἤ εἰς ἄρτον ἤ εἰς ὕδωρ, κάνει λόγο γιά ἄφεση ἁμαρτιῶν καί τελείαν «ρῶσιν» καί θεωρεῖ τό εὐλογημένο ἔλαιον «ὡς ἀλεξιφάρμακον παντός δαιμονίου». Παντελεήμονος Ροδοπούλου, «The sacramentary of Serapion», Mελέται Α΄, στή σειρά «Ἀνάλεκτα Βλατάδων» 56, Θεσσαλονίκη 1993, σ.454.

32  «Δέσποτα Κύριε ὁ Θεός ἡμῶν… ἀποσόβησον ἀπό τῆς ψυχῆς αὐτοῦ πᾶσαν νόσον καί πᾶσαν μαλακίαν, πᾶσαν ἀπιστίαν, πᾶσαν ἀμέλειαν, πάντα δισταγμόν, πᾶν πνεῦμα ἀκάθαρτον, δυσωδιακόν, ἐπιθυμητικόν, φιλόχρυσον, φιλάργυρον, πορνικόν, ἀναιδές˙ ναί, ὁ Θεός ἀπέλασον ἀπό τοῦ δούλου σου τοῦδε πᾶσαν ἐνέργειαν τοῦ διαβόλου, πᾶσαν μαγείαν, πᾶσαν φαρμακείαν, ἡδυπάθειαν, ἔρωτα, μέθην, πορνείαν, μοιχείαν, ἀσέλγειαν, ἀναίδειαν, ὀργήν, φιλονικείαν, ἀκα- ταστασίαν, καί πᾶσαν ὑπόνοιαν πονηράν. Ναί, Κύριε, ὁ Θεός ἡμῶν, ἐμφύσησον εἰς αὐτόν τό πνεῦμα  σου  τό  εἰρηνικόν,  ὅπως  φρουρούμενος  ὑπ᾿  αὐτοῦ  ποιήση  καρπόν  πίστεως,  ἀρετῆς, σοφίας, ἁγνείας, ἐγκρατείας, ἀγάπης, χρηστότητος, ὑπομονῆς, σωφροσύνης καί συνέσεως». Π. Τρεμπέλα, Μικρόν Εὐχολόγιον, τόμ. Α΄, σ.189.

33  «Βασιλεῦ ἀόρατε… ἴασαι τόν δοῦλον σου ἐν τάχει καί κάθαρον αὐτοῦ πᾶν μέλος τοῦ σώματος ἀπό παντός μολυσμοῦ καί νόσου, ἀπό κορυφῆς κρανίου καί ἡμικρανίου καί ἡγεμονικοῦ, ταραχῆς αἰχμαλωσίας τε καί συγχύσεως, ἀπό ἀρτηριῶν καί ἄρθρου καί μηνίγγων ὀδύνης, ἀπό δακρυρροΐας ὀφθαμῶν, ἀπό ρευμάτων συνοχῆς, ἀπό φάρυγγος καί στομάχου καί ἥπατος καί σπληνός καί ὀμφαλοῦ καί κοιλίας καί ἀπό πάθους νεφρικοῦ καί δυσουριακοῦ καί σχεδιακοῦ καί ἀναδοτικοῦ καί ναρκιασμοῦ καί πωρώματος καί ἀλγήματος ναρκήσεως νεύρων καί ὀξέων καί τζίρματος καί πάσης κακώσεως καί νόσου καί θλίψεως». Π.Τρεμπέλα, ὅ.π., σ.184-185.

34 Στή Μητρόπολη Νεαπόλεως καί Σταυρουπόλεως γίνονται στή διάρκεια τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς

εὐχέλαια σέ ὅλες διαδοχικά τίς ἐνορίες καί προΐσταται ὁ Μητροπολίτης. Ἕνας λόγιος κληρικός ἀναλαμβάνει ὕστερα ἀπό προγραμματισμό, νά κάνει τό κήρυγμα. Ἡ ἀνταπόκριση καί ἡ συμμετοχή τοῦ λαοῦ εἶναι μεγάλη. Οἱ ναοί τῶν ἐνοριῶν παρουσιάζονται ἀσφυκτικά γεμάτοι. Σ᾿ αὐτό συμβάλλει ἡ συντομία τῆς ἀκολουθίας καί τοῦ κηρύγματος, πού δέν ὑπερβαίνουν τήν μιάμιση ὥρα, ἀλλά καί ἡ παρουσία τοῦ Μητροπολίτη καί πολλῶν ἱερέων.

35  Γιά τή χορήγηση τοῦ εὐχελαίου στά βρέφη βλ. Ἰ.Μ. Φουντούλη, Ἀπαντήσεις εἰς λειτουργικάς ἀπορίας, Α΄, (1-150), ἔκδ. 4η Ἀποστολικῆς Διακονίας, Ἀθῆναι, σ..285.

36 Εἶναι χαρακτηριστικό ἕνα ἀπόσπασμα ἀπό τίς Διδαχές τοῦ ἁγίου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ: «Εἶναι πολλοί παπάδες ἐδῶ; Κάνετε τόν κόπον, ἅγιοι ἱερεῖς, νά σηκωθῆτε ἐπάνω νά ἰδῶ εἶσθε πολλοί; Ἅγιοι ἱερεῖς, μοῦ κάνετε τήν χάριν νά διαβάσωμεν ἕνα εὐχέλειον νά χρισθοῦν οἱ Χριστιανοί οἱ ἀδελφοί μας΄

-Ὁρισμός σου , ἅγιε τοῦ Θεοῦ.

-Ἐγώ ἔχω φλωρία πολλά νά σᾶς πληρώσω, μά δέν σᾶς τά δίνω,

θέλω χάρισμα, διατί μέ πληρωμή δέν ἐνεργεῖ ἡ χάρις τοῦ θεοῦ, τοῦ Παναγίου Πνεύματος, διατί ἔτσι λέγει ὁ Χριστός μας: Χάρισμα σᾶς ἐδωκα καί ἐγώ τήν χάριν μου, χάρισμα νά τήν δίδετε καί ἐσεῖς εἰς τούς ἀδελφούς σας. Τό κάμνετε, ἅγιοι ἱερεῖς;

- Μάλιστα ἅγιε τοῦ θεοῦ. Παρακαλῶ καί ἐγώ τούς χριστιανούς καί σᾶς συγχωροῦνε, αὐτό τό χάρισμα ἔχω. Θέλετε νά βάλω νά σᾶς συγχωρέσουν;Ἤ δέν ἔχετε ἁμαρτίες;Καί σᾶς φιλεύω αὔριον ἀπό ἕνα βιβλίον ὄχι διά πληρωμήν, ἀλλά διά μίαν εὐχήν.

-Ὁρισμός σου.

- Σᾶς παρακαλῶ, χριστιανοί μου, νά εἰπῆτε διά τούς ἁγίους ἱερεῖς, ὁπού θέ νά σᾶς διαβάσουν τό ἅγιον Εὐχέλαιον, τρεῖς φορές: Ὁ Θεός συγχωρήσει καί ἐλεήσει αὐτούς. Ἄν θέλετε καί ἡ ἁγιωσύνη σας, ζητήσατε συγχώρησιν.

Ἅγιε ἐφημέριε, μοῦ χρειάζονται ἀπόψε νά ἑτοιμάσης εἴκοσι φλιντζάνια καί δύο ὀκάδες λάδι. Χριαλίδια ἔχει τό ἐδικόν μου τό παιδί καί σοῦ δίνει. Καί ,ἄν θέλης, περιπάτησε, παπᾶ μου, εἰς τά ὀσπίτια νά μάσης καμμία δεκαριά ὀκάδες λάδι καί βάνεις διά τό εὐχέλαιον μία ὀκά καί τό ἄλλο τό δίνεις τοῦ παπᾶ καί τῆς παπαδιᾶς καί τό τρώγει. Δέν εἶναι καλά ἔτσι; Τό κάμνεις;

- Τό κάμνω ἅγιε τοῦ θεοῦ.

- Ἰδές καλά, διατί, ἀν δέν τό κάμης, αὔριο σέ κηρύττω ψεύτη καί σ᾿ ἐντροπιάζω».

ΠΗΓΗ-ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΚΑΡΕΑ

The Elder and the Atheist…

One morning, the Elder (Geronda) Epiphanios Theodoropoulos was in a conversation with 2-3 visitors at his home. One of them was an ideological atheist and a communist.  Suddenly, someone from outside came rushing in, and informed them that the city of Athens had been flooded with photographs of Mao Tse Tung, with the inscription “Glory to the great Mao”. It was the day that the Chinese dictator had died.

Geronda Epiphanios: That’s the way things are, my child.  Atheists do not exist.  Only idolaters exist, who take down Christ from His throne and in His place they enthrone their own idols.  We say: “Glory be to the Father and the Son and the Holy Spirit”.  They say: “Glory to the great Mao”.  You pick and choose which one you prefer.

Atheist: You also choose your drug, grandpa. The only difference is, that you call it Christ, others call it Allah, or Buddha, etc. etc…

Geronda Epiphanios: My child, Christ is not a drug. Christ is the Creator of the entire universe. He is the one Who governs everything wisely, from the multitudes of infinite galaxies, down to the minutest particles of the microcosm. He has given life to all of us.  He is the One Who brought you into this world and has bestowed you with so much freedom, that you can actually doubt Him, and even deny Him.

Atheist: Grandpa, its your right to believe in all of those things.  But that doesn’t mean they are true.  Do you have any proofs?

Geronda Epiphanios: You think all of this is just a fairy tale, don’t you?

Atheist: Naturally.

Geronda Epiphanios: Do you have any proof that it is a fairy tale? Can you prove that what I believe is false?

Atheist: ……………….

Geronda Epiphanios: You didn’t reply, because you don’t have any proof either.  Which means, you believe they are fairy tales.  I spoke to you of believing, when I referred to God; you, however, although rejecting my belief, essentially believe in your faithlessness, since you cannot back it up with proofs either. However, I must tell you that my belief is not something “out of the blue”; There are certain supernatural events, upon which it is founded.

Atheist: Just a minute! Since we are talking about believing, what would you say to Muslims or Buddhists for example?  Because they also talk about believing. And they too have high moral standards.  Why is your belief better than theirs?

Geronda Epiphanios: So! The criterion of the truth is supposedly judged by this question of yours?  Because the truth is most certainly one; truths cannot be many in number. The thing is, who is the possessor of the truth? That is the major question. Hence, it is not a matter of a better or worse belief! It is a matter of the only true belief!

I agree, that other beliefs also have moral teachings. Naturally, Christianity’s moral teachings are incomparably superior. But, we do not believe in Christ because of His moral teachings. Or for His prompting to “Love one another”, or for His sermons on peace and justice, freedom and equality. We believe in Christ, because His presence on earth was accompanied by supernatural events, which was a sign that He is God.

Atheist: Look, I also admit that Christ was an important philosopher and a great revolutionary, but let’s not make Him a god now……

Geronda Epiphanios: My dear child!  All the great disbelievers in history were snagged by that detail.  The fishbone that stuck in their throat, which they just couldn’t swallow, was exactly that:  That Christ is also God.

Many of them were willing to say to God: “Don’t tell anyone that You are God incarnate; Just say that You’re an ordinary human, and we shall be more than ready to deify you. Why do You want to be an incarnate God, and not a deified human?  We are willing to glorify You, to proclaim You as the greatest among men, the holiest, the most ethical, the noblest, the unsurpassable, the one and only, the unprecedented…  Isn’t that enough for You ?

Ernest Renan –he was the head of the chorus of deniers- thunders out the following, with regard to Christ: “For tens of thousands of years, the world shall be uplifted through You”, and “You are the cornerstone of mankind; if one were to wrench Your name away from this world, it would be like shattering its foundations” and “the aeons shall proclaim that amongst the sons of men, never was there born anyone that could surpass You”.  But this is where Renan and his likes stop. Their very next phrase is: “But a God, You are not!”

And those poor wretches cannot perceive that all of these things constitute an indescribable tragedy!  Their dilemma is inevitably relentless: Either Christ is an incarnate God, in which case, He is indeed, only then, the most ethical, the holiest and noblest personage of mankind, or, He is not an incarnate God, in which case, He cannot possibly be any of these. In fact, if Christ is not God, then we are talking about the most horrible, the most atrocious and the most despicable existence in the history of mankind.

Atheist: What did you just say?

Geronda Epiphanios: Exactly what you heard!  It may be a weighty statement, but it is absolutely true. And I will tell you why.

Let me ask: What did all the truly great men say about themselves, or what opinion did they have of themselves ?

The “wisest of all men”, Socrates, proclaimed that “I came to know one thing: that I know nothing”.

All the important men in the Old and New Testament, from Abraham and Moses, through to John the Baptist and the Apostle Paul, characterized themselves as “earth and ashes”, “wretches”, “monstrosities”, etc…. [1]

But, strangely enough, Jesus’ attitude is quite the opposite!  And I say strangely enough, because it would have been natural and logical for Him to have a similar attitude. In fact, being far superior and surpassing all others, He should have had an even lower and humbler opinion of Himself [2].  Ethically more perfect than any other, He should have surpassed everyone and anyone in self-reproach and humility, from the moment of the world’s Creation to the end of Time.

But, the exact opposite is observed!

First of all, He proclaims that He is sinless: “Who among you shall check Me for sin?” (John, 8:46). “The lord of this world is coming, and he can find nothing in Me.”  (John, 14: 30)

He also pronounces very high ideas of Himself: “I am the light of the world” (John, 8, 12);  “I am the path and the truth and the life”  (John, 14: 6).

But, apart from these, He also projects demands of absolute dedication to His Person.  He even penetrates the holiest of man’s relationships, and says: “Whomsoever loves their father or mother more than Me, is not worthy of Me. and whomsoever loves their son or daughter more than me is not worthy of me” (Matthew, 10: 37).  “I came to turn man away, against his father, and the daughter against her mother and the daughter-in-law against her mother-in-law” (Matthew, 10: 35).  He even demands a life and a death of martyrdom from His disciples: “They shall deliver you to councils and flog you in their synagogues; and you shall be dragged before leaders and kings for My sake…. And brother shall deliver his brother to death and the father his son, and the children shall revolt against their parents and shall put them to death…. And you shall be hated by everyone, for my namesake…. And he that shall endure to the end, he shall be saved…. Do not fear those who destroy the body….. Whomsoever shall deny Me before mankind, I too shall deny him…. Whomsoever has forfeited his soul for My sake, shall recover it” (Matthew, 10: 17 onward).

And now I ask you:  Has anyone ever dared to demand for himself the love of mankind, forsaking their very life? Has anyone ever dared to proclaim his absolute sinlessness?  Has anyone ever dared to utter the words: “I am the truth”? (John, 14: 6)  No-one, and nowhere!  Only a God can do that. Can you imagine your Marx uttering things like that?  They would take him for a lunatic and nobody would be willing to follow him!

Now, just consider, how many people sacrificed everything for Christ’s sake, even their very life, having believed in the veracity of His words regarding Himself!  If His proclamations about Himself were false, Jesus would have been the most despicable character in history, for having led so many people to such a huge sacrifice!  What ordinary man – no matter how great, how important, how wise he may be – would deserve such a tremendous offer and sacrifice?  Well?  No-one!  Not unless he were God!

In other words: Any ordinary man that would demand such a sacrifice from his followers would have been the most loathsome person in history.  Christ, however, both demanded it, and achieved it. Yet, despite this ‘achievement’, He was proclaimed by the very deniers of His divinity as the noblest and holiest figure in history.  So, either the deniers are being illogical when they proclaim this most loathsome figure as “holiest”, or, in order to avoid any illogicality, and to rationalize the co-existence of Christ’s demands and His holiness, they must concede to accepting that Christ continues to remain the noblest and holiest figure in mankind, but, only under the condition that He is also God!  Otherwise, as we said, He would be, not the holiest, but the most loathsome figure in history, being the cause of the greatest sacrifice of all ages, and in the name of a lie!  Thus, Christ’s divinity is proved by His very deniers, on the basis of those very characterizations of His person!

Atheist: What you just said is really very impressive, but it is nothing but speculation. Do you have any historical facts that would confirm His Divinity?

Geronda Epiphanios: I told you at the beginning, that the proofs of His Divinity are the supernatural events that took place while He was here on earth.  Christ did not rest on the proclamation of the above truths alone; He certified His statements with miracles as well.  He made blind people see and cripples walk; He satisfied the hunger of five thousand men and manifold numbers of women and children with only two fish and five loaves of bread; He commanded the elements of nature and they obeyed; He resurrected the dead, amongst which was Lazarus, four days after his death. But the most astounding of all his miracles was His own Resurrection.

The entire edifice of Christianity is supported on the event of the Resurrection.  This is not my speculation. The Apostle Paul said it: “If Christ had not risen (from the dead), our faith would be futile”. (Corinthians I, 15: 17).  If Christ is not resurrected, then everything collapses. But Christ was resurrected, which means He is the Lord of life and death, therefore God.

Atheist: Did you see all of this?  How can you believe it?

Geronda Epiphanios: No, I didn’t see any of it, but others did: the Apostles. They in turn made this known to others, and they actually “signed” their testimony with their own blood. And, as everyone acknowledges, a testimony of one’s life is the supreme form of testimony.

Why don’t you likewise bring me someone, who will tell me that Marx died and was resurrected, and that he is willing to sacrifice his life in order to testify it?  I, as an honest man, will believe him.

Atheist: I will tell you. Thousands of communists were tortured and died for their ideology.  Why don’t you embrace communism in the same way?

Geronda Epiphanios: You said it yourself.  Communists died for their ideology. They didn’t die for real events.  In an ideology, it is very easy for deception to seep through; and because it is a characteristic of the human soul to sacrifice itself for something it believes in, this explains why so many communists died for their ideology. But that doesn’t compel us to accept this ideology as something true.

It is one thing to die for ideas, and another to die for events.  The Apostles didn’t die for any ideas.  Not even for the “Love one another”, or any of the other moral teachings of Christianity. The Apostles died for their testimony of supernatural events. And when we say ‘event’, we mean that which is captured by our physical senses, and is comprehended through them.

The Apostles suffered martyrdom for “that which they heard”, “that which they saw with their own eyes”, “that which they observed and their hands touched”  (John I, 1) [3]

Just like the clever speculation by Pascal, we say that one of the three following things happened to the Apostles: either they were deceived, or, they deceived us, or, they told us the truth.

Let’s take the first case.  It is not possible for the Apostles to have been deceived, because everything that they reported, was not reported to them by others.They themselves were eye and ear witnesses of all those things. Besides, none of them were imaginative characters, nor did they have any psychological inclination that made them accept the event of the Resurrection.  Quite the contrary – they were terribly distrustful.  The Gospels are extremely revealing, in their narrations of their spiritual dispositions: they even disbelieved the reassurances that some people had actually seen Him, resurrected.

And one other thing. What were the Apostles, before Christ called them?  Were they perhaps ambitious politicians or visionaries of philosophical and social systems, who were longing to conquer mankind and thus satisfy their fantasies?  Not at all.  They were illiterate fishermen. The only thing that interested them was to catch a few fish to feed their families.  That is why, even after the Lord’s Crucifixion, and despite everything that they had heard and seen, they returned to their fishing boats and their nets. In other words, there was not a single trace of disposition in these men for the things that were to follow.  It was only after the day of the Pentecost, “when they received strength from on high”, that they became the teachers of the universe.

The second case:  Did they deceive us?  Did they lie to us?  But then, why would they deceive us?  What would they gain by lying?  Was it money? Was it status?  Was it glory?  For someone to tell a lie, he must be expecting some sort of gain.  The Apostles though, by preaching Christ – and in fact Christ crucified and resurrected – the only things that they secured for themselves were: hardships, labours, lashings, stonings, shipwrecks, hunger, thirst, nakedness, attacks from robbers, beatings, incarcerations and finally, death.  And all this, for a lie?  It would be undoubtedly foolish for anyone to even consider it.

Consequently, the Apostles were neither deceived, nor did they deceive us. This leaves us with the third choice: that they told us the truth.

I should also stress something else here:  The Evangelists are the only ones who recorded true historical events. They describe the events, and only the events. They do not resort to any personal judgments.  They praise no-one, and they criticize no-one.  They make no attempt to exaggerate an event, nor eliminate or underestimate another.  They let the events speak for themselves.

Atheist: Are you excluding the possibility that in Christ’s case, it was just an incident of apparent death?  The other day, the newspapers had written about someone in India whom they buried and three days later they exhumed him and he was still alive.

Geronda Epiphanios: My poor child!  I will recall the words of the blessed Augustine again:  “O faithless ones, you are not actually mistrustful; indeed, you are the most gullible of all.  You accept the most improbable things, and the most irrational, the most contradictory, in order to deny a miracle!”

No, my child. It was not a case of apparent death with Christ. First of all, we have the testimony of the Roman centurion, who reassured Pilate that Christ’s death was a certainty.

Then, our Gospel informs us that on the same day of His Resurrection, the Lord was seen talking with two of His disciples, walking towards Emmaus, which was more than ten kilometers away from Jerusalem.

Can you imagine someone, who could go through all the tortures that Christ underwent, and three days after His “apparent death”, spring back again?  If anything, he would have to be fed chicken soup for forty days, in order to be able to open his eyes, let alone walk and talk as though nothing had happened!

As for the Hindu, bring him here to be flogged with a scourge – do you know what a scourge is? It is a whip, whose lashes each have a lead chunk or a piece of broken bone or sharp nails attached to their end – bring him here, so we can flog him, then force a crown of thorns on his head, crucify him, give him bile and vinegar to drink, then pierce his side with a spear, put him in a tomb, and then, if he comes back from the dead, then we can talk.

Atheist: Even so, but all the testimonies that you have invoked belong to Christ’s Disciples.  Is there any testimony on this matter, that doesn’t come from the circle of His Disciples?  Are there any historians for example, who can certify Christ’s Resurrection?  If so, then I will also believe what you say.

Geronda Epiphanios: You poor child!  You don’t know what you’re saying now!  If there had been such historians who had witnessed Christ resurrected, they would have been compelled to believe in His Resurrection and would have recorded it as believers, in which case, you would again have rejected their testimony, just like you rejected Peter’s testimony, John’s testimony, etc.  How can it be possible, for someone to actually witness the Resurrection and yet, NOT become a Christian?  You are asking for a roasted fowl, on a waxen skewer, that also sings!  It just can’t be done !

I will remind you though – because you are asking for historians – of what I said earlier: that the only true historians are the Apostles.

Nevertheless, we do have testimony of the kind that you want; and it is by someone who didn’t belong to the circle of His Disciples: it was Paul.  Paul not only wasn’t a Disciple of Christ, he actually persecuted Christ’s Church relentlessly.

Atheist: They say that Paul suffered from sunstroke and that it was the cause of his hallucination.

Geronda Epiphanios: My child, if Paul was hallucinating, the thing that would have come to the surface, would have been his subconscious.  And in Paul’s subconscious, the Patriarchs and the Prophets would have been top ranking.  He would have hallucinated about Abraham, and Jacob and Moses, and not Jesus, whom he considered a rabble-rouser and a fraud!

Can you imagine a faithful old granny seeing Buddha or Jupiter in her dream or delirium?  She would most probably see Saint Nicholas or Saint Barbara, because she believes in them.

One more thing. With Paul, we have –as Papini notes- the following miraculous phenomena:  First of all, the abruptness of his conversion. Straight from faithlessness to faith. With no intermediate preparatory stage.  Secondly, the steadfastness of his faith. No wavering, no doubts.  And thirdly, his faith lasted for a whole lifetime.  Do you believe that all these things can occur after a case of sunstroke?  They can in no way be attributed to such a cause.  If you can explain how, then explain it.  If you can’t, then you must admit the miracle.  And you must know that for a man of his time, Paul was exceptionally well-educated. He was not your average little person, who was totally clueless.

I will also add something else.  We today, my child, are living in an exceptional era. We are living the miracle of Christ’s Church.

When Christ said of His Church that “the gates of Hades shall not overpower Her” (Matthew 16:18), His followers were very few in number. Almost two thousand years have passed, since that day. Empires vanished, philosophical systems were forgotten, world theories collapsed. But Christ’s Church remains indestructible, despite the continuous and dramatic persecutions it has undergone. Isn’t that a miracle?

And one final thing.  In Luke’s Gospel it says that when the Holy Mother visited Elizabeth (the Baptist’s mother) after the Annunciation, she was greeted with the words: “blessed are you amongst women”.  And the Holy Mother replied as follows: “My heart magnifies the Lord. Behold, from this moment on, all generations shall call me blessed” (a’ 48).

What was the Holy Mother at that time?  She was just an obscure daughter of Nazareth. How many knew her?  And yet, since that day, empresses have been forgotten, distinguished women’s names have been extinguished, the mothers and wives of great generals went into oblivion. Who remembers, or even knows, Napoleon’s mother or Alexander the Great’s mother? Almost no-one.  But, millions of lips across every length and breadth of the world, throughout the ages, venerate that humble daughter of Nazareth, the “more precious than the Cherubim and incomparably more glorious than the Seraphim”.  Are we, or aren’t we –the people of the twentieth century– living in this day and age the verification of those words of the Holy Mother?

The exact same things are observed in a “secondary” prophecy of Christ:  While He was staying at the house of Simon the leper, a woman came to Him and poured her expensive fragrant oil over His head. Christ commented: “Amen, verily I say to you, that wherever this gospel will be preached in the world, it will also mention what this woman did, in her memory” (Matthew, 26: 13).  Now, how large was His circle of followers at the time, so that one could say that they outdid themselves in order that their Master’s prophecy be fulfilled?  Especially a prophecy such as this one, which, by today’s world standards, is of no importance to most people.

Are they or aren’t they miracles?  If you can, explain them.   But if you can’t, then admit them as such.

Atheist: I have to admit that your arguments are pretty solid. But I would like to ask you one more thing:  Don’t you think that Christ left His work unfinished?  That is, unless He deserted us.  I can’t imagine a God that would remain indifferent to mankind’s suffering.  We are down here toiling, while He, up there, remains apathetic.

Geronda Epiphanios: No, my child.  You aren’t right. Christ did not leave His work unfinished.  On the contrary, He is the one unique case in history where a person has the certainty that His mission was accomplished, and had nothing further to do or to say.

Even the greatest of philosophers, Socrates, who discussed and taught during his whole lifetime, and towards the end composed an intricate “Apology”, would have even more to say, if he had lived.

Only Christ – in the time bracket of three years – taught what He had to teach, did what He had to do, and finally said (on the Cross): “It is finished”.  Another sample of His divine perfection and authority.

As for the abandonment that you mentioned, I can understand your concern.  Without Christ, the world would be a theatre of insanity.  Without Christ, you cannot explain anything: why are there sorrows, why injustices, why failures, why sicknesses, why, why, why…. Thousands of monumental “why”s.

Try to understand!  Man cannot approach all of these “why”s with his finite logic.  It is only through Christ that everything can be explained. All these trials merely precondition us for eternity. Perhaps then, we might be honored by the Lord with a reply to some of those “why”s.

It might be worthwhile, if I read you a beautiful poem* from Constantine Kallinikos’ collection “Laurels and Myrtles”, with the title “Questions”:

I asked a desert father of seventy years,

whose silver strands were blown by the wind:

Tell me o father, why, on this earth,

do the light and the dark inseparably move ?

And why must they – like twins – together sprout:

the thorn and the rose, the tear and the smile?

Why, in the loveliest part of the woodland green

have scorpions and vipers concealed their nests?

Why must it be, that the tender bud,

before unfolding its fragrant bloom,

be struck by a worm in the heart of its stem,

And left to die, like a shrivelled rag ?

Why are the plow, the seed and the hands

a must for the wheat, to become our bread?

Why must everything useful, noble, divine

always be purchased with tears and our blood,

while selfishness ever  rampantly reigns,

and lewdness is swallowing up the world?

And why, amongst such harmony around,

must tumult and disorder find their way?

The hermit replied, with his somber voice

and right arm pointing to the sky,

that there, beyond those clouds of gold,

the Almighty weaves a tapestry divine.

But since we are wanderers of the lower plane

We see nothing but the knots and strings below,

It is no wonder, why the mind sees wrong,

when it should always be thankful and give praise:

for the day will come, when Christians all,

with souls that ride the skies with wings,

will gaze atop God’s tapestry and see

how careful and orderly everything was!

My child, Christ never abandoned us.  He is forever with us, as a helper and a supporter, until the end of time.  But you will realize this, only when you become a conscientious member of His Church and be joined by Her Sacraments.

[Re-published, from the book of the Holy Recluse Monastery of the Theotokos “FROM THE LIFE AND THE TEACHING OF FATHER EPIPHANIOS”]

 

Source- http://www.oodegr.com/english/