ST. JOHN CASSIAN - On The Spirit of Anger

 

Saint John Cassian

THE SPIRIT OF ANGER

-- We have heard that some people try to excuse this most destructive disease of the soul by attempting to extenuate it by a rather detestable interpretation of Scripture. They say that it is not harmful if we are angry with wrongdoing brothers, because God Himself is said to be enraged and angered with those who do not want to know Him or who, knowing Him, disdain Him. For example: "The Lord was angry and enraged against His people" (Psalms 106:40). And when the prophet prays and says: "Lord, do not rebuke me in your fury, nor in your anger correct me" (Psalms 6:1). They do not understand that, in their eagerness to concede human beings the opportunity for pernicious vice, they are mixing the injustice of fleshly passion into the divine limitlessness and the source of all purity.
-- And so the monk who is on the way to perfection and who wishes to engage lawfully in the spiritual struggle must in every respect be free of the vice of anger and wrath. He should listen to what the vessel of election (Acts 9:15) commands of him: "All anger and indignation and uproar and blasphemy should be removed from you, as well as all malice" (Ephesians 4:31). When he says: "All anger should be removed from you," he makes no exception at all for us as to necessity and utility. He should strive to cure a wrongdoing brother, if need be, in such a way that, while bringing relief to one who is perhaps laboring under a rather slight fever, he does not get angry and bring upon himself the more baleful malady of blindness, so that as he sees the speck in his brother's eye he does not see the beam in his own eye (Matthew 7:3-5). For it behooves the one who wishes to heal someone else's wound to be healthy and untouched by any disease or illness, lest the gospel saying be applied to him: "Physician, heal yourself first" (Luke 4:23). And how will a person see to remove the speck from his brother's eye if he carries about a beam of wrath in his own eye?
-- For any reason whatsoever the movement of wrath may boil over and blind the eyes of the heart, obstructing the vision with the deadly beam of a more vehement illness and not allowing the sun of righteousness to be seen. It is irrelevant whether a layer of gold or one of lead or of some other metal is placed over the eyes; the preciousness of the metal does not change the fact of blindness.
-- Yet we have a function for anger placed quite appropriately within us, and for this purpose alone it is useful and beneficial for us to take it up -- when we wax indignant against the wanton movements of our own heart and are angered at things that we are ashamed to do or to say in the sight of human beings but that have found their way into the recesses of our heart, as we tremble with utter horror before the presence of the angels and of God Himself, whose eye penetrates everywhere and everything and from whom our consciences can hide no secrets at all.
-- And so we are commanded to get angry in a healthy way, at ourselves and at the evil suggestions that make an appearance, and not to sin by letting them have a harmful effect. The following verse opens itself to this same understanding in clearer fashion: "Be struck with compunction on your beds for what you say in your hearts" (Psalms 4:5). That is, whatever you think in your hearts when unexpected and deceitful suggestions rush in upon you, amend and correct with the most salutary compunction, removing all the noise and disturbance of wrath by means of moderate counsel, as if you were peacefully in bed.
When the blessed Apostle made use of the text of this verse and said: "Be angry, and do not sin," he added: "The sun should not go down on your anger, and you should not give room to the devil" (Ephesians 4:26). If it is dangerous to let the sun of righteousness go down on our anger, and if we immediately give room to the devil in our heart when we are angry, why did he previously command us to get angry, when he said: "Be angry, and do not sin"? Does he not clearly mean that you should be angry at your vices and your rage lest you grow dark on account of your wrath and Christ, the Sun of Righteousness, begin to go down in your dusky minds and, once He departs, you offer room in your hearts to the devil?

 -- But what is to be said of those persons (and this I am unable to mention without shame) on whose implacability even sundown itself place3s no limits and who draw it out for days on end? They maintain a rancorous spirit against those with whom theyare upset and, although they deny orally that they are angry, they manifest the deepest anger by their actions. They neither approach them with an appropriate word nor speak to them with ordinary civility, and in this regard they do not consider themselves in the wrong because they do not demand vengeance for their annoyance. Yet, because they do not dare to or at any rate cannot bring it out into the open, they turn the poison of their wrath back to their own destruction, brooding over it in their hearts and in glum silence digesting it within themselves. They do not at once and with strength of mind cast out their bitter sadness; instead they mull it over, and eventually as time goes on they deal with it equably.
-- How could the Lord wish to be held onto for even a moment when in fact he does not even allow the spiritual sacrifices of our prayers to be offered if we know that someone else is angry with us? As he says: "If, then, you are offering your gift at the altar and there remember that your brother has something against you, leave your gift there at the altar, go first and be reconciled with your brother, and then come and offer your gift" (Matthew 5:23-24). How, then, are we permitted to be annoyed with our brother even until sundown -- not to mention for several days -- when, if he has something against us, we are not allowed to offer our prayers to God? We are commanded by the Apostle: "Pray without ceasing" (I Thessalonians 5:17). And: "In every place lifting up pure hands without anger and dissension" (I Timothy 2:8). It follows, therefore, that either we keep this kind of poison in our hearts and never pray, thus disobeying the apostolic and gospel precept by which we are commanded to pray ceaselessly and everywhere, or, if we deceive ourselves and dare to make prayer contrary to his prohibition, we realize that it is not prayer that we are offering to the Lord but a stubborn and rebellious spirit.
-- But why do we tarry for so long over gospel precepts and those of the Apostle when even the old law, which seems to be somewhat less demanding, warns of the very same thing? As it says: "you shall not hate your brother in your heart" (Leviticus 19:17). And again: "you shall not be mindful of the offense of your fellow citizens" (Leviticus 19:18). And again: "The ways of those who preserve the memory of a misdeed lead to death" (Proverbs 12:28). There as well you see that wickedness is checked not only in deed but even in secret thoughts, when not only hatred and vengefulness but even the recollection of an offense are commanded to be uprooted and cast out of the heart.
-- Sometimes, when we have been overcome by pride or impatience and are unwilling to correct our unseemly and undisciplined behavior, we complain that we are in need of solitude, as if we would find the virtue of patience in a place where no one would bother us, and we excuse our negligence and the causes of our agitation by saying that they stem not from our own impatience but from our brothers' faults. But, as long as we attribute our own wrongdoing to other people, we shall never be able to get near to patience and perfection.
-- The sum total of our improvement and tranquility, then, must not be made to depend on someone else's willing, which will never be subject to our sway; it comes, rather, under our own power. And so our not getting angry must derive not from someone else's perfection but from our own virtue, which is achieved not by another person's patience but by our own forbearance.
-- It is right, on the other hand, for those who are perfect and cleansed of all vice to search out the desert and, having been purged of vice in the community of the brothers, to go into it not as a refuge for their weak-spiritedness but with a view to divine contemplation and out of a desire for that deeper insight which can be grasped in solitude only by the perfect. For if we have brought any vices into the desert that we have not attended to, they will not be abolished but will lie hidden in us. For just as solitude can disclose the purest contemplation to those whose behavior has been corrected and from its unclouded perspective reveal a knowledge of spiritual mysteries, it is likewise accustomed not only to preserve but even to exaggerate the vices of those who have not corrected themselves. A person may seem patient and humble to himself as long as he has nothing to do with anyone else, but he will soon revert to his former nature should some disturbing event occur. Indeed, vices that have lain hidden emerge at once there, and like unbridled horses nourished by a long period of quiescence they eagerly break out of their restraints, all the more violently and savagely endangering their charioteer. For when contact with other human beings ce3ases, along with the discipline that that provides, the vices grow wilder in us if they have not previously been purged, and through slothful security we lose even the pretense of patience that we gave the appearance of possessing at least for the sake of our brothers' respect and our own good reputation when we lived among them.
-- It should be known, however, that in those manuscripts where it reads: "Whoever is angry with his brother without cause shall be liable to judgment," the phrase "without cause" is superfluous and was added by persons who did not think that anger needed to be cut off for a just cause, since in fact no one, however irrationally upset he was, would say that he had no cause for anger. It appear, therefore, that this was added by those who did not understand the intention of Scripture, which seeks to cut off completely the growth of anger and to maintain no occasion for indignation whatsoever lest, in ordering us to get angry with cause, an occasion for getting angry without cause also be offered us. For patience does not achieve its goal in righteous anger; it consists, rather, in not getting angry at all. I know, though, that the phrase "without cause" is interpreted in such a way as to mean that he is angered without cause who, when he is angry, is not allowed to seek revenge. Yet it is better to take it as it is found to be written both in many new manuscripts and in all the old ones.
-- Hence it behooves the athlete of Christ, who is contending lawfully, to root out the movements of wrath. The perfect medicine for this disease is that we realize, first, that in no way are we permitted to get angry, whether for an unjust or a just cause, knowing that we shall at once lose the light of discretion and firm and correct counsel, as well as goodness itself and the restraints of righteousness, if the guiding principle of our heart is obscured by darkness; and then, that the purity of our mind will soon be driven out and that it can never become a temple of the Holy Spirit as long as the spirit of wrath dwells in us. Lastly, we should understand that we are never allowed to pray or to make petition to God when we are angry. Above all, we should keep before our eyes the uncertain state of our human condition, daily realizing that we shall depart from our bodies and that our chaste abstinence, the renunciation of all our property, the contempt of wealth, and the toil of fasting and keeping vigil will confer nothing on us if eternal punishment is being readied for us by the Judge of all on account of wrath and hatred alone. 

St. John Cassian, The Institutes, (New York: The Newman Press, 2000)

ST. JOHN CASSIAN -On The Struggle Against Sadness

Saint John Cassian

-------------------------------------

THE SPIRIT OF SADNESS

-------------------------------------

-- In the fifth struggle we must restrain the urges of a consuming sadness. If through separate and random attacks and as a result of fleeting and changing happenstance it has gained control of our soul, it cuts us off totally from the vision of divine contemplation and weakens and oppresses the mind itself, once it has been utterly cast down from the state of purity that it had held to in its entirety. It does not permit it to carry out its prayers with its customary eagerness of heart, nor does it allow it to dwell upon the remedies of the sacred readings. It does not suffer it to be peaceable and gentle with the brothers, makes it impatient and abrupt with regard to every duty of work and worship, and, having destroyed all salutary counsel and driven out steadfastness of heart, crazes as it were and stupefies the intellect, breaking and overwhelming it with a punishing despair.
-- Hence, if we wish to engage lawfully in the struggle of the spiritual contest, we must with no less foresight cure this disease as well. For "as a moth with a garment and a worm with wood, so sadness does harm to a man's heart" (Proverbs 15:20). Quite clearly and appositely has the divine Spirit expressed the force of this hurtful and pernicious vice.
-- For a moth-eaten garment no longer has any value or good use, and likewise worm-eaten wood deserves to be consigned to the flames rather than to be used for furnishing even an insignificant building. In the same way, then, the soul that is eaten away and devoured by sadness is certainly useless for that priestly garment which, according to the prophecy of holy David, is said habitually to receive the anointing of the Holy Spirit, coming down from heaven first to Aaron's beard and then to the edge of his garment. As it says: "Like oil on the head, which ran down to Aaron's beard, which ran down to the edge of his garment" (Psalm 133:2). Neither can it be part of the structure or furnishing of that spiritual temple whose foundations the wise architect Paul laid when he said: "You are the temple of God" (II Corinthians 6:16) and "the Spirit of God dwells in you" (I Corinthians 3:16). What its woodwork is like the bride describes in the Song of Songs when she says: "Our rafters are of cypress, the beams of our houses are of cedar" (Song of Solomon 1:16). Hence wood of this sort, which is fragrant and incorruptible and cannot succumb to the decay of age or to being eaten by worms, is selected for the temple of God.
-- But sometimes it follows upon the vice of anger, which precedes it, or arises out of the desire for some gain that has not been achieved, when a person sees that he has failed in his hope of acquiring the things that his mind was set on. Occasionally we are even provoked to fall into this misfortune for no apparent reason, when we are suddenly weighed down with great sorrow at the instigation of the clever for, so that we are unable to welcome with our usual courtesy the arrival even of these who are dear to us and our kinfolk, and we consider whatever they say in innocuous conversation to be inappropriate and unnecessary and do not give them a gracious response, since the recesses of our heart are all filled with the gall of bitterness.
-- Hence it is very clear that disturbing urges are not always aroused in us by other people's faults. Rather, we are to blame -- we who have stored up within ourselves the causes of our offenses and the seeds of our vices that, when the rain shower of temptation drenches our mind, at once break forth into buds and fruits.
-- For a person who is irritated by someone else's vices is never compelled to sin if he does not have the stuff of wrongdoing stored away in his heart. Neither should anyone be believed to have been deceived all at once when, upon having seen a woman, he has fallen into an abyss of wicked desire; rather, at the sight there rose to the surface diseases that had been hidden and concealed deep within.
-- Therefore God, the Creator of all things, knowing better than anyone else how to right his handiwork and that the roots and causes of our offenses lie not in others but in ourselves, commanded that the company of the brothers should not be forsaken and that those persons should not be avoided who have been hurt by us or by whom we think that we have been offended. Instead he orders that they be won over, for he knows that perfection of heart is attained not by separation from human beings but by the virtue of patience. When this is firmly possessed it can keep us at peace even with those who hate peace. By the same token, if it has not been acquired, we find ourselves constantly at odds even with those who are perfect and better than us. For occasions of irritation, on account of which we strive to flee from those to whom we are joined, can never be missing from human affairs, and therefore we do not escape from but only change the causes of sadness because of which we have separated ourselves from our former companions.
-- And so it is incumbent upon us to strive, rather, to correct our faults and to improve our behavior. Without a doubt, once these have been set straight, we shall get along very well even with wild animals and beasts, to say nothing of human beings. This is in accordance with what is said in the book of blessed Job: "Wild beasts will be at peace with you" (Job 5:23). We shall not fear offenses coming from without, nor shall any stumbling blocks from outside be able to have an effect on us, if their roots have not been let in and planted within us. For "there is much peace for those who love your name, and for them there is no stumbling block" (Psalm 119:165).
-- There is another kind of sadness as well, which is more detestable. It inspires in the wrongdoer not amendment of life or correction of vice but the most pernicious despair of soul. It did not cause Cain to repent after his brother's murder (Genesis 4:8) or Judas to hasten to healing and reparation after the betrayal; instead it drew him to hang himself with a noose in his despair (Matthew 27:5).
-- Hence sadness is to be judged beneficial for us in one instance alone -- when we conceive it out of repentance for our sins and are inflamed by a desire for perfection, and by the contemplation of future blessedness. Of this the blessed Apostle himself says: "The sadness that is in accordance with God works repentance unto a lasting salvation, but the world's sadness works death" (II Corinthians 7:10).
-- The sadness that "works repentance unto a lasting salvation," likewise, is obedient, courteous, humble, mild, gracious, and patient, inasmuch as it comes from the love of God. It stretches itself out tirelessly, in its desire for perfection, to every bodily pain and to contrition of spirit. With a kind of joy, and quickened by the hope of its own progress, it retains all its gracious courtesy and forbearance, having in itself all the fruits of the Holy Spirit, which the same Apostle enumerates: "The fruits of the Spirit are love, joy, peace, forbearance, goodness, kindness, faith, mildness, continence" (Galatians 5:22-23). But the other is very harsh, impatient, rough, full of rancor and barren grief and punishing despair, crushing the one whom it has embraced and drawing him away from any effort and from salutary sorrow, since it is irrational. Too, it not only removes the efficacy of prayer but also eliminates all the spiritual fruits that we have spoken of and that the first is capable of bestowing.
-- Hence, apart from that which is taken up for the sake of a salutary repentance or in the pursuit of perfection or out of a desire for things to come, all sadness is to be equally rejected as this-worldly and death-dealing, and it is to be immediately cast out from our hearts, just like the spirit of fornication or avarice or anger.
-- We shall, therefore, be able to expel this most pernicious passion from ourselves once our mind is occupied constantly with spiritual meditation; then we may raise it up with a hope of things to come and by contemplation of promised blessedness. For we shall be able to overcome every kind of sadness -- whether that which derives from previous anger, or that which befalls us when a loss of money or some other disadvantage strikes us, or that which occurs when some injury has been inflicted on us, or that which proceeds from an irrational turn of mind, or that which brings upon us a deadly despair -- when we are ever rejoicing at the sight of things eternal and to come and when we remain steadfast and are neither cast down by present events nor carried away by good fortune, viewing both as empty and soon to pass.

from Boniface Ramsey, O.P. (trans), "John Cassian: The Institutes," (New York: The Newman Press, 2000), pp. 211 - 214

ST. JOHN CASSIAN - Three Kinds of Gifts from God

 Saint John Cassian

 After the evening meal we sat on the mats, as monks do, and we waited for the discussion which had been promised us. Out of deference to the old man we remained silent for a while. Then he interrupted our respectful silence with the following words.
"The direction taken by our earlier discussion has brought us now to the need to state the nature of spiritual gifts, and the tradition of our elders, as we know, us that this takes a threefold form.

GIFTS THAT COME FROM THE HOLY

"The first cause of the gift of healing is the merit earned by holiness. The grace of working miracles is to be found among specially chosen and just men. It is quite evident that the apostles and many saints worked miracles and wonders. This was in accordance with what the Lord Himself had commanded when He said, 'Heal the sick, raise the dead, cleanse the lepers, expel the demons. You have freely received. Give freely.' (Matthew 10:8)

GIFTS THAT COME FROM SINNERS

"Second, for the edification of the church or of those who bring forward their own patients or of those who have to be healed, the virtue of healing comes even from sinners and from the unworthy. Of such people the Savior had this to say in the gospel: 'They will say to me on that day: Lord, Lord, did we not prophesy in your name, and did we not drive out devils in your name, and did we not do many wonders in your name? And I will say out loud to them. I do not know you. Leave me, you workers of iniquity' (Matthew 7:22 - 23). But by contrast, if faith is lacking in those who bring forward the sick, then it will not be permitted, even to those with the gift of healing , to work a cure. The evangelist Luke had this to say: 'And Jesus could not work miracles among them because of their unbelief' (Mark 6: 5 - 6 -- NOTE: this is NOT in Luke, but in Mark). It was at this time that the Lord said: 'There were many lepers in Israel in the days of Elisaeus the prophet and no one of them was cured except Neman the Syrian' (Luke 4:27).

GIFTS THAT COME FROM DEMONS

"The third kind of healing is a trick and deception worked by demons. A man caught up in obvious wrongdoing is an object of admiration of being a holy man and a servant of God and he becomes, for evil spirits, the means of enticing others to imitate him even to the extent of doing wrong like him. The way is now open for scandal and even the sanctity of religion is maligned. And it is quite certainly the case that this man who credits himself with the gift of healing is brought crashing down all the harder because of the pride in his heart.
"The demons have also the following trick. They cry out the names of those whom they know to have none of the merits of holiness and to possess none of the fruits of the Spirit. They pretend to be burnt up by the merits of such people and to take flight from the bodies of the possessed. Deuteronomy has this to say about such persons: 'If a prophet should arise among you or a man claiming visionary dreams, and if he foretells a sign and a portent, and if what he says should actually happen, and if he should say to you, "Let us go and follow strange gods who are unknown to you and let us serve them," do not listen to the words of that prophet or dreamer. For the Lord your God is putting you to the test, bringing out into the open whether or not you love Him with all your heart and with all your should (Deuteronomy 13: 1 - 3). And in the gospel he says this: 'Fake Christs and fake prophets will rise up and they will perform great signs and wonders so that if possible even the chosen will be led into error' (Matthew 24:24).

BEING ON GUARD

"Therefore we must never be admirers of those who pretend to do such things out of virtuousness. We must note, instead, whether they have become perfect as a result of driving out their sins and because of the improvement of their way of life. This is something that is certainly not achieved through the act of faith of someone else or for reasons that are obscure to us. It happens because of a man's own zeal and the divine gift of grace.
"Such, then, is the practical knowledge which is otherwise called 'charity' by the apostle and which, on his apostolic authority, is to be preferred to all the speech of men and angels, to the full faith which can even move mountains, to all knowledge and prophetic power, to the utter abandonment of the things of the world, and, finally, even to glorious martyrdom. He listed all the types of charismatic gifts and had this to say: 'To one man the Spirit grants wisdom in preaching, to another knowledgeable discourse, to another faith, to another the gift of healing, to another the working of cures' (I Corinthians 12:8 - 10) and all the rest. But he will go on to speak of love, and notice how he put this before all the charisms: 'I will show you a way that is better than any of them' (I Corinthians 12:31).
"In this way it is clearly shown that the high point of perfection and blessedness does not lie in the working of those miracles but rather in the purity of love. And not without good reason. The former have to vanish and to be done away with. But love will endure forever. Hence we never see the Fathers caught up in these wonderworkings. By the grace of the Holy Spirit they were possessors of such capacities but they never wanted to use them unless they were coerced by utter, unavoidable necessity." 

from St. John Cassian (trans Colm Luibheid), "Conferences," (New York: Paulist Press, 1985), pp. 174 - 176

St. John Cassian-ON THE DEMON OF UNCHASTITY AND THE DESIRE OF THE FLESH

Our second struggle is against the demon of unchastity and the desire of the flesh, a desire which begins to trouble man from the time of his youth. This harsh struggle has to be fought in both soul and body, and not simply in the soul, as is the case with other faults. We therefore have to fight it on two fronts.

Bodily fasting alone is not enough to bring about perfect self-restraint and true purity; it must be accompanied by contrition of heart, intense prayer to God, frequent meditation on the Scriptures, toil and manual labour. These are able to check the restless impulses of the soul and to recall it from its shameful fantasies. Humility of soul helps more than everything else, however, and without it no one can overcome unchastity or any other sin. In the first place, then, we must take the utmost care to guard the heart from base thoughts, for, according to the Lord, out of the heart proceed evil thoughts, murders, adulteries, unchastity and so on (Matt. 15:19).

We are told to fast not only to mortify our body, but also to keep our intellect watchful, so that it will not be obscured because of the amount of food we have eaten and thus be unable to guard its thoughts. We must not therefore expend all our effort in bodily fasting; we must also give attention to our thoughts and to spiritual meditation, since otherwise we will not be able to advance to the heights of true purity and chastity. As our Lord has said, we should cleanse first the inside of the cup and plate, so that their outside may also be clean (Matt. 23:26).

If we are really eager, as the Apostle puts it, to struggle lawfully and to be crowned (2 Tim: 2:5) for overcoming the impure spirit of unchastity, we should not trust in our own strength and ascetic practice, but in the help of our Master, God. No one ceases to be attacked by this demon until he truly believes that he will be healed and reach the heights of purity not through his own effort and labour, but through the aid and protection of God. For such a victory is beyond man's natural powers. Indeed, he who has trampled down the pleasures and provocations of the flesh is in a certain sense outside the body. Thus, no one can soar to this high and heavenly prize of holiness on his own wings and learn to imitate the angels, unless the grace of God leads him upwards from this earthly mire. No virtue makes flesh-bound man so like a spiritual angel as does self-restraint, for it enables those still living on earth to become, as the Apostle says, citizens of heaven (cf. Phil. 3:20). A sign that we have acquired this virtue perfectly is that our soul ignores those images which the defiled fantasy produces during sleep; for even if the production of such images is not a sin, nevertheless it is a sign that the soul is ill and has not been freed from passion. We should therefore regard the defiled fantasies that arise in us during sleep as the proof of previous indolence and weakness still existing in us, since the emission which takes place while we are relaxed in sleep reveals the sickness that lies hidden in our souls. Because of this the Doctor of our souls has also placed the remedy in the hidden regions of the soul, recognizing that the cause of our sickness lies there when He says: Whoever looks at a woman with lust has already committed adultery with her in his heart (Matt. 5:28). He seeks to correct not so much our inquisitive and unchaste eyes as the soul which has its seat within and makes bad use of the eyes which God gave it for good purposes. That is why the Book of Proverbs in its wisdom does not say: Guard your eyes with all diligence but Guard your heart with all diligence (Prov. 4:23), imposing the remedy of diligence in the first instance upon that which makes use of the eyes for whatever purpose it desires.

The way to keep guard over our heart is immediately to expel from the mind every demon-inspired recollection of women even of mother or sister or any other devout woman—lest by dwelling on it for too long the mind is thrown headlong by the deceiver into debased and pernicious thoughts. The commandment given by God to the first man, Adam, told him to keep watch over the head of the serpent (cf. Gen. 3:15. LXX), that is, over the first inklings of the pernicious thoughts by means of which the serpent tries to creep into our souls. If we do not admit the serpents head, which is the provocation of the thought, we will not admit the rest of its body—that is, the assent to the sensual pleasure which the thought suggests—and so debase the mind towards the illicit act itself.

As it is written, we should early in the morning destroy all the wicked of the earth (Ps. 101:8), distinguishing in the light of divine knowledge our sinful thoughts and then eradicating them completely from the earth—our hearts—in accordance with the teaching of the Lord. While the children of Babylon—by which I mean our wicked thoughts—are still young, we should dash them to the ground and crush them against the rock, which is Christ (cf. Ps. 137:9; I Cor. 10:4). If these thoughts grow stronger because we assent to them, we will not be able to overcome them without much pain and labour.

It is good to remember the sayings of the Fathers as well as the passages from Holy Scripture cited above. For example, St Basil, Bishop of Caesarea in Cappadocia, said: I have not known a woman and yet I am not a virgin. He recognized that the gift of virginity is achieved not so much by abstaining from intercourse with woman as by holiness and purity of soul, which in its turn is achieved through fear of God. The Fathers also say that we cannot fully acquire the virtue of purity unless we have first acquired real humility of heart. And we will not be granted true spiritual knowledge so long as the passion of unchastity lies hidden in the depths of our souls.

To bring this section of our treatise to a close, let us recall one of the Apostles sayings which further illustrates his teaching on how to acquire self-restraint. He says: Pursue peace with all men and the holiness without which no one will see the Lord (Heb. 12:14). It is clear that he is talking about self-restraint from what follows: Lest there be any unchaste or profane person, such as Esau (Heb. 12:16). The more heavenly and angelic the degree of holiness, the heavier are the enemies attacks to which it is subjected. We should therefore try to achieve not only bodily control, but also contrition of heart with frequent prayers of repentance, so that with the dew of the Holy Spirit we may extinguish the furnace of our flesh, kindled daily by the king of Babylon with the bellows of desire (cf. Dan. 3:19). In addition, a great weapon has been given us in the form of sacred vigils; for just as the watch we keep over our thoughts by day brings us holiness at night, so vigil at night brings purity to the soul by day.

 From The Philokalia, Volume 1, pp. 75-77. This is excerpted from the treatise On the Eight Vices, written by St. John Cassian

Άγιος Κασσιανός ο Ρωμαίος-ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΦΙΛΑΡΓΥΡΙΑΣ

Τρίτος είναι ο αγώνας εναντίον του πνεύματος της φιλαργυρίας, αγώνας ξένος και έξω από την ανθρώπινη φύση, που βρίσκει αφορμή την απιστία του μοναχού. Γιατί οι ερεθισμοί των άλλων παθών, εννοώ του θυμού και της επιθυμίας, έχουν τις αφορμές από το σώμα, και κατά κάποιο τρόπο είναι έμφυτα και έχουν την αρχή από την γέννηση. Γι’ αυτό και χρειάζεται πολύς καιρός για να νικηθούν. Η αρρώστια όμως της φιλαργυρίας έρχεται από έξω και μπορεί ευκολότερα να κοπεί αν καταβάλλει κανείς επιμέλεια και προσοχή. Αν όμως παραμεληθεί, γίνεται πιο καταστρεπτική από τα άλλα πάθη και δύσκολα φεύγει. γιατί είναι ρίζα όλων των κακών(18), κατά τον Απόστολο.

Ας σκεφτούμε ως εξής: οι φυσικές κινήσεις του σώματος υπάρχουν όχι μόνο στα παιδιά, στα οποία κρίση του καλού και του κακού δεν υπάρχει ακόμα, αλλά και σ’ αυτά τα νήπια που τρώνε γάλα, που δεν έχουν ούτε ίχνος ηδονής, δίνουν όμως σημάδι ότι έχουν εκ φύσεως κίνηση στη σάρκα τους. Επίσης και το κεντρί του θυμού παρατηρείται στα νήπια, όταν τα βλέπομε να διεγείρονται ζωηρά εναντίον εκείνων που τα λύπησαν. Και αυτά δεν τα λέω για να κατηγορήσω τη φύση σαν αιτία της αμαρτίας. μη γένοιτο. αλλά για να δείξω ότι ο θυμός και η επιθυμία, αν και για καλό ενώθηκαν με τον άνθρωπο από τον Δημιουργό και είναι κάπως από τα φυσικά προσόντα του σώματος, εξαιτίας της αμέλειας ξεπέφτουν σε πράξεις έξω από τη φύση. Γιατί η κίνηση του σώματος δόθηκε από τον Δημιουργό για τη γέννηση απογόνων και την παράταση της ανθρωπότητας κατά διαδοχή και όχι για την πορνεία. Και ο θυμός έχει κατασπαρεί μέσα μας για τη σωτηρία, για να θυμώνομε εναντίον της κακίας και όχι να γινόμαστε θηρία εναντίον των ανθρώπων. Αν λοιπόν χρησιμοποιούμε για κακό το θυμό και την επιθυμία, δεν είναι η ανθρώπινη φύση αμαρτωλή ούτε θα κατηγορήσομε τον Πλάστη, όπως δεν κατηγορούμε εκείνον που έδωσε στον άλλον ένα σιδερένιο εργαλείο για μια αναγκαία και ωφέλιμη εργασία, και αυτός το χρησιμοποίησε σε φόνο.

Αυτά τα είπαμε για να φανερώσομε ότι το πάθος της φιλαργυρίας δεν προέρχεται από τη φύση, αλλά μόνο από πολύ κακή και διεφθαρμένη διάθεση. Γιατί η αρρώστια αυτή της φιλαργυρίας, όταν βρει στην αρχή της αποταγής χλιαρή και άπιστη την ψυχή, της υποβάλλει δίκαιες τάχα και ευλογοφανείς προφάσεις για να κατακρατήσει μερικά από εκείνα που έχει. Του λέει ότι θα έχει μακροχρόνια γηρατειά και ασθένεια και ότι εκείνα που δίνει για τις ανάγκες το κοινόβιο δεν είναι αρκετά όχι για άρρωστο, αλλά ούτε για υγιή, και ότι εδώ δεν φροντίζουν όπως χρειάζεται τους αρρώστους, αλλά με πολλή αμέλεια, και αν δεν έχει κρύψει χρυσάφι, θα πεθάνει άθλια. Τελευταία του υποβάλλει τη σκέψη, ότι ούτε στο μοναστήρι μπορεί να μείνει πολύ, λόγω της βαριάς εργασίας και της αυστηρότητας του ηγουμένου. Και όταν παραπλανήσει τη διάνοια με τέτοιες σκέψεις, για να αποκτήσει έστω και ένα δηνάριο, τότε τον καταφέρνει και εργασία του χεριού να μάθει κρυφά από τον ηγούμενο, από την οποία θα μπορέσει να αυξήσει το χρήμα που τόσο επιθυμεί. Και παραπέρα τον εξαπατά τον άθλιο με κρυφές ελπίδες και του ψιθυρίζει το κέρδος που θα έχει από την εργασία του και την ανάπαυση και αμεριμνησία που θα αποκτήσει. Και αφού παραδοθεί ολόκληρος στη σκέψη του κέρδους, κανένα άλλο κακό δεν προσέχει. ούτε την παραφορά της οργής αν του συμβεί καμιά ζημιά, ούτε το σκοτάδι της λύπης αν δεν πετύχει το κέρδος, αλλά όπως σε άλλους γίνεται θεός η κοιλιά τους(19), έτσι και σ’ αυτόν γίνεται θεός ο χρυσός. Γι’ αυτό ο μακάριος Απόστολος γνωρίζοντάς τα αυτά, όχι μόνο ρίζα όλων των κακών ονόμασε τη φιλαργυρία, αλλά και ειδωλολατρία την είπε(20).

Ας δούμε λοιπόν σε πόση κακία η αρρώστια αυτή σέρνει τον άνθρωπο, ώστε να τον ρίξει και στην ειδωλολατρεία. γιατί αφού απομακρύνει ο φιλάργυρος το νου του από την αγάπη του Θεού, αγαπά είδωλα, δηλ. ανάγλυφες εικόνες ανθρώπων που είναι χαραγμένες πάνω στα νομίσματα. Με τέτοιους λογισμούς λοιπόν αφού σκοτισθεί ο μοναχός και προχωρήσει στο χειρότερο, δεν μπορεί να έχει διόλου υπακοή, αλλά αγανακτεί, νομίζει ότι πάσχει άδικα, και για την καθε εργασία γογγύζει, αντιλέγει και χωρίς διόλου ευλάβεια σαν άλογο σκληρότατο βαδίζει στο γκρεμό. Ούτε στην καθημερινή τροφή αρκείται, και διαμαρτύρεται ότι δεν μπορεί να υποφέρει μέχρι τέλος. Και λέει ότι ο Θεός δεν είναι μόνο εκεί, ούτε ότι εκεί αποκλειστικά βρίσκεται η σωτηρία του. και ότι αν δεν φύγει από το μοναστήρι εκείνο, θα χαθεί. Και έτσι έχοντας για συνεργό της διεφθαρμένης γνώμης του τα χρήματα που φυλάει, τα αισθάνεται σαν φτερά και με αυτά μελετά να φύγει από το μοναστήρι. Και λοιπόν απαντά υπερήφανα και άγρια σε όλες τις εντολές που του δίνουν, και νομίζοντας τον εαυτό του ξένο και εξωμέριτη, αν δει στο μοναστήρι ότι κάτι έχει ανάγκη να διορθωθεί, αμελεί και περιφρονεί και κατηγορεί όλα όσα γίνονται. Έπειτα ζητάει προφάσεις για να οργιστεί και να λυπηθεί, για να μην τον νομίσουν επιπόλαιο και ότι φεύγει από το μοναστήρι χωρίς αιτία. Κι αν μπορέσει με κρυφομιλήματα και μάταια λόγια να εξαπατήσει και άλλον και να τον βγάλει από το μοναστήρι, κι αυτό το κάνει, για να έχει και συνεργό. Έτσι λοιπόν με το να ανάβει από τη φωτιά των χρημάτων του ο φιλάργυρος, ποτέ δεν μπορεί να ησυχάσει στο μοναστήρι του ούτε να ζήσει κάτω από κανόνα. Κι όταν ο διάβολος σαν λύκος τον αρπάξει από την μάνδρα και τον ξεχωρίσει από το ποίμνιο και τον πάρει για να τον φάει, τότε τον φέρνει στο σημείο, τα έργα που βαριόταν να κάνει τις ορισμένες ώρες στο κοινόβιο, αυτά να τα κάνει στο κελί του μέρα και νύχτα με μεγάλη προθυμία. Και ούτε τις συνήθειες των προσευχών, ούτε τις νηστείες, ούτε τον κανόνα των αγρυπνιών επιτρέπει να τηρεί, αλλά αφού τον δέσει με τη μανία της φιλαργυρίας, όλη του την προθυμία τον πείθει να την δείξει στο εργόχειρό του.

Είναι τρεις τρόποι αυτής της αρρώστιας, τους οποίους εξίσου απαγορεύουν οι θείες Γραφές και οι διδασκαλίες των Πατέρων. Ένας είναι που κάνει όσους ήταν φτωχοί, να προσπαθούν εκείνα που δεν είχαν στον κόσμο να τα αποκτήσουν τώρα. Άλλος είναι που κάνει να μετανοούν όσοι αρνήθηκαν μια φορά τα χρήματα όταν έγιναν μοναχοί και τους βάζει να ζητούν εκείνα που πρόσφεραν στο Θεό. Τρίτος είναι αυτός, ο οποίος αφού από την αρχή δέσει το μοναχό με απιστία και χλιαρότητα, δεν του επιτρέπει να απαλλαγεί τελείως από τις κοσμικές ασχολίες, με το να του υποβάλλει φόβο της φτώχειας και απιστία στην πρόνοια του Θεού, και να τον κάνει παραβάτη των υποσχέσεών του που έδωσε, όταν αρνήθηκε τον κόσμο. Τα παραδείγματα αυτών των τριών τρόπων βρήκαμε ότι κατακρίνονται στην Αγία Γραφή. Έτσι ο Γιεζή, επειδή επιθύμησε να αποκτήσει χρήματα που δεν είχε πρωτύτερα, δεν πέτυχε την προφητική χάρη, την οποία ο διδάσκαλος ήθελε να του αφήσει ως κληρονομιά. Και αντί ευλογία, κληρονόμησε αιώνια λέπρα με την κατάρα του Προφήτη(21). Και ο Ιούδας που θέλησε να πάρει χρήματα, τα οποία είχε εγκαταλείψει προηγουμένως, αφου ακολούθησε το Χριστό, όχι μόνο γλύστρησε στην προδοσία του Κυρίου και χωρίστηκε από τον χορό των Αποστόλων, αλλά και τη ζωή του τελείωσε με βίαιο θάνατο(22). Ο Ανανίας και η Σαπφείρα με το να φυλάξουν μερικά από εκείνα που είχαν, τιμωρούνται με θάνατο από το αποστολικό στόμα(23). Ο μέγας Μωυσής στο Δευτερονόμιο παραγγέλει με μυστικό τρόπο σ’ εκείνους που υπόσχονται να αποταχθούν και να φύγουν από τον κόσμο και από φόβο απιστίας πάλι κρατιούνται από τα γήινα πράγματα: «Αν είναι κανείς φοβιτσιάρης και δειλός να μη βγει στον πόλεμο, αλλά να πάει σπίτι του και να καθίσει, μη τυχόν κάνει και τους αδελφούς του να φοβηθούν και αυτοί»(24). Υπάρχει άλλη πιο σίγουρη και καθαρή μαρτυρία; Δεν μαθαίνομε απ’ αυτά ότι εκείνοι που απαρνούνται τον κόσμο, πρέπει τελείως να τα απαρνούνται όλα κι έτσι να βγαίνουν στον πόλεμο, και όχι με το να κάνουν αρχή νωθρή και διεφθαρμένη, να απομακρύνουν τους άλλους από την ευαγγελική τελειότητα και να τους φέρνουν σε δειλία; Αυτό που λέει καλώς η θεία Γραφή: «Φέρνει μακαριότητα πιο πολύ το να δίνεις παρά το να παίρνεις»(25), το ερμηνεύουν κακώς, καθώς βιάζονται προς εξαπάτησή τους και προς την επιθυμία της φιλαργυρίας, παρεξηγώντας την έννοια του ρητού και την διδασκαλία του Κυρίου που λέει: «Αν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου, και δώστα στους φτωχούς και θ’ αποκτήσεις θησαυρό στον ουρανό, και έλα ακολούθησέ με»(26). Και έτσι συμπεραίνουν ότι από την ακτημοσύνη είναι ανώτερο το να εξουσιάζουν τον πλούτο τους και από αυτόν να δίνουν σε όσους έχουν ανάγκη.

Ας μάθουν αυτοί ότι δεν απαρνήθηκαν ακόμα τον κόσμο, ούτε έφτασαν την μοναχική τελειότητα, αφού ντρέπονται να γίνουν φτωχοί για χάρη του Χριστού σαν τον Απόστολο Παύλο και με την εργασία των χεριών τους να συντηρούν και τον εαυτό τους και να εξυπηρετούν και όσους έχουν ανάγκη(27) και με έργα να εκπληρώσουν την μοναχική υπόσχεση και να δοξαστούν μαζί με τον Απόστολο. Και αφού διασκορπίσουν τον παλιό πλούτο, να αγωνίζονται μαζί με τον Παύλο με πείνα και δίψα, με κρύο και γύμνια τον καλό αγώνα(28). Γιατί αν γνώριζε ο Απόστολος ότι ο παλιός του πλούτος ήταν πιο χρήσιμος για την τελειοποίηση του ανθρώπου, δεν θα τον περιφρονούσε, αφού ήταν και διακεκριμένος Ρωμαίος πολίτης(29). Αλλά και οι χριστιανοί των Ιεροσολύμων πουλούσαν τα σπίτια και τα χωριάφια τους και έβαζαν το αντίτιμο καταγής κοντά στα πόδια των Αποστόλων(30). Δεν θα το έκαναν αυτό αν γνώριζαν ότι οι Απόστολοι θεωρούσαν καλύτερο να τρέφονται από τα δικά τους χρήματα και όχι από τον προσωπικό τους κόπο και από τις προσφορές των εθνικών. Ακόμα πιο καθαρά διδάσκει γι’ αυτά ο Απόστολος Παύλος μ’ εκείνα που γράφει προς τους Ρωμαίους: «Τώρα πηγαίνω στην Ιερουσαλήμ για να διακονήσω τους αγίους… Το θέλησαν να τους βοηθήσουν, αλλά ήταν και οφειλέτες τους»(31). Και ο ίδιος, καθώς ήταν σε δεσμά και φυλακές πολλές φορές και ταλαιπωρημένος από την οδοιπορία, πράγμα που τον εμπόδιζε να εργάζεται όπως συνήθιζε με τα χέρια του για να προμηθεύεται τα αναγκαία, διδάσκει ότι αυτά τα πήρε από τους αδελφούς που ήρθαν από τη Μακεδονία, λέγοντας: «Το υστέρημά μου το συμπλήρωσαν οι αδελφοί που ήρθαν από τη Μακεδονία»(32). Και προς τους Φιλιππησίους γράφει: «Ξέρετε και σεις, Φιληππήσιοι, ότι αφού αναχώρησα από την Μακεδονία, καμία άλλη εκκλησία δεν με βοήθησε, παρά μόνο σεις, γιατί και στη Θεσσαλονίκη και μια και δυο φορές μου στείλατε τα αναγκαία(33)». Ας είναι λοιπόν και αυτοί κατά την γνώμη των φιλαργύρων πιο ευτυχείς από τον Απόστολο επειδή από τα υπάρχοντά τους του χορήγησαν τα αναγκαία. Αλλά δεν θα φτάσει κανείς σε μια τόσο μεγάλη ανοησία, να το πει αυτό.

Αν λοιπόν θέλομε να ακολουθήσομε την ευαγγελική εντολή και όλη εκείνη την Εκκλησία την θεμελιωμένη από την αρχή πάνω στους Αποστόλους, να μη στηριζόμαστε στις υποκειμενικές γνώμες μας, ούτε όσα έχουν καλά ειπωθεί να τα εξηγήσομε άσχημα. Αλλά, αφού πετάξομε μακριά τη χλιαρή και άπιστη γνώμη μας, να εντυπώσομε καλά στο νου μας την ακρίβεια του Ευαγγελίου. Έτσι θα μπορέσομε να ακολουθήσομε και τα ίχνη των Πατέρων και ποτέ να μην απομακρυνθούμε από την προσοχή και την επιμέλεια του κοινοβίου και τον κόσμο τούτο να τον απαρνηθούμε αληθινά. Καλό είναι λοιπόν και εδώ να θυμηθούμε τον λόγο κάποιου αγίου. Ο άγιος Βασίλειος, λοιπόν, ο επίσκοπος Καισαρείας της Καππαδοκίας, σε κάποιον συγκλητικό που απαρνήθηκε με χλιαρότητα τον κόσμο και κράτησε μερικά από τα χρήματά του, λέγεται ότι του είπε ένα τέτοιο λόγο: Και τον συγκλητικό έχασες και μοναχός δεν έγινες».

Πρέπει λοιπόν με κάθε επιμέλεια να ξεριζώνομε από την ψυχή μας τη ρίζα όλων των κακών, που είναι η φιλαργυρία, γνωρίζοντας καλά ότι όταν μένει η ρίζα, εύκολα φυτρώνουν τα κλαδιά. Αλλά την αρετή αυτή είναι δύσκολο να την κατορθώσομε αν δεν μένομε σε κοινόβιο. Γιατί στο κοινόβιο δεν έχομε φροντίδα ούτε για τις απαραίτητες ανάγκες μας. Έχονας εμπρός μας στα μάτια μας, την καταδίκη του Ανανία και της Σαπφείρας, να μας πιάνει φρίκη αν θέλομε να αφήσομε τίποτε στα χέρια μας από την παλιά περιουσία μας. Επίσης ας φοβηθούμε το παράδειγμα του Γιεζή, ο οποίος εξαιτίας της φιλαργυρίας του παραδόθηκε σε αιώνια λέπρα, κι ας φυλαχτούμε μήπως μαζέψομε για τους εαυτούς μας χρήματα τα οποία ούτε στον κόσμο είχαμε. Κι ακόμη έχοντας στο νου μας το κρέμασμα του Ιούδα, ας φοβηθούμε να πάρουμε πίσω κάτι από εκείνα που καταφρονήσαμε όταν γίναμε μοναχοί. Πάνω απ’ όλα, ας έχομε πάντοτε εμπρός μας την αδηλότητα του θανάτου, μήπως σε ώρα που δεν περιμένομε έρθει ο Κύριός μας(34) και βρει λερωμένη τη συνείδησή μας από φιλαργυρία και μας πει εκείνα που είπε στο Ευαγγέλιο προς τον πλούσιο εκείνο: «Ανόητε, αυτή τη νύχτα απαιτούν από σένα τη ψυχή σου. σε ποιον θα πάνε αυτά που ετοίμασες(35);

Φιλοκαλία – Άγιος Κασσιανός ο Ρωμαίος: Προς τον επίσκοπο Κάστορα, περί των οχτώ λογισμών της κακίας

Άγιος Κασσιανός ο Ρωμαίος- ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΡΓΗΣ

   Άγιος Κασσιανός ο Ρωμαίος

Τέταρτος αγώνας είναι εμπρός μας εναντίον του πνεύματος της οργής. Και είναι ανάγκη, με τη βοήθεια του Θεού, το θανατηφόρο δηλητήριο της οργής να το κόψομε από το βάθος της καρδιάς μας. Γιατί όσο το πονηρό τούτο πνεύμα κάθεται στην καρδιά μας και τυφλώνει με τις σκοτεινές αναταραχές τα μάτια της καρδιάς μας, ούτε το συμφέρον της ψυχής μας μπορούμε να διακρίνομε, ούτε να φτάσομε ποτέ την πνευματική γνώση, ούτε την τελειότητα αγαθής σκέψεως να πάρομε στην κατοχή μας, ούτε να γίνομε μέτοχοι της αληθινής πνευματικής ζωής, ούτε το θείο και αληθινό φως μπορεί να δεχτεί ο νους μας. γιατί λέει η Γραφή: «Ταράχθηκαν τα μάτια μου από το θυμό»(36). Ούτε θα γίνομε μέτοχοι της θείας σοφίας, και αν ακόμη οι άλλοι μας νομίζουν για πολύ σοφούς, γιατί είναι γραμμένο: «Στον κόρφο των ανοήτων αναπαύεται ο θυμός»(37). Αλλά ούτε και τις σωτήριες σκέψεις της διακρίσεως μπορούμε να αποκτήσομε και αν ακόμη οι άνθρωποι μας νομίζουν για φρόνιμους, γιατί είναι γραμμένο: «Η οργή καταστρέφει και τους φρόνιμους»(38). Αλλά ούτε θα μπορέσομε να αποδώσομε το δίκαιο με προσεκτική και νηφάλια καρδιά, καθώς είναι γραμμένο: «Ο θυμός του ανθρώπου δεν πραγματοποιεί τη δικαιοσύνη του Θεού»(39). ούτε την κοσμιότητα και σεμνότητα που όλοι οι άνθρωποι την επαινούν μπορούμε να αποκτήσομε, γιατί είναι γραμμένο: «Άνθρωπος που θυμώνει δεν είναι κόσμιος»(40). Όποιος λοιπόν θέλει να φτάσει την τελειότητα και επιθυμεί να αγωνιστεί νόμιμα τον πνευματικό αγώνα, ας είναι ξένος από το ελάττωμα της οργής και του θυμού, και ας ακούει τι παραγγέλει το σκεύος της εκλογής, ο απ. Παύλος: «Κάθε έχθρα και οργή και θυμός και κραυγή και βλασφημία, ας φύγει από σας μαζί με κάθε κακία»(41). Λέγοντας τη λέξη «κάθε», δε μας άφησε καμία πρόφαση θυμού ούτε σαν αναγκαία, ούτε σαν εύλογη. Εκείνος λοιπόν που θέλει να διορθώσει τον αδελφό του όταν αμαρτάνει ή να του βάλει επιτίμιο, ας φροντίζει να παραμένει ατάραχος, μήπως θέλοντας να θεραπεύσει άλλον, αρρωστήσει ο ίδιος και ακούσει τα ευαγγελικά λόγια: «Γιατρέ, θεράπευσε πρώτα τον εαυτό σου»(42). Και πάλι: «Γιατί βλέπεις το άχυρο στο μάτι του αδελφού σου και δεν παρατηρείς το δοκάρι μέσα στο δικό σου μάτι;»(43). Γιατί αν από οποιαδήποτε αιτία η κίνηση της οργής θερμανθεί πολύ, τυφλώνει τα μάτια της ψυχής και δεν την αφήνει να δει τον ήλιο της δικαιοσύνης. Όπως εκείνος που βάζει πάνω στα μάτια του χρυσά καλλύματα ή μολύβδινα, εμποδίζει εξίσου την όραση και καμιά διαφορά δεν προκαλεί στη τύφλωση η αξία του χρυσού, έτσι από οποιαδήποτε αιτία, εύλογη δήθεν ή παράλογη, και αν ανάψει η οργή, σκοτίζεται η πνευματική όραση.

Τότε μόνο χρησιμοποιούμε κατά φύση το θυμό, όταν τον στρέφομε εναντίον των εμπαθών και φιλήδονων λογισμών. Έτσι διδάσκει και ο προφήτης: «Να οργίζεστε και να μην αμαρτάνετε». δηλαδή να οργίζεστε κατά των παθών σας και των πονηρών λογισμών, και μην αμαρτάνετε εκτελώντας όσα αυτοί σας υπαγορεύουν. Κι αυτό θέλει να πει και η συνέχεια: «Για όσα λέτε μέσα στις καρδιές σας, πάνω στο κρεβάτι σας να κατανύγεστε»(44), δηλαδή όταν έρθουν στην καρδιά σας οι πονηροί λογισμοί, αφού τους διώξετε με την οργή, τότε ευρισκόμενοι στην ησυχία της ψυχής σαν σε κάποιο κρεβάτι, μετανοείτε με κατάνυξη. Συμφωνεί σ’ αυτό κι ο μακάριος Παύλος, που ανέφερε αυτόν τον στίχο και πρόσθεσε: «Ο ήλιος να μην βασιλεύει αφήνοντάς σας θυμωμένους, ούτε να δίνετε τόπο στο διάβολο»(45), δηλ. μη διαθέτετε έτσι τον Κύριο Ιησού, τον Ήλιο της δικαιοσύνης, παροργίζοντάς Τον με τη συγκατάθεσή σας στους κακούς λογισμούς, ώστε να δύει στις καρδιές σας και να φεύγει, για να μη βρίσκει τόπο ο διάβολος με την αναχώρηση του Χριστού. Γι’ αυτόν τον ήλιο λέει και ο Θεός δια μέσου του προφήτη: «Θ’ ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης και τα φτερά του θα φέρουν την θεραπεία»(46). Αν πάλι εννοήσομε το ρητό κατά γράμμα, ούτε μέχρι τη δύση του ηλίου δεν μας επιτρέπεται να διατηρούμε την οργή.

Τι λοιπόν θα πούμε γι’ αυτά, εμείς όπου από αγριότητα και μανία της εμπαθούς ψυχικής καταστάσεώς μας, όχι μόνο μέχρι την δύση του ηλίου διατηρούμε την οργή, αλλά και για πολλές μέρες την κρατάμε; Και δε μιλάμε εκφράζοντας την οργή με λόγια, αλλά με την σιωπή μεταξύ μας αυξάνομε το δηλητήριο της μνησικακίας για ψυχική καταστροφή μας. Και δεν γνωρίζομε ότι πρέπει όχι μόνο να απέχομε από την ενεργητική οργή, αλλά και από την κατά διάνοια, για να μη σκοτεινιάσει ο νους μας από το σκοτάδι της μνησικακίας και ξεπέσει από το φως της πνευματικής γνώσεως και της διακρίσεως, και στερηθεί την κατοίκηση μέσα του του Αγίου Πνεύματος. Γι’ αυτό και ο Κύριος στα Ευαγγέλια παραγγέλει να αφήνομε το δώρο μας στο θυσιαστήριο και να μονιάζομε πρώτα με τον αδελφό μας(47), γιατί δεν είναι δυνατό να γίνει ευπρόσδεκτο, αν διατηρούμε μέσα μας θυμό και μνησικακία. Αλλά και ο Απόστολος το ίδιο μας διδάσκει, λέγοντας: «Να προσεύχεστε αδιάλειπτα»(48), και «σε κάθε τόπο να υψώνετε σε προσευχή όσια χέρια, χωρίς οργή και λογισμούς απιστίας»(49). Δεν μένει λοιπόν, παρά ή να μην προσευχόμαστε ποτέ, οπότε είμαστε υπεύθυνοι στην αποστολική παραγγελία, ή να φροντίζομε να τηρούμε τη διαταγή και να προσευχόμαστε χωρίς οργή και μνησικακία. Και επειδή πολλές φορές αν λυπηθούν ή ταραχθούν οι αδελφοί, αδιαφορούμε λέγοντας ότι δεν λυπήθηκαν εξαιτίας μας, ο Γιατρός των ψυχών, θέλοντας να ξεριζώσει τις προφάσεις, παραγγέλει να αφήσομε το δώρο και να συνδιαλλαγούμε όχι μόνο αν είμαστε εμείς λυπημένοι κατά του αδελφού μας, αλλά και αν αυτός είναι λυπημένος εναντίον μας δίκαια ή άδικα, να τον θεραπεύομε δίνοντας εξηγήσεις, και τότε να προσφέρομε το δώρο μας. Αλλά γιατί να διατρίβομε πολύ στα ευαγγελικά παραγγέλματα αφού και από τον παλαιό νόμο μπορούμε να μάθομε, ο οποίος αν και θεωρείται πιο συγκαταβατικός, λέει: «Μη νιώσεις μέσα σου μίσος για τον αδελφό σου»(50), και αλλού λέει: «Ο δρόμος του μνησίκακου οδηγεί στο θάνατο»(51). Και εδώ όχι μόνον την ενεργητική μνησικακία τιμωρεί, αλλά και την κατά διάνοια.

Πρέπει λοιπόν σύμφωνα με τους θείους νόμους, να αγωνιζόμαστε με όλη τη δύναμή μας εναντίον του πνεύματος της οργής και της αρρώστιας που έχομε μέσα μας. και όχι, επειδή στρέφομε το θυμό εναντίον των ανθρώπων, να επιδιώκομε την ερημία και την απομόνωση, γιατί δήθεν εκεί δεν υπάρχουν αφορμές να μας παρακινούν στην οργή, και στη μόνωση θα κατορθώσομε εύκολα την αρετή της μακροθυμίας. Επειδή είμαστε υπερήφανοι και δεν θέλομε να κατηγορούμε τον εαυτό μας και να αποδίδομε στη δική μας αμέλεια τις αφορμές της ταραχής, επιθυμούμε να χωριστούμε από τους αδελφούς μας. Ενόσω λοιπόν αποδίδομε στους άλλους τις αφορμές της ασθένειάς μας, είναι αδύνατο να φτάσομε την τελειότητα της μακροθυμίας.

Το κυριότερο λοιπόν μέρος της διορθώσεώς μας και της ειρήνης μας δεν κατορθώνεται από τη μακροθυμία των άλλων απέναντί μας αλλά από τη δική μας ανεξικακία προς τους άλλους. Όταν όμως, αποφεύγοντας τον αγώνα της μακροθυμίας, επιδιώκομε την έρημο και την μόνωση, τότε, όσα πάθη φέρνομε αθεράπευτα εκεί, είναι κρυμμένα μέσα μας και δεν χάθηκαν. Επειδή η ερημία και η αναχώρηση σε όσους δεν έχουν απαλλαγεί από τα πάθη τους, ξέρει όχι μόνον να τα διατηρεί, αλλά και να τα σκεπάζει. και ούτε επιτρέπει να αισθάνονται σε ποιο πάθος νικιούνται. Απεναντίας η έρημος υποβάλλει σ’ αυτούς να φαντάζονται ότι απόκτησαν αρετή και τους πείθει να πιστεύουν ότι κατόρθωσαν τη μακροθυμία και την ταπείνωση, όσο δεν είναι παρών κάποιος που να τους ερεθίζει και να τους φέρνει σε δοκιμασία. Και όταν τύχει αφορμή θυμού που τους προκαλεί και τους δοκιμάζει, αμέσως τα πάθη που βρίσκονται μέσα αποθηκευμένα και λανθάνοντα, σαν άλογα χωρίς χαλινάρι ξεπηδούν από τον τόπο που ησύχαζαν, θρεμμένα από την μακρά ησυχία και αργία, και με μεγαλύτερη σφοδρότητα και αγριότητα σύρουν στον όλεθρο τον άνθρωπο που κάθεται πάνω σ’ αυτά. Γιατί περισσότερο εξαγριώνονται τα πάθη όταν στερούνται τη δοκιμασία που προέρχεται από τους ανθρώπους. Και αυτήν ακόμη την σκιά της υπομονής και μακροθυμίας, την οποία φαινομενικά νομίζομε, όταν είμαστε μαζί με τους αδελφούς, ότι είχαμε, τη χάνομε από την αμέλεια της εκγυμνάσεως και της απομονώσεως. Όπως τα φαρμακερά φίδια στην ερημιά που ησυχάζουν στη φωλιά τους, τότε δείχνουν τη μανία τους, όταν τα πλησιάσει κανείς, έτσι και οι εμπαθείς άνθρωποι που ησυχάζουν όχι λόγω της αρετής, αλλά αναγκαστικά εξαιτίας της ερημιάς, τότε χύνουν το δηλητήριό τους, όταν αρπάξουν κάποιον που τους πλησιάζει και τους ερεθίζει. Και γι’ αυτό πρέπει εκείνοι που επιζητούν την τελειότητα της πραότητας, να φροντίζουν όσο μπορούν περισσότερο, όχι μόνο εναντίον των ανθρώπων να μην οργίζονται, αλλά ούτε και εναντίον των ζώων, ούτε κατά των αψύχων. Γιατί θυμούμαι, όταν ήμουν στην έρημο θύμωσα εναντίον καλαμιού που δεν μου άρεσε το πάχος ή η λεπτότητά του. Επίσης θύμωσα και εναντίον ξύλου που δεν μπόρεσα να το κόψω αμέσως. Επίσης και εναντίον πέτρας από εκείνες που βγάζουν φωτιά, όταν προσπάθησα να βγάλω φωτιά και δεν έβγαλε γρήγορα. Έτσι είχε δυναμώσε η οργή, ώστε να στρέφεται και κατά των αναισθήτων πραγμάτων.

Αν λοιπόν επιθυμούμε να επιτύχομε το μακαρισμό του Κυρίου, όχι μόνον την ενεργητική οργή, όπως είπαμε, αλλά και την κατά διάνοια πρέπει να εμποδίσομε. Γιατί δεν ωφελεί τόσο πολύ να συγκρατούμε το στόμα μας στο καιρό του θυμού να μη λέει λόγια μανιασμένα, όσο να καθαρίζομε την καρδιά μας από την μνησικακία και να μη στριφογυρίζομε μέσα στο μυαλό μας πονηρούς λογισμούς εναντίον του αδελφού. Γιατί η ευαγγελική διδασκαλία παραγγέλει να κόβομε τις ρίζες των αμαρτημάτων, παρά τους καρπούς. επειδή όταν κοπεί η ρίζα του θυμού από την καρδιά, ούτε μίσος ούτε φθόνος προχωρεί σε έργο. Όποιος μισεί τον αδελφό του, έχει ονομαστεί ανθρωποκτόνος(52), που φονεύει αυτόν με την διάθεση του μίσους κατά διάνοια. αυτού το αίμα δεν το βλέπουν οι άνθρωποι, αφού δεν χύθηκε με χτύπημα ξίφους. αλλά ότι κατά διάνοια και κατά διάθεση φονεύτηκε, το βλέπει ο Θεός, ο Οποίος όχι μόνο για τις πράξεις, αλλά και για τους λογισμούς και τις προαιρέσεις αποδίδει στον καθένα στεφάνια ή τιμωρίες, καθώς λέει ο Ίδιος δια μέσου του προφήτη: «Ιδού, έρχομαι για να συγκεντρώσω τα έργα και τις σκέψεις τους»(53). Και πάλι, ο Απόστολος λέει: «Όταν οι λογισμοί τους κατηγορούν αναμεταξύ τους ή και απολογούνται, κατά την ημέρα που ο Θεός θα κρίνει τα κρυφά έργα των ανθρώπων»(54). Αυτός ο Ίδιος ο Κύριος διδάσκει να αποβάλλομε κάθε οργή και λέει στα Ευαγγέλια: «Όποιος οργίζεται κατά του αδελφού του, θα είναι ένοχος στο δικαστήριο»(55). Τα ακριβή αντίγραφα (του Ευαγγελίου) έτσι περιέχουν αυτό το χωρίο. Γιατί η λέξη «εική» δηλ. χωρίς λόγο, είναι μεταγενέστερη προσθήκη. κι αυτό είναι φανερό και από το πνεύμα της Γραφής. Επειδή το θέλημα του Κυρίου είναι να κόβομε με κάθε τρόπο τη ρίζα και το σπινθήρα της οργής και να μην κρατάμε καμιά πρόφαση οργής. μήπως θυμώνοντας στην αρχή εύλογα τάχα, ύστερα πέσομε στη μανία του παράλογου θυμού.

Η τέλεια θεραπεία της ασθένειας της οργής είναι αυτή: να πιστέψομε ότι ούτε για δίκαιες ούτε για άδικες αφορμές επιτρέπεται ποτέ να θυμώνομε. Επειδή όταν η οργή σκοτίσει τη διάνοια, ούτε διάκριση, ούτε σωστή σκέψη, ούτε δικαιοσύνη θα βρεθεί μέσα μας. ούτε και ναός του αγίου Πνεύματος μπορεί να γίνει η ψυχή μας, αλλά θα μας κατακυριεύσει το πνεύμα της οργής σκοτίζοντας τη διάνοιά μας. Τελευταίο απ’ όλα, πρέπει να έχομε εμπρός στα μάτια μας κάθε ημέρα, την αβεβαιότητα της ώρας του θανάτου μας, κι έτσι να φυλαγόμαστε από την οργή. Και ας γνωρίζομε ότι ούτε η σωφροσύνη, ούτε η απάρνηση του υλικού κόσμου, ούτε οι νηστείες και αγρυπνίες θα μας ωφελήσουν κατά την ημέρα της κρίσεως, αν βρεθούμε ένοχοι επειδή κατεχόμαστε από οργή και μίσος.

Φιλοκαλία – Άγιος Κασσιανός ο Ρωμαίος: Προς τον επίσκοπο Κάστορα, περί των οχτώ λογισμών της κακίας

Άγιος Κασσιανός ο Ρωμαίος-ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΥΠΕΡΗΦΑΝΕΙΑΣ

Όγδοος είναι ο αγώνας κατά της υπερηφάνειας. Φοβερότατος αυτός ο αγώνας και από όλους τους προηγούμενους αγριότερος. Αυτός πολεμά προπάντων τους τέλειους και προσπαθεί να καταστρέφει εκείνους που ανέβηκαν σχεδόν στην κορυφή των αρετών. Και όπως μια κολλητική και θανατηφόρα αρρώστια δεν καταστρέφει ένα μέλος του σώματος, αλλά ολόκληρο το σώμα, έτσι και η υπερηφάνεια όχι μόνον ένα μέρος της ψυχής, αλλά ολόκληρη την καταστρέφει. Και το καθένα από τα άλλα πάθη, αν και ταράζει την ψυχή, αλλά με το να πολεμά μια μόνο αρετή, εκείνη που είναι αντίθετή του, και να προσπαθεί αυτή να νικήσει, σκοτίζει και ταράζει την ψυχή εν μέρει. Ενώ το πάθος της υπερηφάνειας σκοτίζει ολόκληρη την ψυχή και την ρίχνει σε τέλεια πτώση.

Για να εννοήσουμε καλύτερα τα λεγόμενα, ας σκεφτούμε ως εξής: Η γαστριμαργία προσπαθεί να διαφθείρει την εγκράτεια. η πορνεία, τη σωφροσύνη. η φιλαργυρία την ακτημοσύνη. ο θυμός, την πραότητα. και όλα τα λοιπά είδη της κακίας, τις αντίθετες αρετές. Η υπερηφάνεια όμως, όταν κυριεύσει την άθλια ψυχή, σαν φοβερότατος τύρρανος που κατέλαβε μια μεγάλη και δοξασμένη πόλη, την καταστρέφει ολόκληρη και την κατεδαφίζει από τα θεμέλια. 

Μάρτυρας γιʼ αυτό είναι ο άγγελος εκείνος που έπεσε από τον ουρανό εξαιτίας της υπερηφάνειάς του, ο οποίος αν και δημιουργήθηκε από τον Θεό και στολίστηκε από Αυτόν με κάθε αρετή και σοφία, δεν θέλησε να τα αποδίδει όλα αυτά στον Κύριο, αλλά στη δική του φύση. Και έτσι νόμιζε ότι είναι ίσος με τον Θεό. Ελέγχοντας αυτήν την σκέψη του, ο προφήτης έλεγε: «Συ είπες με το νου σου. θα καθήσω πάνω σε ψηλό βουνό, θα στήσω το θρόνο μου πάνω στα σύννεφα, θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο. Και όμως εσύ είσαι άνθρωπος και όχι θεός»(62). Και πάλι άλλος προφήτης λέει: «Γιατί καυχιέται μέσα στην κακία του ο δυνατός;»(63) 

Γνωρίζοντας αυτά, ας φοβηθούμε και με κάθε προσοχή ας φυλάξομε την καρδιά μας από το θανατηφόρο πνεύμα της υπερηφάνειας, λέγοντας πάντοτε στον εαυτό μας, όταν κατορθώσομε κάποια αρετή, τον λόγο του Αποστόλου: «Όχι εγώ, αλλά η χάρη του Θεού που είναι μαζί μου»(64), και τον λόγο του Κυρίου: «Ότι χωρίς τη βοήθειά Μου, δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε»(65). Επίσης, το λόγο του προφήτη: «Αν ένα σπίτι δεν το οικοδομήσει ο Κύριος, μάταια κουράστηκαν οι οικοδόμοι(66), και το: «Δεν εξαρτάται από εκείνον που θέλει, ούτε από εκείνον που τρέχει, αλλά από το Θεό που θα δείξει έλεος»(67). Επειδή και αν ακόμη έχει κανείς ολόθερμη προθυμία και αποφασισμένη προαίρεση, εφόσον είναι δεμένος με σάρκα και αίμα, δεν μπορεί να φτάσει την τελειότητα, παρά μόνο με την χάρη και το έλεος του Χριστού. Και ο Ιάκωβος λέει: «Κάθε ωφέλιμη δωρεά προέρχεται από ψηλά»(68). Και ο απ. Παύλος: «Τι έχεις που δεν το πήρες από το Θεό; Κι αν έχεις πάρει, γιατί καυχιέσαι σαν να μην πήρες(69), αλλά υπερηφανεύεσαι σαν να είναι δικά σου;» Ότι με τη χάρη και το έλεος του Θεού έρχεται η σωτηρία, είναι μάρτυρας αληθινός εκείνος ο ληστής, ο οποίος κέρδισε τη βασιλεία των Ουρανών όχι ως ανταμοιβή της αρετής του, αλλά με τη χάρη και το έλεος του Θεού(70).

 Γνωρίζοντας αυτά οι Πατέρες μας όλοι, με μια γνώμη, μας παρέδωσαν ότι δεν μπορούμε διαφορετικά να φτάσομε στην τελειότητα της αρετής, παρά μόνο με την ταπείνωση, η οποία έρχεται στον άνθρωπο από την πίστη και το φόβο του Θεού, από την πραότητα και την τέλεια ακτημοσύνη. Με τις αρετές αυτές κατορθώνεται και η τέλεια αγάπη, με την χάρη και την φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Σ’ Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Φιλοκαλία – Άγιος Κασσιανός ο Ρωμαίος,περί των οχτώ λογισμών της κακίας.

ΑΓΙΟΣ ΚΑΣΣΙΑΝΟΣ Ο ΡΩΜΑΙΟΣ-Περί της κενοδοξίας

 ΑΓΙΟΣ ΚΑΣΣΙΑΝΟΣ Ο ΡΩΜΑΙΟΣ

Έβδομος είναι ο αγώνας κατά της κενοδοξίας. Αυτό το πάθος είναι πολύμορφο και πολύ λεπτό και δεν το εννοεί γρήγορα ούτε εκείνος που πειράζεται από αυτό. Επειδή οι προσβολές των άλλων παθών είναι πιο φανερές και ευκολότερα καταπολεμούνται, καθώς η ψυχή αναγνωρίζει τον εχθρό και με την αντίρρηση στις προσβολές του και την προσευχή, αμέσως τον ανατρέπει. Η κενοδοξία όμως, με το να είναι πολύμορφη όπως είπαμε, δύσκολα νικιέται. Γιατί φανερώνεται σε κάθε πράξη και σε φωνή και σε λόγο και σε σιωπή και σε έργο και σε αγρυπνία και σε νηστεία και σε προσευχή και σε πνευματικές αναγνώσεις και σε ησυχία και σε μακροθυμία. Με όλα αυτά προσπαθεί να προσβάλλει το στρατιώτη του Χριστού.

Όποιον δε μπόρεσε να απατήσει στην κενοδοξία με την πολυτέλεια των ρούχων, δοκιμάζει να τον πειράξει με το φτωχικό ρούχο. Όποιον δεν μπόρεσε να πολεμήσει με την τιμή, τον πολεμά με το να νομίζει ότι υπομένει την ατιμία. Και όποιον δε μπόρεσε να καταφέρει στην κενοδοξία με τη γνώση των λόγων, τον δελεάζει με τη σιωπή, να κενοδοξεί δήθεν ως ήσυχος. Και όποιον δε μπόρεσε να φέρει σε χαλαρότητα με την πολυτέλεια των τροφών, τον κάνει να επιζητεί τον έπαινο με τη νηστεία. Και γενικά κάθε έργο, κάθε απασχόληση δίνει αφορμή στον πονηρό αυτό δαίμονα. Ακόμη αυτός υποβάλλει επιθυμία για το αξίωμα της Ιεροσύνης. Θυμάμαι κάποιον γέροντα, όταν ήμουν στη σκήτη, που πήγε στο κελί ενός αδελφού για επίσκεψη, και αφού πλησίασε την πόρτα, τον άκουσε να μιλάει από μέσα. Ο γέροντας νόμισε ότι μελετά κάτι από την Γραφή και στάθηκε για να ακούσει. Κατάλαβε τότε ότι ο αδελφός είχε βγει από τα λογικά του από την κενοδοξία και χειροτονούσε τον εαυτό του διάκονο και έκανε απόλυση των κατηχουμένων. Όταν λοιπόν ο γέροντας τα άκουσε αυτά, έσπρωξε την πόρτα και μπήκε. Ο αδελφός αφού τον υποδέχτηκε, τον προσκύνησε κατά τη συνήθεια και τον ερώτησε να μάθει αν στεκόταν πολλή ώρα εμπρός στην πόρτα. Ο γέροντας με χαριτωμένο τρόπο του είπε: «Τώρα ήρθα, όταν έκανες την απόλυση των κατηχουμένων».

Ο αδελφός μόλις το άκουσε, έπεσε στα πόδια του γέροντα και τον παρακαλούσε να προσευχηθεί γι' αυτόν, για να ελευθερωθεί από αυτή την πλάνη. Αυτό το θυμήθηκα για να δείξω σε πόση αναισθησία φέρνει τον άνθρωπο αυτός ο δαίμονας. Εκείνος λοιπόν που θέλει να πολεμήσει τέλεια και να στεφανωθεί με το στεφάνι της δικαιοσύνης, πρέπει με κάθε τρόπο να φροντίσει να νικήσει το πολύμορφο αυτό θηρίο, έχοντας πάντοτε μπροστά στα μάτια του το ρητό του Δαβίδ: «Ο Κύριος διασκόρπισε τα κόκκαλα των ανθρωπαρέσκων». Και να μην κάνει τίποτε επιδιώκοντας τον ανθρώπινο έπαινο, αλλά να επιζητεί την αμοιβή μόνο από το Θεό. Και αποβάλλοντας πάντοτε τους λογισμούς που έρχονται στην καρδιά του και τον επαινούν, να εξουθενώνει τον εαυτό του ενώπιον του Θεού. Έτσι θα μπορέσει με τη βοήθεια του Θεού να απαλλαγεί από το πνεύμα της κενοδοξίας.

 ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ τόμος Α' ΑΓΙΟΣ ΚΑΣΣΙΑΝΟΣ Ο ΡΩΜΑΙΟΣ περί των οχτώ λογισμών της κακίας

ΑΓΙΟΣ ΚΑΣΣΙΑΝΟΣ Ο ΡΩΜΑΙΟΣ-Περί του πνεύματος της πορνείας και της σαρκικής επιθυμίας

  

 Δεύτερος αγώνας που έχομε να κάνομε είναι εναντίον του πνεύματος της πορνείας και της σαρκικής επιθυμίας, η οποία επιθυμία αρχίζει από τη μικρή ηλικία να ενοχλεί τον άνθρωπο. Ο αγώνας αυτός είναι μεγάλος και δύσκολος και έχει δύο μέτωπα. Γιατί ενώ τα άλλα ελαττώματα κάνουν τη μάχη μόνο μέσα στην ψυχή, ο σαρκικός πόλεμος είναι διπλός, και στην ψυχή και στο σώμα. Και γι' αυτό πρέπει να αναλάβομε διπλό πόλεμο.

Γιατί δεν είναι αρκετή η σωματική νηστεία για να αποκτήσομε την τέλεια σωφροσύνη και αληθινή αγνεία, αν δεν ακολουθεί και συντριβή καρδιάς και πυκνή προσευχή προς τον Θεό και συχνή μελέτη των Γραφών και κόπος και εργασία των χεριών, τα οποία μπορούν να αναστέλλουν τις ακατάστατες ορμές της ψυχής και να ανακαλούν την ψυχή από τις αισχρές φαντασίες. Προπάντων βοηθά η ταπείνωση της ψυχής, χωρίς την οποία ούτε την πορνεία, ούτε άλλο πάθος μπορεί κανείς να νικήσει. Πρώτα-πρώτα λοιπόν πρέπει με κάθε προσοχή να φυλάγει κανείς την καρδιά του από ρυπαρούς λογισμούς. Γιατί από την καρδιά βγαίνουν -όπως είπε ο Κύριος- διαλογισμοί πονηροί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες και τα λοιπά. Και η νηστεία δεν έχει διαταχθεί μόνον για κακοπάθεια του σώματος, αλλά και για την προσοχή και νηφαλιότητα του νου, για να μη σκοτιστεί ο νους από την πολυφαγία και γίνει αδύνατος στην επιτήρηση των λογισμών. Πρέπει λοιπόν όχι μόνο στη σωματική νηστεία να βάζομε όλη την επιμέλεια μας, αλλά και στην προσοχή των λογισμών και στην πνευματική μελέτη, χωρίς τα οποία είναι αδύνατο να ανέβομε στο ύψος της αληθινής αγνείας και καθαρότητας. Πρέπει λοιπόν να καθαρίζομε πρώτα, σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου, το εσωτερικό του πιάτου και του ποτηριού, για να γίνει και το εξωτερικό τους καθαρό. Γι' αυτό ακριβώς, αν υπάρχει μέσα μας η φροντίδα να πολεμήσομε νόμιμα και να στεφανωθούμε, αφού νικήσομε το ακάθαρτο πνεύμα της πορνείας, να μην έχομε θάρρος στη δική μας δύναμη και άσκηση, αλλά στη βοήθεια του Κυρίου μας και Θεού. Γιατί δεν παύει ο άνθρωπος να πολεμείται από αυτό το πνεύμα, μέχρις ότου πιστέψει αληθινά ότι όχι με τη δική του επιμέλεια και το δικό του κόπο, αλλά με τη βοήθεια του Θεού ελευθερώνεται από αυτή την αρρώστια και ανεβαίνει στο ύψος της αγνείας. Και αυτό είναι υπόθεση πάνω από τη φύση• κατά κάποιο τρόπο υπερβαίνει το σώμα εκείνος που έχει υποτάξει τους ερεθισμούς της σάρκας και τις ηδονές της.

Και γι' αυτό είναι αδύνατον ο άνθρωπος (για να το πω έτσι) με τα δικά του φτερά να πετάξει προς το υψηλό και ουράνιο βραβείο της αγιοσύνης και να γίνει μιμητής των Αγγέλων, αν δεν τον σηκώσει η χάρη του Θεού από τη γη και τη λάσπη. Γιατί με καμιά άλλη αρετή οι άνθρωποι με τη σάρκα που φέρουν δεν εξομοιώνονται περισσότερο με τους αγγέλους, όσο με την αρετή της σωφροσύνης. Με την αρετή αυτή, ενώ βρίσκονται ακόμη στη γη, έχουν το πολίτευμα στους ουρανούς, κατά τον Απόστολο. Δείγμα του ότι αποκτήσαμε τελείως αυτή την αρετή είναι να μη προσηλώνεται η ψυχή κατά τον ύπνο σε καμία εικόνα αισχρής φαντασίας. Γιατί αν και δεν λογαριάζεται ως αμαρτία αύτη η κίνηση στον ύπνο, είναι όμως γνώρισμα ότι η ψυχή είναι άρρωστη και δεν έχει ελευθερωθεί από το σαρκικό πάθος. Γι' αυτό τις αισχρές φαντασίες που μας έρχονται στον ύπνο, πρέπει να πιστεύομε ότι είναι έλεγχος της προηγούμενης αμέλειας και της ασθένειας μας, αφού την κρυμμένη μέσα στα απόκρυφα της ψυχής μας νόσο την κάνει φανερή η ρεύση κατά την ανάπαυση του ύπνου. Γι' αυτό και ο Ιατρός των ψυχών μας, στα απόκρυφα της ψυχής έβαλε το φάρμακο, όπου γνώριζε ότι βρίσκονται και οι αιτίες της ασθένειας, λέγοντας- «Καθένας που βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έκανε κιόλας μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του». Δε διορθώνει τόσο τους περίεργους και πορνικούς οφθαλμούς, όσο την ψυχή που έχει την κατοικία της μέσα μας, η οποία κακώς μεταχειρίζεται τα μάτια τα οποία έδωσε ο Θεός για το καλό του ανθρώπου. Γι' αυτό και η σοφή Παροιμία δε λέει «Με κάθε τρόπο να προσέχεις τα μάτια σου», αλλά «Με κάθε τρόπο να προσέχεις την καρδιά σου». Έβαλε δηλαδή το φάρμακο της προσοχής στην καρδιά που μεταχειρίζεται τα μάτια για ό,τι θέλει.      Λοιπόν αυτή ας είναι η φρουρά και προφύλαξη της καρδιάς μας• όταν έρθει στο νου μας ενθύμηση γυναίκας που ξεφύτρωσε από διαβολική δολιότητα, είτε μητέρας ή αδελφής ή άλλων ευλαβών γυναικών, αμέσως να την διώξομε από την καρδιά μας, μήπως επιμένοντας πολύ σ' αυτή την ενθύμηση, μας κυλήσει εκείνος που μας εξαπατά στο κακό, ο διάβολος, και μας ρίξει μέσα στον γκρεμό των αισχρών και βλαβερών σκέψεων. Αλλά και η εντολή που δόθηκε από το Θεό στον πρωτόπλαστο διατάζει, να συντρίβομε το κεφάλι του φιδιού, δηλαδή την αρχή των βλαβερών λογισμών, μέσω των οποίων επιχειρεί αυτό να συρθεί μέσα στις ψυχές μας. Αλλιώς με το να παραδεχτούμε το κεφάλι, που είναι η αρχή του λογισμού, θα παραδεχτούμε και το υπόλοιπο σώμα του φιδιού, που είναι η συγκατάθεση στην ηδονή, και αυτό θα κατακρημνίσει τη διάνοια μας στην παράνομη πράξη. Αλλά πρέπει κατά την Γραφή, κάθε πρωί να εξολοθρεύομε όλους τους αμαρτωλούς της γης, δηλαδή με το φως της γνώσεως να διακρίνομε και να εξολοθρεύομε τους αμαρτωλούς λογισμούς από τη γη, η οποία είναι η καρδιά μας, σύμφωνα με τη διδασκαλία του Κυρίου. Και όσο είναι ακόμη νήπια οι γιοι της Βαβυλώνας, δηλαδή οι πονηροί λογισμοί, να τους χτυπάμε στο έδαφος και να τους τσακίζομε πάνω στην πέτρα, η οποία πέτρα είναι ό Χριστός. Γιατί αν οι νήπιοι λογισμοί μεγαλώσουν και γίνουν άνδρες λόγω της συγκαταθέσεώς μας σ' αυτούς, τότε δεν θα νικηθούν χωρίς μεγάλο στεναγμό και κόπο.

Μετά τα όσα είπαμε από την Αγία Γραφή, καλό είναι να θυμηθούμε και λόγους αγίων Πατέρων. Είπε λοιπόν ο άγιος Βασίλειος, επίσκοπος Καισαρείας της Καππαδοκίας- «Και γυναίκα δε γνωρίζω και παρθένος δεν είμαι». Τόσο πολύ γνώριζε ότι το δώρο της παρθενίας δεν κατορθώνεται μόνο με αποχή από γυναίκα, όσο με την αγιοσύνη της ψυχής και την καθαρότητα, η οποία κατορθώνεται με το φόβο του Θεού. Λένε επίσης και τούτο οι Πατέρες, ότι δεν μπορούμε να αποκτήσομε τελείως την αρετή της αγνείας, αν δεν αποκτήσομε πρωτύτερα την αληθινή ταπεινοφροσύνη μέσα στην καρδιά μας. Ούτε μπορούμε να κριθούμε άξιοι ν' αποκτήσομε την αληθινή θεία γνώση, αν μέσα στα απόκρυφα της ψυχής έχει θρονιαστεί το πάθος της πορνείας. Θα δείξομε και από τον Απόστολο πόσο μεγάλο είναι το κατόρθωμα της σωφροσύνης, και αφού αναφέρομε μια φράση του μόνο, θα τελειώσομε: «Επιδιώκετε να έχετε ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, που χωρίς αυτόν κανένας δεν θα δει τον Κύριο». Ότι αναφέρεται στο θέμα μας, είναι φανερό από εκείνο που λέει αμέσως παρακάτω: «Κανένας πόρνος και βέβηλος όπως ο Ησαύ».

Όσο λοιπόν ουράνιο και αγγελικό είναι το κατόρθωμα της αγιοσύνης, τόσο με βαρύτερες συνωμοσίες και δόλους πολεμείται από τους εχθρούς δαίμονες. Και γι' αυτό οφείλομε να φροντίζομε να έχομε όχι μόνον εγκράτεια σώματος, αλλά και συντριβή καρδιάς και πυκνές προσευχές με στεναγμούς, ώστε το καμίνι της σάρκας μας, το οποίο ο βασιλιάς της Βαβυλώνας ανάβει καθημερινά με τους ερεθισμούς της επιθυμίας, να το σβήσομε με τη δρόσο του Αγίου Πνεύματος. Εκτός από αυτά, μέγιστο όπλο για τον πόλεμο αυτό είναι η κατά Θεόν αγρυπνία. Γιατί όπως η προσοχή και η προφύλαξη της ημέρας ετοιμάζει τη νυχτερινή αγιοσύνη, έτσι η νυχτερινή κατά Θεόν αγρυπνία ετοιμάζει και διευκολύνει την ψυχή στην καθαρότητα της ημέρας.

 ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ τόμος Α' ΑΓΙΟΣ ΚΑΣΣΙΑΝΟΣ Ο ΡΩΜΑΙΟΣ περί των οχτώ λογισμών της κακίας

St.John Cassian-On Control of the Stomach

I shall speak first about control of the stomach, the opposite to gluttony, and about how to fast and what and how much to eat. I shall say nothing on my own account, but only what I have received from the Holy Fathers. They have not given us only a single rule for fasting or a single standard and measure for eating, because not everyone has the same strength; age, illness or delicacy of body create differences. But they have given us all a single goal: to avoid over-eating and the filling of our bellies. They also found a day's fast to be more beneficial and a greater help toward purity than one extending over a period of three, four, or even seven days. Someone who fasts for too long, they say, often ends up by eating too much food. The result is that at times the body becomes enervated through undue lack of food and sluggish over its spiritual exercises, while at other times, weighed down by the mass of food it has eaten, it makes the soul listless and slack.         

They also found that the eating of greens or pulse did not agree with everyone, and that not everyone could live on dry bread. One man, they said, could eat two pounds of dry bread and still be hungry, while another might eat a pound, or only six ounces, and be satisfied. As I said, the Fathers have handed down a single basic rule of self-control: 'do not be deceived by the filling of the belly' (Prov. 24:15. LXX), or be led astray by the pleasure of the palate. It is not only the variety of foodstuffs that kindles the fiery darts of unchastity, but also their quantity. Whatever the kind of food with which it is filled, the belly engenders the seed of profligacy. It is not only too much wine that besots our mind: too much water or too much of anything makes it drowsy and stupefied. The Sodomites were destroyed not because of too much wine or too much of other foods, but because of a surfeit of bread, as the Prophet tells us (cf. Ezek. 16:49).

Bodily illness is not an obstacle to purity of heart, provided we give the body what its illness requires, not what gratifies our desire for pleasure. Food is to be taken in so far as it supports our life, but not to the extent of enslaving us to the impulses of desire. To eat moderately and reasonably is to keep the body in health, not to deprive it of holiness.

A clear rule for self-control handed down by the Fathers is this: stop eating while still hungry and do not continue until you are satisfied. When the Apostle said, 'Make no provision to fulfill the desires of the flesh' (Rom. 13:14), he was not forbidding us to provide for the needs of life; he was warning us against self-indul­gence. Moreover, by itself abstinence from food does not contribute to perfect purity of soul unless the other virtues are active as well. Humility, for example, practiced through obedience in our work and through bodily hardship, is a great help. If we avoid avarice not only by having no money, but also by not wanting to have any, this leads us towards purity of soul. Freedom from anger, from dejection, self-esteem and pride also contributes to purity of soul in general, while self-control and fasting are especially important for bringing about that specific purity of soul which comes through restraint and moderation. No one whose stomach is full can fight mentally against the demon of unchastity. Our initial struggle therefore must be to gain control of our stomach and to bring our body into subjection not only through fasting but also through vigils, labors and spiritual, reading, and through concentrating our heart on fear of Gehenna and on longing for the kingdom of heaven.
Taken from "The Philokalia"Vol 1 On the Eight Vices,   Pages 73-74