Σαν το κεράκι...

Στον άγιο Σεραφείμ άρεσε να παρομοιάζη την ανθρώπινη ζωή με ένα κερί. Ένα πλήθος από κεριά έκαιγαν μέσα στο κελλί του μπροστά στις εικόνες. Όσο περισσότεροι έρχονταν- και οι επισκέπτες όλο και αυξάνονταν χρόνο με τον χρόνο-τόσο περισσότερα κεριά του έφερναν.

Η ζωή μας έλεγε ο στάρετς, μπορεί να συγκριθή με μια λαμπάδα καμωμένη από κερί με φυτίλι, που καίει με μια φλόγα που εμείς ανάψαμε.

Το κερί είναι η πίστη μας, το φυτίλι η ελπίδα μας, και η φλόγα η αγάπη που ενώνει την πίστη μαζί με την αγάπη, όπως το κερί και το φυτίλι καίνε μαζί με αποτέλεσμα τη φωτιά.

Ένα κερί κακής ποιότητας βγάζει όταν το ανάβης και όταν το σβήνης μια άσχημη μυρωδιά. Όμοια είναι και η ζωή ενός αμαρτωλού.

Κοιτώντας ένα κερί-κυρίως μέσα στην εκκλησία- σκεπτόμαστε πάντα την αρχή, το ξετύλιγμα της ζωής μας και το τέλος της: όπως λειώνει ένα αναμμένο μπροστά στο πρόσωπο του Θεού, έτσι και κάθε στιγμή, λιγοστεύει η ζωή μας πλησιάζοντας προς το τέρμα της.

Αυτή η σκέψη θα μάς βοηθήση να μη διασπώμεθα στην εκκλησία, να προσευχόμαστε με περισσότερη θέρμη και να κάνουμε το παν για να μοιάσει η ζωή μας με μια λαμπάδα από αγνό κερί, που καίγεται και σβήνει χωρίς άσχημη μυρωδιά.

πηγή: από τον βίο του αγίου Σεραφείμ του Σάρωφ, της Ελένης Γκοραϊνωφ, εκδ. Τήνος σελ.118)

At the beginning of the Nativity Fast: St Gregory Palamas – On Fasting

 

Saint Gregory Palamas

Taken from HOMILY SIX – TO ENCOURAGE FASTING

by Saint Gregory Palamas

(INCLUDING A BRIEF WORD ON THE ORIGIN OF THE WORLD)

 THE INVISIBLE SERPENT, the originator of evil, is inventive, versatile and extremely skillful in contriving wickedness. He has means to hinder our good purposes and actions as soon as they begin. But if he fails to prevent them initially, he sets up other devices by which he can render them useless once they are underway. If he is unable to make them worthless when they are half way to completion, he knows other tricks and ways to invalidate them even once they are finished, and makes them a source not of reward but of harm to all but the most careful. First of all he points out how laborious and difficult to accomplish virtue is. In this way he fills us with laziness and despair, as though we were attempting difficult and impossible things and were therefore incapable of putting our intentions into action. Then he engenders disbelief in the rewards which God has promised to those who struggle.

  2. But we, brethren, should rise above this trap by our soul’s courage, eagerness and faith. We should bear in mind the fact that just as the earth cannot yield worthwhile fruit without labor, so the soul cannot acquire anything which pleases God or leads to salvation without spiritual struggles. But while it is possible to find earth which is unsuitable for cultivation, every human soul is naturally suited to virtue. As we are all unavoidably condemned, however, by the judgment given against our forefather, to live by labor and toil, let us turn necessity into an honor and willingly offer to God what is ours not by our own will. Let us give up transitory things in exchange for things that endure, and receive what is beneficial in exchange for what is harmful, transforming short-lived toil into a means to gain eternal ease. If we labor here for the sake of virtue we shall certainly attain to the rest promised in the age to come. He who promised is trustworthy and is at hand to help all who readily take on the struggle for virtue. If He who can do all things gives us His help, is anything impossible to achieve?

  3. When we remember this and eagerly apply ourselves to virtuous actions, the evil one, knowing that nothing can be good unless it is done in a good way, strives to persuade us not to accomplish any good work with the object of pleasing God or of winning His approval, but to look for other people’s approval. By this means he can deprive us of our reward from God and of all spiritual and heavenly honors. Let us frustrate these efforts of his by considering the great recompense stored up for those who live as God pleases, and how insignificant other people’s approval is. Not only is it not worth mentioning in comparison with the great and holy glory to come, but it is also insufficient reason to neglect and waste our flesh.

  4. Even after suffering this defeat, the originator of evil undermined us with pride, the last and worst abyss. He suggests conceited thoughts and persuades us to boast as though we had managed to be virtuous through our own ability and intelligence. But let us remember that the Truth says, “Without me ye can do nothing” (John 15:5), and fend off all the evil one’s schemes. Let us do good works in a good way, with appropriate humility. If someone has a jar of precious perfume, whether he pours it out on to dung, or pours dung into the jar, he ruins and destroys the perfume. Be aware that, in the same way, whether someone rejects and discards virtue by his inaction, or mixes evil with his virtuous actions, he equally ruins and destroys virtue.

  5. I am speaking to your charity on this subject in this present season of fasting, so that we may observe it together for our own sake unalloyed with anything evil. Fasting was of no benefit to that Pharisee in the Gospel, even though he always fasted two days a Week, because he had adulterated it with pride and condemnation of his neighbor (Luke 18:11-12). Not that this means fasting is unprofitable. Moses, Elijah and the Lord Himself showed how beneficial it is for those who fast properly in a way pleasing to God.

6. Moses fasted for many days. Awaken your minds, I entreat You, and lift them up at this opportune time, in company with Moses when he went up the mountain towards God. In this way may you start off afresh on your ascent, and be lifted up together with Christ, who did not merely go up a mountain but up to heaven, taking us with Him. Moses fasted for forty days on the mountain and according to the Scriptures he saw God, not darkly but face to face (Exod. 24:18). He talked to Him as someone would speak to his friend (Exod. 33:11, Deut. 34:10). He learnt from God and taught everyone about Him: that He is He Who eternally Is (Exod. 3:14) and will never cease to be, that He summoned what did not exist into existence, brought all things out of non-being and will not let them fall back into non-existence. In the beginning He brought the whole visible creation out of nothing all at once, just by a nod and His will. “In the beginning”, it says, “God created the heaven and the earth” (Gen. i:i), not empty of course, nor without all that lies between them. The earth was interspersed with water, and both were full of air, animals and plants of various kinds, whereas the heavens were full of the various lights and fires, from which the universe is formed.

  7. So then, “in the beginning God made heaven and earth”, as matter able to endure anything and strong enough to bear everything, rightly thereby dealing a blow from a distance to those who falsely hold that matter existed independently beforehand. Then He developed the world and embellished it. In six days He assigned to each of His creatures which made up His world its own due order. By His command alone He made the distinction between things, as if He were drawing out different kinds of treasure stored up in secret. He disposed and composed all things in complete natural harmony between themselves, each in relation to all, and all in relation to each. He surrounded the motionless earth, as a central point, with the higher circle of the perpetually moving heavens, holding them it, place by means of what lies between, all according to His wisdom, that the universe might stay stable while in motion. When the heavenly bodies all around were moving unceasingly and at great speed, the motionless earth had of necessity to take its place at the centre, its stability counterbalancing the motion, test the sphere of the universe roll off its course.

  8. When the great Craftsman had assigned to each of the two boundaries of the universe its place, He made fast and set in motion this whole orderly world. He allotted to everything between heaven and earth its own properties. Some of His works He placed aloft and ordered them to move along a high course, going round at the same time as the upper boundary of the universe with beautiful regularity for ever. Such heavenly bodies are light, highly active and can be turned to the advantage of what lies below. They are wisely set very high above the central point so that, turning all around, they can sufficiently disperse the earth’s excessive coldness, while their own extreme heat is contained in its place. In a way they can also restrain the excessive speed of the upper heavenly limits by themselves moving in the other direction, and they keep these limits in place by their counterbalancing orbit. They provide us with the great benefits of distinct annual seasons, a means of measuring periods of time and, to those who are able to understand, knowledge of God who created, arranged and ordered them.

  9. So some of His works He set spinning and dancing round in mid-air in the upper regions, both for the sake of the world’s beauty and to bestow a variety of benefits. Others, those which are heavy and have a passible nature, he put low down round the center. By their nature they come into being and pass away, are distinguishable from, yet comparable with, one another. When they suffer change they become more serviceable. He laid down an order for those creatures and how they relate to each other, that the whole might truly be called a world of perfect order.

  10. At the creation first one thing was brought into existence, then another, then another and so on in turn. Last of all came man (Gen. 1:26), who was worthy of God’s greater honor and consideration both before and after his creation. All the visible world was made before him for his sake. Immediately after the foundation of the world, before he existed, the kingdom of heaven was made ready for him. A divine Counsel concerning him preceded him, and he was created by God’s hand and in His image. He did not take his whole being from matter or the visible world, like the other living creatures did, but only his body. His soul he took from the heavenly realms, from God Himself when He breathed fife into him in a way that defies description (Gen. 2:7). Man was a great wonder surpassing all else, towering above everything, superior to all. Man was capable of knowing God, as well as receiving Him and declaring Iiim, and was most certainly the highest achievement of the Creator’s sublime majesty. He had paradise for his home, specially planted by God (Gen. 2:8ff). There it was his lot to have sight of God, speak to Him face to face and receive a counsel and commandment from Him concerning the fasting appropriate to that place (Gen. 2:16-17). If he kept and observed this, he would remain free from death, toil and pain for ever.

11. Alas, he chose the treason of the serpent, the originator of evil, in preference to this commandment and counsel, and broke the decreed fast. Instead of eternal life he received death and instead of the place of unsullied joy he received this sinful place full of passions and misfortunes, or rather, he was sentenced to Hades and nether darkness. Our nature would have stayed in the infernal regions below the lurking places of the serpent who initially beguiled it, had not Christ come. He started off by fasting (Matt. 4:2, Luke 4:2, cf. Mark 1: 13) and in the end abolished the serpent’s tyranny, set us free and brought us back to life, as Moses foretold (Deut. 18:15, 18-19, Acts 3:22; 7:37). After fasting on the mountain Moses received tablets, the work of God (Exod. 31:18), and later received again, on a second set of tablets, the law written by the finger of God (Exod. 34:1-4). He instructed the holy nation in the law and by his work he hinted at, and showed a glimpse of, Christ’s future ministry. As Moses appeared as the liberator and savior of Abraham’s race, so later Christ did the same for the whole human race.

  12. Elijah, when he too had fasted forty days (I Kgs. 19:8), saw the Lord on the mountain, not in fire, as the elders of Israel had earlier (Exod. 24:9-10, Deut. 5:23), but passing beyond the fiery vision by his God-pleasing fast, he saw the Lord in the sound of a light passing breeze (I Kgs. 19:12 LXX). He had approached more closely to our Lord’s words, “God is a Spirit: and they that worship him must worship him in spirit and in truth” (John 4:24). For the sound prefigured the Truth and the preaching of Him who is Truth Itself, which rang out round all the ends of the earth, and the passing breeze prefigured the Spirit and grace.

  13. From this vision while fasting Elijah also received power to anoint a prophet in his stead and bestow upon him a double portion of the grace he possessed, and to mount up above the earth in mid-air (2 Kgs. 2:9-11). This pointed clearly towards Christ’s ascension from earth to heaven which was to happen later (Acts 1:9-11). While Christ Himself was fasting in the wilderness, He defeated our tempter by force and took away his power against mankind (Matt. 4:1-11, Mark 1:13, cf. Luke 4:1-13). Having at last put down his tyranny, he set our nature free and handed him over for sport to all those willing to live according to His Gospel. In this way He fulfilled the words of the prophets and by His works inscribed grace and truth upon the symbolic events which took place in ancient times.

  14. You see the benefits of fasting, and how it has made us worthy of so many great gifts? Even from its opposite, unlimited eating and self-indulgence, it is possible to see the advantage of fasting. For the last two weeks our city was given over to gluttony and lack of self-restraint, and straight away we had troubles, shouting, fights, disturbances, shameless songs and obscene laughter. But this week when the fast came it made everything more honorable. It took us away from frivolity’s expensive cares, stopped us tolling for the sake of our useless stomachs, set us instead to works of repentance and persuaded us not to labor for the food which perishes but for the food which endures to eternal life.

  15. Where now are the slaughter of animals, the aroma of roasting meat, the variety of sauces and the cooks’ best endeavors? Where are the men who run around the streets and pollute the air with their impure voices? Where are those who beat the drum and make music around houses and tables, and their devotees who join in with applause and eat their fill of the food set before them to the accompaniment of kettledrums and flutes? Where are those who spend their days and nights at parties, who are always looking for places to drink, who keep each other company in drunkenness and the shameful acts that result from it? Once the fast was proclaimed all these evils went away and all things good took their place. Instead of disgusting songs, mouths now sing holy psalms. Instead of obscene laughter, there is salutary sorrow and tears. Instead of undisciplined outings and wanderings, everyone takes one and the same way to Christ’s Holy Church. If unlimited eating produces a dense swarm of sins, fasting is the root of all virtues and the foundation of God’s commandments.

16. Lack of self-control is actually an evil both ancient and modern, though it did not precede its antidote, fasting. By means of our forefathers’ self-indulgence in paradise and their contempt for the fast already in existence there, death entered the world. Sin reigned and brought in the condemnation of our nature from Adam until Christ.
The flood covered the whole earth because of the self-indulgence of Adam’s descendants in this world of ours and their disdain for the chastity which came before. In those days God said to Noah, “My Spirit shall not abide in these men, for they are flesh” (cf. Gen. 6:3 LXX). The deeds of those who are flesh are none other than unlimited eating, drunkenness, sensual pleasure and the evils that spring from them. Because of the abominable depravity and self-indulgence among the men of Sodom, fire fell on them from heaven (Gen. 19:24). “Behold”, says the prophet Ezekiel, “this was the iniquity of the men of Sodom, in fulness of bread they committed abomination” (cf. Ezek. 16:49-50). By means of this abomination, ignoring human nature they fell into unnatural unions. What deprived Esau, Isaac’s firstborn, of his birthright and his father’s blessing? Of course it was lasciviousness and an unreasonable demand for food (Gen. 25:25-34; 26:34-35, Heb. 12:16). Why were Eli’s sons condemned to death, and why did he meet a violent death at the news of the death of his children, whom he had not disciplined with proper care? Surely it was because they took the meat from the cauldrons before the time and used it (1 Sam. 2:12-17; 4:11, 17-18). Also, the whole Hebrew nation, while Moses was fasting on the mountain for their sake, were indulging themselves to their own detriment. They ate and drank and rose up to play, as the Scripture says (Exod. 32:6), and their sport was worshiping an idol, for it was then that the incidents surrounding the fashioning of the calf took place among them.

  17. Sensual pleasure causes ungodliness as well as sin, but fasting and self-control result in the fear of God as well as virtue. Fasting must be accompanied by self-control. Why? Because eating our fill, even of humble foods, is a hindrance to the purifying mourning, godly sorrow and contrition in our souls, which bring about unswerving repentance leading to salvation. For without a contrite heart we cannot really lay hold of repentance. It is the restriction of self-indulgence, sleep and the senses according to God’s will that crushes our hearts and makes us mourn for our sins.

  18. When that rich man in the Gospel said to himself, “Eat, drink and be merry” (Luke 12:19), the wretch made himself fit for the eternal flames and unfit for this present life. Let us, on the contrary, brethren, tell ourselves to be temperate, to fast, to keep watch, to be restrained, to be humble and to suffer hardship for our salvation. Then we shall finish this present life in a good way pleasing to God and inherit the blessed life without end.

  19. May we all attain to this by the grace and love towards mankind of our Lord Jesus Christ, to whom belong glory, might, honor and worship, together with His Father without beginning and the life-giving Spirit, now and for ever and unto the ages of ages. Amen.

(From: Saint Gregory Palamas: The Homilies, trans. Christopher Veniamin, Mount Thabor Publishing, Waymart PA, 2009, pp 42-48)

Ο ευλαβής ιερέας, ο έμπορος και ο Μέγας Βασίλειος

Κάποιος ευλαβής Ιερεύς, σύγχρονος του Μ. Βασιλείου, λόγω κάποιων περιστάσεων μπήκε σε χρέη και τα χρέη αυτά συν τω χρόνο αυξήθηκαν και οι πιστωτές τον ενοχλούν για τον χρέος του.Αυτό τον ανάγκασε να στραφεί και να ζητήσει βοήθεια σε κάποιον κοντινό και γνωστό του έμπορο, ό όποιος, εισακούοντας τον αίτημά του, του έδωσε 500 χρυσά νομίσματα με τα όποια ό ιερεύς ξεπλήρωσε τον χρέος του. Προς ικανοποίηση του έμπορου ό ιερεύς του υποσχέθηκε να μνημονεύει τον όνομά του και τον όνομα των συγγενών του υπέρ υγείας και υπέρ αναπαύσεως στην Προσκομιδή για όλη του τη ζωή.
 
Ό έμπορος υπολόγιζε ότι ό ιερεύς θα ζούσε πολλά χρόνια και θα προσευχόταν γι” αυτόν και τους συγγενείς του σε κάθε Λειτουργία και μ” αυτόν θα τον ικανοποιούσε για τα χρήματα πού του είχε δώσει.
 
Ό ιερεύς κατάφερε να τελέσει μόνο μία Λειτουργία στην οποία μνημόνευσε τον ευεργέτη του και τούς συγγενείς του. Σύντομα μετά απ” αυτόν αρρώστησε και ύστερα από μια μακρά ασθένεια πέθανε. Ό έμπορος, μαθαίνοντας τον τέλος του Ιερέως, παρά πολύ λυπήθηκε και θλιβόταν για την απώλεια των χρημάτων του, αφού μόνο μια λειτουργία τελέσθηκε από τον ιερέα, πράγμα πού δεν τον περίμενε. Εκείνος υπολόγιζε στην μακροχρόνια ζωή του ιερέως και γι” αυτόν του έδωσε τα 500 νομίσματα. Άρχισε λοιπόν να ενοχλεί την πρεσβυτέρα του κομισθέντος, για να του επιστρέψει τα χρήματα, κρατώντας τα χρήματα μόνο για μία Λειτουργία.
 
Ή πρεσβυτέρα του απάντησε ότι χρήματα δεν έχει, κι αν υπήρχαν κάποια, τα ξόδεψε κατά τη διάρκεια της αρρώστιας του ιερέως και τώρα τίποτε δεν είχε απομείνει. Ό έμπορος, χωρίς να δίνει προσοχή στα λόγια της πρεσβυτέρας, απαιτούσε επίμονα τα χρήματά του, απειλώντας με δικαστήρια. Τότε εκείνη απευθύνθηκε στον Μ. Βασίλειο και του διηγήθηκε τί της είχε συμβεί. Αφού την άκουσε ό άγιος, της είπε: «Εγώ αύριο θα τελέσω τη Θ. Λειτουργία. Ελάτε σε μένα μαζί με τον έμπορο και μια ζυγαριά. Θα ζυγίσουμε μία μερίδα πού θα βγάλω από τον πρόσφορο υπέρ υγείας και σωτηρίας των συγγενών του. Όσο θα ζυγίζεται ή μερίδα στην ζυγαριά, τόσο χρυσάφι θα προσθέτει ό έμπορος στον άλλο δίσκο της ζυγαριάς και μ” αυτόν τον χρυσάφι θα σε πληρώσει για τη μία Λειτουργία πού τέλεσε ό κοιμηθείς Ιερεύς».
 
Ή πρεσβυτέρα πήγε στον έμπορο και του μετέφερε τα λόγια του άγιου Βασιλείου. Ό έμπορος χάρηκε και τον πρωί πήγε στον ναό, παίρνοντας μαζί του τη ζυγαριά και κάμποσο χρυσάφι.
 
Ό άγιος Βασίλειος, τελώντας την προσκομιδή, έβγαλε μία μερίδα υπέρ υγείας και σωτηρίας των δούλων τού Θεού και την απόθεσε στην ζυγαριά. Και πρόσταξε τον έμπορο να βάλει χρυσάφι στον άλλο δίσκο της. Μα όσο χρυσάφι κι αν έβαζε ό έμπορος, ή μια μικρή μερίδα όλο και βάραινε και όσο περισσότερο χρυσάφι έβαζε, τόσο χαμηλότερα και χαμηλότερα έπεφτε ό δίσκος στον όποιο είχε αποτεθεί ή μερίδα πού είχε βγάλει ό Μέγας Βασίλειος απομείνει τον πρόσφορο κατά την προσκομιδή.
 
Ό έμπορος βλέποντας τον μεγάλο θαύμα της Θείας Χάριτος ένιωσε φόβο και κατάνυξη. Αμέσως ζήτησε συγγνώμη από τον άγιο Βασίλειο και από την πρεσβυτέρα τού ενοχλούν Κυρίω κομισθέντος ιερέως και δεν απαίτησε πλέον χρήματα.

The Life of Saint John Chrysostom

Interesting movie about Saint John Chrysostom. Orthodox clergy speaks about this holy Father. Great movie!

Νηπτικά στοιχεία από τήν διδασκαλία τού αγίου Ιωάννου τού Χρυσοστόμου (Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου )

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ως άγιος, ζούσε μέσα σέ αυτό τό «πνεύμα» τής Ορθοδόξου Παραδόσεως. Στίς ομιλίες του φαίνεται ότι κατηύθυνε τό ποίμνιό του μέ τό αληθινό «πνεύμα» τού Ευαγγελίου, μέ τήν ασκητική ζωή τήν οποία καί εκείνος γνώρισε στήν έρημο από τήν μικρή του ηλικία. Η διδασκαλία του έχει πολλά στοιχεία νηπτικότητας καί γι αυτό ήταν κατ εξοχήν κοινωνική. Μέχρι σήμερα η διδασκαλία του έχει μεγάλη επιρροή, θαυμάζουμε τόν λόγο του, γιατί προέρχεται από μιά καθαρή καί εξαγιασμένη καρδιά, πού είχε ελευθερωθή από κάθε πάθος καί ανθρώπινη ιδιοτέλεια.

Στήν εισήγηση αυτή δέν μπορούν νά γίνουν ευρύτερες ερμηνευτικές αναλύσεις, αλλά θά τονισθούν μερικά στοιχεία από τήν νηπτική διδασκαλία τού αγίου Ιωάννου τού Χρυσοστόμου, πού θά δείξουν, όπως νομίζω, ότι ο λόγος του εμπνεόταν από τήν εσωτερική ζωή του, τήν νήψη πού τόν διέκρινε, τήν μεγάλη αγάπη του πρός τόν Θεό, γι αυτό έχει καί μεγάλη διαχρονική αξία καί σπουδαιότητα.

α) Ο Χριστιανός ως εσταυρωμένος καί αναστημένος

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος στήν διδασκαλία του εκφράζει τό «πνεύμα» τού Ευαγγελίου πού περιέχει τούς λόγους τού Χριστού καί τών Αποστόλων οι οποίοι συνιστούν νά ζή ο Χριστιανός μέ άσκηση, σύμφωνα μέ τόν νέο τρόπο ζωής πού έφερε στόν κόσμο ο Χριστός. Οι Χριστιανοί πρέπει νά σηκώνουν τόν σταυρό, νά ζούν τό ήθος τού εσταυρωμένου Χριστού. Ολόκληρος ο βίος τους πρέπει νά είναι εσταυρωμένος. Άλλωστε, αυτό μάς υπενθυμίζει ο Χριστός: «όστις θέλει οπίσω μου ακολουθείν, απαρνησάσθω εαυτόν καί αράτω τόν σταυρόν αυτού, καί ακολουθείτω μοι» (Μάρκ. η’, 34, πρβλ. Ματθ. ις’, 24 καί Λουκ. θ’, 23).

Υπάρχουν πολλά χωρία τού ιερού Χρυσοστόμου, στά οποία φαίνεται ποιά πρέπει νά είναι η αληθινή ζωή τού Χριστιανού.

Τό νά ζητά κανείς άνεση καί ανάπαυση είναι «ανάρμοστον καί αλλότριον Χριστιανού», καθώς επίσης τό νά προσκολλάται κανείς στήν παρούσα ζωή είναι αλλότριο στήν επαγγελία καί τήν στρατολογία.

Ερμηνεύοντας τό αποστολικό χωρίο «ότι καθώς περισσεύει τά παθήματα τού Χριστού εις ημάς, ούτω διά Χριστού περισσεύει καί η παράκλησις ημών» (Β’ Κορ. α’, 5), κάνει λόγο γιά τήν συμμετοχή μας στά παθήματα τού Χριστού. Καί ερωτά: «τί γάρ ήδιον τού τώ Χριστώ με γίνεσθαι κοινωνόν;». Επίσης λέγει ότι δέν είναι τίποτε ισοδύναμο καί καλύτερο από τό νά μαστιγώνεται κανείς μέ τόν Χριστό καί νά θλίβεται γιά τήν ευσέβεια. Καί καταλήγει ότι κανένας δέν μπορεί νά γίνη κοινωνός τού Χριστού τρυφώντας καί καθεύδοντας καί αναπίπτοντας, ζώντας τήν φιλήδονη καί παραλυμένη ζωή, αλλά γίνεται κοινωνός τού Χριστού εκείνος πού περνά θλίψη καί πειρασμό καί οδεύει τήν στενή οδό.

Αναλύοντας τό αποστολικό χωρίο πού αναφέρεται στούς Χριστιανούς, οι οποίοι, ενώ έχουν βαπτισθή, εν τούτοις είναι «εχθροί τού σταυρού τού Χριστού» (Φιλ. γ’, 18), κάνει λόγο γιά εκείνους πού υποκρίνονται ότι ανήκουν στόν Χριστιανισμό καί ζούν μέ άνεση καί τρυφή. Μιά τέτοια ζωή είναι «εναντίον τώ σταυρώ». Τό νά ζητά κανείς άνεση καί ανάπαυση είναι «ανάρμοστον καί αλλότριον Χριστιανού», καθώς επίσης τό νά προσκολλάται κανείς στήν παρούσα ζωή είναι αλλότριο στήν επαγγελία καί τήν στρατολογία. Όσοι ζούν κατ αυτόν τόν τρόπο «κάν λέγωσιν είναι τού Χριστού, αλλ ως εχθροί εισι τού σταυρού». Ερωτά: «ο Δεσπότης σου εσταυρώθη, καί σύ άνεσιν ζητείς; ο Δεσπότης σου προσηλώθη, καί σύ τρυφάς; καί πού ταύτα στρατιώτου γενναίου;». Καί μέ απόλυτο τρόπο γράφει: «ει φιλείς τόν Δεσπότην σου, τόν θάνατον απόθανε τόν εκείνου» καί όποιος είναι φίλος τής τρυφής καί τής ενταύθα ασφαλείας, «εχθρός εστι τού σταυρού».

Τήν ίδια προοπτική συναντούμε καί στήν ερμηνεία τού αποστολικού χωρίου «Χριστώ συνεσταύρωμαι ζώ δέ ουκέτι εγώ, ζή δέ εν εμοί Χριστός» (Γαλ. β’, 20). Ερμηνεύει ότι ο Απόστολος Παύλος μέ τό «Χριστώ συνεσταύρωμαι» εννοεί τό Μυστήριο τού Βαπτίσματος καί μέ τό «ζώ δέ ουκέτι εγώ, ζή δέ εν εμοί Χριστός» εννοεί «τήν μετά ταύτα πολιτείαν, δι ής νεκρούται ημών τά μέλη». Η όλη ζωή τού Χριστιανού είναι σταυρική ζωή καί ο βίος του είναι εσταυρωμένος βίος, διότι μόνον έτσι μπορεί κανείς νά κοινωνήση τών παθημάτων τού Χριστού, διαφορετικά είναι εχθρός τού σταυρού.

Από αυτό φαίνεται ότι η σταυρική ζωή, πού δηλώνει τήν νέκρωση τών παθών, καί η κοινωνία μέ τόν αναστάντα Χριστό είναι ευαγγελική ζωή καί κοινή σέ όλους τούς Χριστιανούς, μοναχούς καί εγγάμους, πού ζούν στόν κόσμο καί στά Μοναστήρια, Κληρικούς καί λαϊκούς. Σέ πολλά κείμενά του κάνει λόγο γιά «ετέραν πολιτείαν» τήν οποία πρέπει νά ζούν οι Χριστιανοί, γιά τήν «καινήν ζωήν» πού πρέπει νά τούς χαρακτηρίζη.

Οι Χριστιανοί πρέπει νά ζούν ασκητική ζωή καί νά εκφράζουν αυτήν τήν νέα ζωή πού έφερε στόν κόσμο ο Χριστός. Πρέπει νά είναι «αλλότριοι τού παρόντος βίου», όχι μέ τήν έννοια νά φύγουν έξω από τόν κόσμο, αλλά νά μένουν στόν κόσμο καί νά δείχνουν στούς απίστους «ότι εις ετέραν πολιτείαν εαυτούς μετέστησαν καί ουδέν κοινόν έχουσι πρός τήν γήν καί τά επί γής πράγματα». Οι Χριστιανοί πρέπει νά γνωρίζωνται «ουκ από τού τόπου, αλλά από τού τρόπου» τής ζωής τους. Ο πιστός δέν πρέπει νά φαίνεται ως πιστός μόνον από τό Mυστήριο τού Bαπτίσματος, «αλλά καί από τής ζωής τής καινής». Καί σέ άλλο σημείο προτρέπει τούς Χριστιανούς: «Επιδειξώμεθα τοίνυν καινήν τινα ζωήν ποιήσωμεν τήν γήν ουρανόν», ώστε οι ειδωλολάτρες νά βλέπουν αυτήν τήν καινήν ζωή καί νά βλέπουν τήν ίδια τήν εικόνα τής βασιλείας τών ουρανών. Δέν τούς συνιστά νά φεύγουν από τίς κοινωνίες καί νά ανεβαίνουν στά όρη, όπως τό κάνουν οι μοναχοί, αλλά νά ζούν μέσα στήν κοινωνία, τηρώντας τίς εντολές τού Χριστού. «Ουδέν λέγω φορτικόν ου λέγω, μή γάμει ου λέγω, καταλίμπανε πόλεις καί αφίστασο πολιτικών πραγμάτων αλλ εν αυτοίς ών δείξον τήν αρετήν».

β) Λογισμοί

Οι νηπτικοί Πατέρες τής Εκκλησίας θεωρούν τήν προσβολή πού γίνεται μέ τούς λογισμούς ως αρχή τής αμαρτίας. Λέγονται λογισμοί γιατί, όπως προαναφέραμε, πρέπει νά ευρίσκωνται στήν λογική τού ανθρώπου καί νά μή κατέρχωνται στήν καρδιά. Μέ τούς λογισμούς η αμαρτία προσβάλλει τόν άνθρωπο καί από τούς λογισμούς, όταν δέν αντιμετωπίζωνται σωστά, γεννάται η επιθυμία καί ακολουθεί η διάπραξη τής αμαρτίας.

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος γνωρίζει πολύ καλά τό τί δημιουργούν οι λογισμοί, αλλά καί πώς μπορεί ο άνθρωπος νά ελευθερωθή από αυτούς.

Σέ μιά ομιλία του κάνει λόγο γιά τήν διαφορά μεταξύ τών λογισμών. Όπως στήν εκτεταμένη καί ευρύχωρη γή υπάρχουν πολλά ζώα, άλλα από αυτά είναι ημερότερα καί άλλα αγριότερα, τό ίδιο συμβαίνει καί μέ τούς λογισμούς στό πλάτος τής ψυχής, «οι μέν εισιν αλογώτεροι καί κτηνώδεις, οι δέ θηριωδέστεροι καί αγριώτεροι». Επίσης, υπάρχουν καί λογισμοί πού, ενώ εκ φύσεως είναι εχθροί, εν τούτοις περιβάλλονται «δοράν προβάτων».

Τά πάθη προκαλούν ταραχή καί σύγχυση, διαστρέφουν τά πάντα καί καταστρέφουν τήν οδό τού ανθρώπου, εκδιώκουν τήν ειρήνη καί τόν ύπνο, δημιουργούν αφόρητη θλίψη.

Οι λογισμοί δημιουργούν μεγάλη ταραχή στήν ψυχή τού ανθρώπου. Άν ο άνθρωπος έχη εξωτερική ειρήνη, αλλά μέσα του γεννιέται ταραχή καί ζάλη από τούς λογισμούς, τότε «ουδέν όφελος τής έξωθεν ειρήνης». Συσχετίζει ο άγιος τήν κυοφορία καί τίς ωδίνες τής εγκύου γυναικός μέ τήν ψυχή πού κυοφορεί καί τίκτει τούς λογισμούς καί βρίσκει οδυνηρότερη τήν δεύτερη περίπτωση. Στόν άνθρωπο πού μηχανορραφεί «σήμερον ούτος κατεβλήθη ο λογισμός, καί πάλιν αύριον έτερος καί μύριαι μεταβολαί τών πονηρών τούτων πραγμάτων, καί καθ εκάστην ημέραν συλλήψεις καί ωδίνες διαφθείρουσαι τήν ταύτα τίκτουσαν διάνοιαν».

Ως πνευματικός ιατρός ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος δέν αρκείται στήν διάγνωση, αλλά προχωρεί καί στήν θεραπεία τού προβλήματος πού δημιουργούν οι λογισμοί. Απαντώντας στήν ένσταση μερικών ότι είναι αδύνατον νά κυριαρχήσουμε στούς λογισμούς λέγει ότι, αφού είναι δυνατόν νά εξουσιάσουμε καί νά ημερώσουμε τά λιοντάρια, δέν πρέπει νά αμφιβάλλουμε ότι μπορούμε νά μεταβάλλουμε τήν θηριωδία τού λογισμού σέ ημερότητα. Αυτό μπορεί νά γίνη, γιατί στά θηρία η αγριότητα υπάρχει κατά φύση καί τό ήμερο παρά φύση, ενώ στόν άνθρωπο κατά φύση είναι τό ήμερο καί παρά φύση τό άγριο καί θηριώδες.

Στά κείμενά του συναντούμε καί διαφόρους τρόπους θεραπείας τού ανθρώπου από τούς λογισμούς. Γράφει ότι άλλοι από τούς λογισμούς δέν φθάνουν στήν ψυχή άν τήν περιφράξουμε μέ ασφάλεια άλλοι γεννιώνται μέσα μας καί βλαστάνουν όταν είμαστε ράθυμοι, αλλά άν τούς προλάβουμε τότε πνίγονται ταχέως καί καταχωνιάζονται άλλοι γεννιώνται καί μεγαλώνουν καί γίνονται πράξεις, πού διαφθείρουν όλη τήν υγεία τής ψυχής όταν ζούμε μέ ραθυμία. Στήν συνέχεια, ως πνευματικός ιατρός, υποδεικνύει καί τόν τρόπο θεραπείας, δηλαδή «τό μακάριον μήτε όλως δέξασθαι τόν πονηρόν λογισμόν». Τό επόμενο «μακάριον» είναι, εάν εισήλθαν οι λογισμοί στήν ψυχή, νά τούς απωθήσουμε ταχέως καί νά μή τούς επιτρέψουμε νά ενδιατρίψουν πολύ μέσα εκεί, ώστε νά μή κάνουν πονηρή βοσκή. Εάν καί αυτό δέν τό κατορθώσουμε, τότε γιά τήν παραμυθία τής ραθυμίας έχουν κατασκευασθή από τήν φιλανθρωπία καί τήν αγαθότητα τού Θεού πολλά φάρμακα γιά τά τραύματα πού δημιουργούν οι λογισμοί.

Από τά λίγα αυτά χωρία φαίνεται ότι ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος είναι γνώστης τής εσωτερικής εργασίας πού γίνεται στό λογιστικό μέρος τής ψυχής καί γνωρίζει τούς τρόπους θεραπείας τού εσωτερικού αυτού «χώρου». Πρόκειται γιά διδασκαλία του πρός τούς Χριστιανούς τού ποιμνίου του.

γ) Πάθη

Από τήν κακή αντιμετώπιση τών λογισμών συλλαμβάνεται η επιθυμία καί πραγματοποιείται η αμαρτία, καί όταν η αμαρτία επαναλαμβάνεται πολλές φορές γίνεται πάθος. Ο Αδελφόθεος Ιάκωβος τό παρουσιάζει μέ τήν εικόνα τής αλιείας: «έκαστος δέ πειράζεται υπό τής ιδίας επιθυμίας εξελκόμενος καί δελεαζόμενος είτα η επιθυμία συλλαβούσα τίκτει αμαρτίαν, η δέ αμαρτία αποτελεσθείσα αποκύει θάνατον» (Ιακ. α’, 14-15).

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ως Πνευματικός Πατέρας, γνωρίζει όλη αυτήν τήν μάχη πού γίνεται μέσα στήν καρδιά μέ τά πάθη, αλλ επίσης γνωρίζει καί νά θεραπεύη τά πάθη. Άλλωστε, ο Πνευματικός Πατέρας είναι πνευματικός ιατρός καί γνωρίζει νά θεραπεύη τίς πνευματικές ασθένειες τών ανθρώπων. Η άγνοια αυτής τής θεραπείας δέν συνιστά κάποιον ως καλό Κληρικό, όπως η αδυναμία ή η άγνοια τού ιατρού νά θεραπεύη δέν τόν χαρακτηρίζει ως καλό ιατρό. Θά αναφερθούν μερικά χωρία τού αγίου Ιωάννου τού Χρυσοστόμου, από τά τόσα πολλά, πού αναφέρονται σέ αυτό τό σημαντικό θέμα τής πνευματικής ζωής.

Κατ αρχάς τά πάθη είναι η εξέλιξη τών λογισμών – προσβολών, πού προχωρούν καί γίνονται επιθυμία, πράξη καί όταν η πράξη επαναλαμβάνεται στήν συνέχεια γίνεται πάθος. Τά πάθη είναι αποτέλεσμα τής προπτωτικής αμαρτίας, μέ τήν οποία διεστράφησαν οι φυσικές δυνάμεις τής ψυχής καί κινούνται παρά φύση. «Μετά τού θανάτου, φησί, καί ο τών παθών επεισήλθεν όχλος». Τά πάθη αναπτύσσονται μέ τούς λογισμούς καί τίς επιθυμίες, οι οποίες είναι άκανθες πού ματώνουν τήν ψυχή καί τήν κάνουν νά πονά. Ονομάζονται δέ πάθη διότι ο άνθρωπος πάσχει καί υποφέρει: «Διά τούτο καί πάθη καλείται ψυχής, καί τραύματα, καί ωτειλαί». Σέ άλλο σημείο παρουσιάζει τά πάθη ως κύματα «θαλαττίων αγριώτερα», αλλά, εάν ο άνθρωπος, ως έμπειρος κυβερνήτης, γνωρίζη νά θέτη τόν λογισμό ως κυβερνήτη τού σκάφους τού σώματός του, τότε μπορεί νά τό οδηγήση «πρός τόν εύδιον τής φιλοσοφίας λιμένα», διαφορετικά, άν είναι άπειρος, θορυβείται.

Προτείνει ως φάρμακα θεραπείας «τό τίμιον αίμα τού Χριστού», όταν κανείς τό λαμβάνη μέ παρρησία, τήν ακρόαση τών θείων Γραφών μέ ακρίβεια, τήν ελεημοσύνη πού θά συνοδεύη τήν ακρόαση αυτή.

Στά κείμενά του ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος καταγράφει καί τίς διαιρέσεις τών παθών. Πάντοτε, βέβαια, αυτό πού λέγει έχει σχέση μέ τό χωρίο τής Αγίας Γραφής πού ερμηνεύει, αλλά καί μέ τήν κατάσταση τού ακροατηρίου του. Έτσι, στήν διδασκαλία του βλέπουμε ότι υπάρχουν πάθη σωματικά καί πάθη ψυχικά. Τό σημαντικό είναι ότι σέ πολλά κείμενά του χαρακτηρίζει τά πάθη μέ τίς εκδηλώσεις τών αγρίων αλόγων ζώων καί κάνει λόγο γιά θηριώδη πάθη καί μάλιστα λέγει ότι ο άνθρωπος πού διακρίνεται από τέτοιες εκδηλώσεις «τής εκείνων αλογίας γέγονεν αλογώτερος».

Σέ ομιλία του σέ Ψαλμό τού Δαυΐδ αναφέρεται σέ πολλά πάθη πού σκοτίζουν τούς ανοήτους καί δέν μπορούν νά δούν τήν αγάπη τού Θεού. Ως πρώτο πάθος ονομάζει τό φιλήδονο, δεύτερο τήν άνοια καί τό διεστραμμένο τής γνώμης, τρίτο ότι δέν γνωρίζουν τί είναι καλό καί τί είναι κακό καί έχουν εσφαλμένη κρίση γιά τά πράγματα, τό τέταρτο ότι δέν σκέπτονται καθόλου τά αμαρτήματά τους, τό πέμπτον ότι υφίσταται μεγάλη απόσταση μεταξύ τού Θεού καί τών ανθρώπων καί τό έκτον τό ότι δέν θέλει ο Θεός νά φανερώνη όλα παντού. Προφανώς τά τελευταία δέν είναι πάθη μέ τήν έννοια πού εμείς τά χαρακτηρίζουμε, αλλά δείχνει τήν ακαταστασία τού ανθρώπου νά δεχθή τήν αποκάλυψη τού Θεού.

Τά πάθη, κατά τόν άγιο Ιωάννη τόν Χρυσόστομο, αρρωσταίνουν τόν όλο άνθρωπο καί φυσικά αυτό έχει καί κοινωνικές συνέπειες. Τά πάθη είναι ασθένειες τής ψυχής καί τού σώματος. Χρησιμοποιεί πολλές εικόνες γιά νά δείξη τίς συνέπειες τών παθών. Τά πάθη είναι χειρότερα από τούς δημίους καί καταξηραίνουν τήν ψυχή, είναι τύραννοι, καθιστούν τόν άνθρωπο δούλο κλπ.

Οι χαρακτηρισμοί αυτοί τών παθών δείχνουν καί τό τί προξενούν στόν άνθρωπο. Θά υπενθυμίσουμε μερικές καταστάσεις, όπως τίς συναντούμε στά έργα τού αγίου Ιωάννου τού Χρυσοστόμου. Τά πάθη προκαλούν ταραχή καί σύγχυση, διαστρέφουν τά πάντα καί καταστρέφουν τήν οδό τού ανθρώπου, εκδιώκουν τήν ειρήνη καί τόν ύπνο, δημιουργούν αφόρητη θλίψη. Κάθε πάθος είναι «ωμόν καί τυραννικόν καί ακόρεστον» καί δέν παύει νά μάς κατατρώγη κάθε ημέρα, θολώνει τόν οφθαλμό τού ανθρώπου μέ αποτέλεσμα νά χάνη τήν αρετή, δέν αντέχει ο άνθρωπος στά υψηλά καί μεγάλα, αποκάμνει καί χάνει τό θάρρος, τείνει πρός τόν ύπνο καί τήν ραθυμία καί χάνει τά ενδιαφέροντα γιά τήν αρετή καί τήν ζωή πού προέρχεται από αυτήν. Η εμπαθής ψυχή δέν μπορεί νά δή καί νά πράξη κάτι γενναίο καί πάσχει από αμβλυωπία. Τά πάθη ανάβουν μεγάλη φωτιά στήν ψυχή, όπως γίνεται μέ τό πύρ πού πυρπολεί τό δάσος. Γενικά, τά πάθη αρρωσταίνουν τόν άνθρωπο, γι αυτό, όπως λέγει, «εάν αφής εις αμετρίαν εξελθείν, νοσήματα γίνεται,…».

Γράφει επανειλημμένως γιά τήν αξία τής ησυχίας. Όταν κάνη λόγο γιά ησυχία, εννοεί τήν ησυχία τού λογικού, τής καρδιάς καί τού τόπου, δηλαδή τήν ησυχία ψυχής καί σώματος.

Πέρα από τήν επισήμανση τών κακών πού προξενούν τά πάθη ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος σέ πολλά κείμενά του υποδεικνύει καί τόν τρόπο τής θεραπείας. Ενδεικτικά θά παρουσιασθούν μερικοί τρόποι.

Στά κείμενά του ομιλεί γιά τήν μεγάλη αξία τής νήψεως στόν πόλεμο γιά τά πάθη τού σώματος πού θά έχη συνέπεια στήν θεραπεία τών νοσημάτων τής ψυχής, γιά τόν ορθό λογισμό, τήν μελέτη τής Αγίας Γραφής καί τούς βίους τών αγίων καί πρό παντός τήν ενέργεια τής Χάριτος τού Παναγίου Πνεύματος. Ερμηνεύοντας τήν επί τού Όρους ομιλία τού Χριστού αναφέρεται στόν τρόπο τής θεραπείας τών παθών τού θυμού, τής επιθυμίας περί τά σώματα, περί τά χρήματα, περί τήν δόξα, περί τόν παρόντα βίο. Μέ πολύ ωραίο τρόπο διδάσκει τόν τρόπο μέ τόν οποίο θεραπεύεται τό πάθος τής φιλαργυρίας.

Σέ κάποια ομιλία του προσδιορίζει τόν αποτελεσματικότερο τρόπο θεραπείας τών παθών. Κατ αρχάς ο άνθρωπος πρέπει νά αισθάνεται «καί τόν θυμόν θηρίον είναι». Έπειτα, πρέπει νά αισθάνεται ότι ούτε τό λιοντάρι καί η έχιδνα μπορούν νά κατασπαράξουν τά σπλάχνα μας, όπως τό κάνει ο θυμός. Καί προτείνει ως φάρμακα θεραπείας «τό τίμιον αίμα τού Χριστού», όταν κανείς τό λαμβάνη μέ παρρησία, τήν ακρόαση τών θείων Γραφών μέ ακρίβεια, τήν ελεημοσύνη πού θά συνοδεύη τήν ακρόαση αυτή. Μέ τούς τρόπους αυτούς «δυνήσεται νεκρωθήναι τά λυμαινόμενα τήν ψυχήν ημών πάθη». Όσο έχουμε τά πάθη δέν είμαστε καλύτερα από τούς νεκρούς, ενώ, όταν θεραπεύσουμε τά πάθη, τότε μόνον μπορούμε νά ζήσουμε. Καί παραγγέλλει: «Κάν μή φθάσωμεν αυτά αποκτείναντες ενταύθα, εκεί πάντως ημάς αποκτενεί», αλλά μάλλον θά υποστούμε καί εδώ τήν τιμωρία.

Στίς ομιλίες του βλέπουμε μιά ολόκληρη διδασκαλία γιά τά πάθη, τά αποτελέσματά τους καί τόν τρόπο θεραπείας τού ανθρώπου από αυτά.

δ) Νήψη

Πιό πάνω έχουμε οριοθετήσει τό τί σημαίνει νήψη πού συνδέεται καί ταυτίζεται μέ τήν εγρήγορση, τήν ετοιμότητα. Ως γνήσιος Πνευματικός Πατέρας ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος στά κείμενά του αναφέρεται συχνά σέ θέματα νήψεως, εγρηγόρσεως. Καί στό σημείο αυτό εντάσσεται οργανικά στό «πνεύμα» τών αναλόγων προτροπών τού Χριστού καί τών Αποστόλων καί συντονίζεται μέ τούς λεγομένους νηπτικούς – φιλοκαλικούς Πατέρες.

Ερμηνεύοντας ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τό αποστολικό χωρίο «γρηγορώμεν καί νήφωμεν» (Α’ Θεσ. ε’, 7), κάνει διάκριση μεταξύ εγρηγόρσεως καί νήψεως. Είναι δυνατόν κανείς νά είναι ξυπνητός, νά μή κοιμάται, αλλά νά μή επιτελή κανένα αγαθό έργο. «Ώστε γρηγορήσεως επίτασις η νήψίς εστιν». Καί αυτή η νήψη είναι απαραίτητη επειδή δέν γνωρίζουμε πότε θά έλθη η Δευτέρα Παρουσία τού Χριστού.

Η νήψη είναι αναγκαία καί στόν πόλεμο εναντίον τού διαβόλου καί τών παθών. Μέ τήν νήψη αντιλαμβανόμαστε τίς κινήσεις τού εχθρού καί στήν συνέχεια μπορούμε νά τίς αντιμετωπίσουμε. Λέγει ο άγιος: «Πάντοτε νήφειν καί εγρηγορέναι δεί, καί μηδέποτε εν αδεία είναι».

Σέ μιά ερμηνευτική ανάλυση στούς Ψαλμούς αναφέρεται στήν λήθη τού Θεού, όταν δηλαδή ο Θεός ξεχνά κάποιον άνθρωπο. Αυτή η λήθη τού Θεού στήν πραγματικότητα είναι η εγκατάλειψη τού ανθρώπου από τόν Θεό. Δέν κάνει τίποτε περισσότερο τόν Θεό νά ενθυμήται τόν άνθρωπο όσο «τό αγαθόν τι ποιείν, τό νήφειν, τό εγρηγορέναι, τό αρετής επιμελείσθαι».

ε) Ησυχία

Η ησυχία είναι η βασική προϋπόθεση τής Χριστιανικής ζωής. Όταν κάνουμε λόγο γιά ησυχία, εννοούμε τήν εξωτερική ησυχία τήν απαλλαγμένη από θορύβους, καί τήν εσωτερική ησυχία, τήν απαλλαγμένη από τούς λογισμούς καί τά πάθη πού υπάρχουν μέσα στήν καρδιά. Τό ότι η ησυχία καί μάλιστα η λεγομένη νοερά ησυχία είναι βασική προϋπόθεση τής Χριστιανικής ζωής φαίνεται από τό ότι ο Χριστός μάς υπέδειξε αυτόν τόν τρόπο, μέ τό νά αποσύρεται ο Ίδιος στό όρος. Επομένως καί αυτός ο τρόπος ζωής δέν είναι δοσμένος μόνο γιά τούς μοναχούς καί τούς ασκητές, αλλά γιά όλους τούς Χριστιανούς.

Ο ιερός Χρυσόστομος γράφει επανειλημμένως γιά τήν αξία τής ησυχίας. Όταν κάνη λόγο γιά ησυχία, εννοεί τήν ησυχία τού λογικού, τής καρδιάς καί τού τόπου, δηλαδή τήν ησυχία ψυχής καί σώματος.

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος είναι γνώστης τής εσωτερικής εργασίας πού γίνεται στό λογιστικό μέρος τής ψυχής καί γνωρίζει τούς τρόπους θεραπείας τού εσωτερικού αυτού «χώρου».

Ως πρότυπο ησυχίας πολλές φορές φέρει στούς ακροατές του τόν Χριστό, ο Οποίος ανέβαινε καί στό όρος γιά νά προσευχηθή μόνος Του, όχι γιατί τό είχε ανάγκη, αλλά γιατί ήθελε νά μάς παιδαγωγήση νά επιδιώκουμε τόπους ησυχαστικούς γιά νά προσευχόμαστε στόν Θεό. Συνδέει τήν ησυχία μέ τήν προσευχή. Ο Χριστός μέ τόν τρόπο αυτό μάς παιδαγωγεί «ότι καλόν η ερημία καί η μόνωσις, όταν εντυγχάνειν δέη Θεώ». Ο ίδιος ο Χριστός πολλές φορές κατέφευγε στίς ερημίες καί διανυκτέρευε προσευχόμενος γιά νά μάς διδάξη «τήν από τού καιρού καί τήν από τού τόπου θηράσθαι εν ταίς ευχαίς αταραξίαν». Καί αυτό είναι απαραίτητο γιατί «ησυχίας γάρ μήτηρ η έρημος, καί γαλήνη καί λιμήν απάντων απαλλάττουσα θορύβων ημάς». Ο Χριστός καί δίδασκε τούς ανθρώπους νά προσεύχωνται καί ανέβαινε στό όρος γιά νά προσευχηθή, ώστε νά μάς προτρέψη «μήτε όχλοις αναμίγνυσθαι διηνεκώς, μήτε φεύγειν αεί τό πλήθος,…» αλλά καί τά δύο νά τά χρησιμοποιούμε πρός ωφέλειαν καί νά τά ανταλλάσσουμε ανάλογα μέ τήν ανάγκη.

Πολλές φορές η διαμονή μας στόν κόσμο δημιουργεί σύγχυση καί ταραχή, γι αυτό «επιτήδειον πρός φιλοσοφίαν ερημία». Η ερημία βοηθά καί στήν υγεία τού σώματος, επειδή αναπνέουμε καθαρό αέρα καί μάς δίνει τήν δυνατότητα νά παρατηρήσουμε από ψηλά τήν οικουμένη, οπότε φιλοσοφούμε καί αναπαυόμαστε από τίς βιοτικές φροντίδες.

Βέβαια, δίνει μεγάλη σημασία στήν ησυχία τής ψυχής από τήν ταραχή τών λογισμών καί τών παθών. Σέ κάποια ομιλία του λέγει ότι ο Θεός θέλει «ημών τήν καρδίαν εν γαλήνη καί ησυχία τυγχάνειν, καί τόν λογισμόν ημών ατάραχον είναι, καί παντός απηλλάχθαι πάθους». Γι αυτό σέ άλλη ομιλία του λέγει επιγραμματικά: «εκείνην εγώ ζητώ τήν ησυχίαν τήν από διανοίας, τήν από ψυχής».

Τό ότι ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ζούσε νηπτικά φαίνεται καί από τό γεγονός ότι, όπως φαίνεται στίς ομιλίες του, εκφράζει τήν Ορθόδοξη Παράδοση γιά τήν ησυχία τής διανοίας καί τής καρδίας, ακόμη καί όταν ζούσε στόν κόσμο. Έχοντας υπ όψη του τούς μοναχούς πού ζούσαν στήν έρημο, συνιστά στόν ακροατή του νά τούς μιμηθή καί νά επιδιώκη τήν ζωή τής «επί μέσης πόλεως ερημίας». Θά πρέπει νά ζή κανείς μέσα στήν πόλη ωσάν νά είναι στήν έρημο. Καί στήν συνέχεια επεξηγεί πώς μπορεί νά συμβή αυτό. «Εάν τούς πονηρούς φεύγης, εάν τούς αγαθούς διώκης». Μέ τόν τρόπο αυτό θά επιτύχη ο άνθρωπος μεγαλύτερη ασφάλεια από τούς ερημίτες μοναχούς, αφού δέν θά αποφεύγη μόνον τούς κακούς, αλλά καί θά ωφελήται επικοινωνώντας μέ τούς αγαθούς. Αυτός είναι ο λόγος γιά τόν οποίο συνιστούσε στούς Χριστιανούς: «Ερημίας επιζητώμεν, μή τάς εκ τόπων μόνον, αλλά τάς από τής προαιρέσεως». Ερημία είναι καί ο τόπος, αλλά καί η προαίρεση, ο τρόπος ζωής

ΠΗΓΗ.ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΙΣ

The Holy Scriptural Orthodox Tradition of “Sarandismos”(40th Day Blessing of birth givers)

The Apostolic Orthodox Tradition of “Sarandismos” (The Service of 40^th  Day Blessing of birth givers) is a special 40 Day period of a new mother’s self-enclosure in her home after child-birth. This is an Ancient Liturgical Act of our Holy Orthodox Church and traces back to Mosaic Law, practiced in imitation and special honour of the Holy Mother of God, the Most Holy Theotokos and Ever-Virgin Mary. Even she herself, after giving birth to Christ, remained enclosed for 40 Days and only after that period was completed, she brought the Divine Infant to the Holy Temple and placed Him at the Hands of the Holy Priest St Symeon. This event was rightfully elevated to a Great Theomitoric Feast of the “Ypapandi” = The Annunciation of Christ, which in all accuracy consists of the True Orthodox ‘Mother’s Day’. It portrays the perfect example of a Sacred Image of the Most Holy Mother which brings her Child to the Temple and dedicates it to God in all gratefulness that children are not really ours but God’s. Thus, the Tradition of Sarandismos is an exceptional tribute to Motherhood.The ancient medical term for Sarandismos is “loheia” and a woman during medical confinement of her bed is called “lehona”. In the science of medicine ‘Loheia’ is the 40 day period during which the female organism attempts to reinstate itself to the condition that it was prior to pregnancy.

The very first thing that we must point out is that these Orthodox Traditions are not "man-made" or "human teachings" as heretics accuse us. Holy Scripture commands us to "stand fast, and hold the traditions which you have been taught, whether by word or letter." (2Thess. 2, 15) These are sacred traditions initially practiced by very sacred people under divine inspiration. "Holy men of God spoke just as they were moved by the Holy Spirit." (2 Peter 1, 21) It is God the Holy Spirit that guides the Church to all Truth (John 16, 13) These sanctified persons found great favour by God, received holy information and confirmed that it is in fact pleasing to God.

It is therefore a very daring and anti-Christian stance to oppose these traditions, to attack believers and degrade their faith and adherence. It is far better, fairer and safer for someone to say: "Since it is recorded in the history of the First Apostolic Church, I do accept it, but I myself cannot practice this" or "I don't have the strength, the capacity, the ability or the intention to follow such thing" instead of cunningly devising evil excuses saying that it is supposedly "not Scriptural or not important for God or man-made". The truth is that Holy Scripture abundantly denotes the importance of motherhood, childbirth (and the sacred traditions surrounding it) are heavily important not only for her spiritual growth, but her very salvation: “A woman will be saved through bearing children, if she continues in faith and love and holiness, with modesty”. (1 Tim. 2, 15) Sarandismos is a gracious part and extension of these saving virtues.

During the 40 day period of Sarandismos, the mother remains enclosed in her home with special dedication and focus on her child as well as on God Who gifted her that child. No visiting by family, relatives or friends is allowed and the mother is not blessed to exit her home at all, unless there is a serious medical issue or a life-threatening need. All other contemporary forms of communication are not forbidden, such as telephone calls, emails etc, as long as they are done within the need of human support and comfort, not chit-chatting, gossiping and trivial spreading of rumours, scandals and slander.

The mother devotes to prayer and chants joyful Orthodox Psalms with her infant in her arms and tries to follow the fasting, (on the normal fasting days Wednesdays & Fridays) only with the blessing of her spiritual father, as she must be assured that fasting does not affect breast-feeding in any way as there are many non-dairy foods which highly assist in breast-feeding (the mother is very highly recommended if possible to keep breast-feeding for as long as she can –even if it is for one year- and not rush to replace it with formula milk if there is no need). She also takes the chance to read various spiritual books (especially Christian Orthodox material) on how to raise children with the fear of God and how both parents can come closer to Christ & His Church. There is no such thing as Half Sarandismos, (20 days) but only the full 40 day period.

Sarandismos is entirely an issue of Faith and forms a special aspect of Spiritual Life. Although it is evidently God’s will, our Mother Church does not strictly or forcefully impose this. Our Holy Orthodox Church leaves this to the good will, the level of faith and strength of determination of each individual mother. Rest assured that any woman who willingly and gladly follows this, has immense special blessings to gain for herself, her infant and her husband too. Therefore our criteria of wanting to follow such practice are critically important as there should be no trivial or just customary purposes behind this very important implementation. Also, there should be no intentions of wanting "to show off our spirituality" or promote one’s self as a “good Christian” or keeper of traditions. A spirit of humbleness and a pure love for God are the only blessed, praiseworthy and exemplary motives.

The Actual Service of the “First Church Attendance”= “Protos Ecclisiasmos” in the “Efholoyion” (Book of Priest’s Prayers & Services) states that the Mother (always accompanied by her husband of course) attends Church for the first time “to be cleansed from every sin and every defilement of the servant of God” (Leviticus 15, 22-33) where she brings the infant to Church for the first time and dedicates it to the Holy Temple of God for the glory of God, as a sacrifice that is pleasing to God. It is important and proper that both parents specifically attend this service and not just the mother alone, as wrongly practiced today. There, the mother obtains the blessing to receive Holy Communion once again, but only her, not the child yet. The infant can only receive Holy Communion once it is Baptised and Baptism is strongly urged by our Holy Fathers to take place, no longer than 6 months, but as soon as possible immediately after the Baptism (we do not “Christen”, the term “Christening” is a Western Papal erroneous term. We Orthodox exclusively use the term “Baptism” which is an Early Christian Scriptural term maintained by Christ and The Apostles, from the Greek verb “vaptizo” which means “to fully immerse someone in water”)

The very first question, in all good intention, that may naturally arise, is “why and how can the woman be considered “unclean” since the menstrual flow and childbirth are a natural process by God’s will”?

Although the question is logical and the mindset valid, it is deeply sad to hear this when it sometimes unfortunately comes from some ‘academic’ theologians, uneducated priests or Ecumenist Modern Bishops or Archbishops, especially when they make unacceptable inaccuracies by public statements that “any prayers and references to a woman being ‘unclean’ should be totally removed from our Church books and services” and other disturbing statements such as “our Liturgical Texts and Sacraments should be “corrected”... How profoundly deplorable...

We must clarify and underline in advance that we are not promoting any disrespect to our highly respectful Clergy and consciously avoid falling in to the cursed sin of “ierokatigoria” = speaking against priests. The above references to Bishops are only made because these statements were made in public, at very large scale. It is imperative that we must be very discerning in what we sometimes hear and always get an opinion from an experienced Holy Elder, just as the “Yerontikon” sternly recommends us. Leaders themselves must be very cautious when making such public statements, because the scandal could be so great that it becomes extremely difficult to restore and re-gather those confused souls that are later “snatched” by heretical wolves at the first given chance. Our responsibility is immense with devastating consequences. Orthodoxy is not a system of false, fabricated traditions nor is our Faith subject to the pseudo-piety and barren ethics of any (rare) Ecclesiastical Leaders.

Now to the answer:

This “uncleanness” or “contamination” is not of an ethical or sinful nature. God and His Church are not considering the woman sinful or shameful, therefore she should feel no guilt about it at all. Saint John Chrysostom precisely exclaims: “There is nothing unclean within any natural process!” In his Hermeneutic Commentaries on Leviticus, he strongly opposes the notion of ethical uncleanness in a very apologetic way and not only underlines the preventing aspects of infections but also implies and condemns the defilement of adultery which was often committed under the pretext of men supposedly wanting to refrain from any contagiousness and cunningly resorting to sin.

Our Holy Orthodox Faith is a living revelation of Truth and Exposition of Sacred Tradition that is feasible and fair. According to the Old Testament (Gen. 3, 16,  Leviticus 15, 22-33) which was not cancelled but completed and is still the Word of God and valid Part of Holy Scripture, and according to the All-Wise Holy Fathers, God allowed the menstrual flow as well as the birth-pains to take place after the fall of man, as a consequence of their disobedience towards their Creator, along with many other serious distortions of nature that tragically eventuated as a spiritual chastisement. After childbirth, the woman’s body experiences some unpleasant changes, human nature undergoes some form of corruption, defilement and distortion, especially with all the excessive blood flow, internal and external, liquids, infections, chemicals and pharmaceuticals used etc.. Her mental and psychological state also endures some radical changes and both parents, both “Syzigi” (an ancient Greek Biblical Greek term which means “co-bearers” of the same load and “Syzigia” to carry a burden together) share the load of these life-changing occurrences as well as the load of various other good and bad experiences during and after birth. Not only the Holy Fathers, but even doctors themselves globally testify that a woman is not yet clean straight after child-birth, that is why they even suggest that the couple refrains from coming together at least for a couple of weeks in order for genital sterilisation to be completed.

The Pioneering Book called “The Holy Rudder” = “To Ieron Pedalion” (a Complete Collection of all Decisions by All Ecumenical and Local Councils) is of paramount importance and vast validity for the Orthodox Church. There, Saint Nicodemus of Holy Mountain mentions these truths, and in rhetoric form asks the same question himself: “Why does God call a woman in her monthly, ‘unclean’? It seems that the blood flow itself, being a natural procedure, is not really a sin or (ethical) uncleanness”. It is an educational, biological and physical uncleanness to avoid contamination and prevent any possible infection. Saint Isidoros Pilusiotis makes special interpretation of these spiritual measures and restrictions, and clearly defines them as “educational measures of catharsis and sanctification”. Also in a very Early Christian Book of the 1^st Century, “The Apostolic Orders” we find: “Not even the lawful marital relationships or the Wed-Bed nor the ‘flowing of blood’ can defile human nature and separate man from the Holy Spirit apart from evil, sin, impiety and ungodliness”. Yet, no Saint, Holy Father or Ecclesiastical Write ever opposed the order of Sarandismos, but they all firmly urged the faithful to safe keep it and thus it has been preserved till today. Other Great Saints such as St Dionysios Archbishop of Alexandria-the Confessor (Canon B’ 260AD), St John the Nisteftis, St Timotheos Archbishop of Alexandria, even the recent great Saints such as Saint Kosmas the Aitolean, St Nektarios, the Holy Elders St Porphyrios, St Paisios, along with all the Great Ascetic Women Saints of our times, all gave the same non-conflicting, harmonious sacred guidelines to women that sought their valuable advice and most valuable blessing.

I was very moved and taken by awe to personally witness a lady who once asked the former Holy Bishop of Florina, Augoustinos Kantiotis, if she was allowed to enter the Church whilst on her monthly, and he replied in his characteristic loving austerity: “My child, you are not even allowed to kiss my hand, not that I am anything special, we are unworthy servants but it’s the Priesthood that we have, you understand? Not only you cannot light a candle, kiss an icon or receive the ‘Antidoron”, but strictly speaking, you are not allowed to even come to the temple. We don’t say these things to degrade you women or throw you in despair, this ‘uncleanness’ is of a legal, educational nature, not ethical, you understand?”

The whole 40 day process of Sarandismos is an extended “askisis”= an extremely beneficial spiritual exercise of ascetic silence and rejuvenating stillness, a good form of experiencing “monastic” isolation, a very blessed chance of remoteness, a trial of patience, a test of ego and an assessment of obedience. It is not an easy thing, but not impossible. For those who truly believe, “with God's help everything is possible” (Mark 10, 27). Sarandismos is a pure test of faith. We eagerly submit and happily obey God’s will in order to oppose and “correct” the former disobedience by Eve. We accept this “penance” without evil objection or worldly suspicion, trusting in God’s wisdom and with steadfast hope in His great mercy. After the 40 day period of preparation, the mother re-enters the Church and restores that distortion, approaching the Sacramental Communion of the Church of God in all blessing and readiness.

Our very own Orthodox grandmothers and ancestors (which some modern theologians are very sarcastic of) have never had any issue with observing these matters and would never take any offense to these “prohibitions”. Although they were illiterate and had no theological knowledge, yet, throughout the ages, they would very humbly, remarkably and impressively express that “we really like to keep our sacred traditions, we just love to do the right thing by God! We have never thought or imagined or even intended to ever change the Gospel of Christ! That’s why we see no insult to be excluded from priesthood. We are already ‘priestesses’ and ‘Deaconesses’ in act, in sacrifice, within our blessed Home-Church, the ‘Kat’ Oikon Ecclesia!”

I think this is a very good powerful lesson for all of us, including males, monks, priests and Bishops. Rejoice. Hairete.

Monk Nicodemus

Antiheretical Manual

July 8, 2011

ΑΛΗΘΕΙΑ, ΤΙΠΟΤΑ ΔΕΝ ΚΑΝΕΙ ΤΗΝ ΨΥΧΗ ΤΟΣΟ ΦΙΛΟΣΟΦΗ, ΟΣΟ Η ΘΛΙΨΗ!!!

  

Αγ. Ιωάννης Χρυσόστομος

Μήπως, όμως, δεν μπορούσε ο Θεός να δώσει παιδί στην Αννα και δίχως προσευχή;

Μήπως δεν γνώριζε την επιθυμία της και πριν Του το ζητήσει; Ναι, αλλ' άν της έδινε το παιδί πριν το ζητήσει με την προσευχή, δεν θα φαινόταν η προθυμία της, δεν θα φανερωνόταν η αρετή της, δεν θα έπαιρνε τόση αμοιβή.

Ας δούμε τώρα και τη φιλοσοφία της γυναίκας. Ακου τι είπε στον αρχιερέα Ηλί, που την πέρασε για μεθυσμένη: «Όχι, κύριέ μου, δεν είμαι μεθυσμένη.

Μια γυναίκα καταπικραμένη είμαι, που ξεχύνω τον πόνο της ψυχής μου μπροστά στον Κύριο. Μη θεωρήσεις τη δούλη σου καμιά τιποτένια• αν προσευχήθηκα ως τώρα, ήταν από τον πολύ μου πόνο» (Α' Βασ. 1:15-16). Αυτό είναι γνώρισμα πραγματικά συντριμμένης καρδιάς: Το να μην οργίζεται και να μην αγανακτεί εναντίον εκείνων που την αδικούν ή την προσβάλλουν, αλλά με πραότητα και σεμνότητα ν' απολογείται.

Αλήθεια, τίποτα δεν κάνει την ψυχή τόσο φιλόσοφη, όσο η θλίψη. Σηκώθηκε, λοιπόν, από το τραπέζι η Αννα κι έτρεξε να προσευχηθεί. Ας τ' ακούσουν όσοι από μας ούτε πριν ούτε μετά το φαγητό προσεύχονται. Ας τ' ακούσουν και ας παραδειγματιστούν.

Όλοι μας, τόσο πριν όσο και μετά τα γεύματα, οφείλουμε να δοξάζουμε και να ευχαριστούμε το Θεό. Όποιος είναι προετοιμασμένος γι' αυτό, ούτε θα παραφάει ούτε θα μεθύσει ποτέ. Έχοντας ως χαλινάρι του λογισμού του την αναμονή της προσευχής, θα γευθεί απ' όλα με μέτρο και θα έχει πολλή ευλογία και στο σώμα και στην ψυχή.

Με προσευχή, κοντολογίς, ας αρχίζει και ας τελειώνει κάθε γεύμα μας. Παράλληλα, ας μην παραλείπουμε να συμμετέχουμε στο πασχάλιο δείπνο της ευχαριστιακής συνάξεως, που γίνεται τακτικά στο ναό, αλλά και σε κάθε εκκλησιαστική ακολουθία, αν είναι δυνατόν. "Μα έχω τόσες φροντίδες και ασχολίες!", θα μου πεις.

Γι' αυτό ακριβώς έλα στο ναό, για να ελκύσεις με την εδώ παρουσία σου την εύνοια του Θεού, κι έτσι να φύγεις ασφαλισμένος• για να Τον έχεις βοηθό στις υποθέσεις σου, κι έτσι να γίνεις ακατανίκητος από τους δαίμονες και τους μοχθηρούς ανθρώπους.

Γιατί, συμμετέχοντας στη θεία λειτουργία και στην κοινή λατρεία, θα ενισχυθείς από τον παντοδύναμο Θεό, θα πάρεις τα δικά Του όπλα, κι έτσι ούτε ο διάβολος ούτε οι άνθρωποι θα μπορέσουν να σε βλάψουν.