π Ανδρέας Κονάνος-Μάθε να περιμένεις..

Είδες τι μου’πες; “Θέλω ν’ αλλάξει το παιδί μου. Να το δω, κι ας πεθάνω”. Δεν ξέρω αν θα το δεις αλλαγμένο πριν πεθάνεις. Μπορεί να το δεις αφού πεθάνεις. Μπορεί ο Θεός να θέλει να κάνεις τόση υπομονή, που να μην προλάβεις να το δεις αλλαγμένο όπως το θες εσύ. Αλλά θα το δει ο Κύριος και θα το δεις κι εσύ από κει που θα ‘σαι, στην αιώνια ζωή. Θέλει όμως πολλή υπομονή. Να περιμένεις την απάντηση στην προσευχή που μόλις χθες έκανες. Έκανες χθες προσευχή; Θα περιμένεις. Πότε; Μην ανησυχείς. Όταν το βέλος της προσευχής σου φτάσει την καρδιά τού Θεού και την τρυπήσει και τη ματώσει από αγάπη, τότε θα δεις το αποτέλεσμα. Πότε έριξες το βέλος τής προσευχής; Χτες; Τότε περίμενε. Ταξιδεύει. Καμιά προσευχή δεν πάει χαμένη. Καμία προσευχή δεν μένει αναπάντητη. Θέλει όμως υπομονή. Να περιμένεις.

 

Περιμένουν μερικοί να δουν αποτέλεσμα την ίδια ώρα. Κάνεις προσευχή τώρα, θέλεις αύριο να δεις αποτέλεσμα. Μπορεί να γίνει κι αυτό. Αλλά όταν πιάσεις το κομποσκοίνι στο χέρι σου μην περιμένεις κι αμέσως τους καρπούς. Πολλοί πάνε στο άγιο Όρος μ’ ένα κομποσκοίνι στο χέρι και θέλουν να δουν το Θεό με μια αγρυπνία που θα κάνουν. Θέλουν να δουν το άκτιστο φως με μιας νύχτας προσευχή. Δεν γίνεται έτσι. Θέλει πολλή υπομονή, θέλει πολλή απαντοχή και να λες “Κύριε, όποτε θες εσύ. Εγώ θα περιμένω. Ὑπομένων, ὑπέμεινα τὸν Κύριον καὶπροσέσχε μοι καὶ εἰσήκουσε τῆς δεήσεώς μου”. Με πρόσεξε ο Κύριος, με κοίταξε, με άκουσε, αλλά πρώτα πρέπει να περιμένω. Είναι ωραία να περιμένεις το Θεό και να κάνεις υπομονή στα θέματα αυτά τα θεϊκά.

Ο άγιος Αμμωνάς ξέρεις πόσο καιρό περίμενε να απαλλαγεί από το θυμό; Κάθε μέρα το ζήταγε απ’ το Θεό. Και ξέρεις πόσο περίμενε; Οκτώ χρόνια. Όλα αυτά τα χρόνια εξακολουθούσε να θυμώνει, και πάλευε, και ξανά και ξανά, και προσευχή, και πάλι υπομονή και πάλι υπομονή. Και τον όγδοο χρόνο ήρθε ο Κύριος και τον απάλλαξε. Για σκέψου να ‘χε απελπιστεί τον έβδομο χρόνο και να ‘λεγε “Ε, δε συνεχίζω. Δε πάει άλλο αυτή η ιστορία. Ένα, δύο, τέσσερα, πέντε, έξι, εφτά χρόνια υπομονή. Ε, δε βγαίνει τίποτα”. Κι όμως. Έκανε υπομονή ακόμα ένα χρόνο, έφτασε τα οκτώ και ήρθε η απαλλαγή και η λύτρωσή του. Και μετά η καρδιά του έγινε τόσο ήρεμη που δεν ξαναθύμωσε ποτέ στη ζωή του.

Εσύ θυμώνεις; Θυμώνεις. Κι εγώ θυμώνω λίγο. Όχι πάρα πολύ, αλλά θυμώνω κι εγώ. Λοιπόν θέλεις να ζήσεις κι εσύ αυτό το θαύμα; Τότε ξεκίνα από σήμερα να κάνεις προσευχή με υπομονή. Ζήτα απ’ το Θεό να σου πάρει το θυμό. Ζήτα το σε κάθε θεία Λειτουργία. Και μη μου λες “Τι να πάω να κάνω στην Εκκλησία”. Ε, να. Αυτό να κάνεις. Αν θυμώνεις να πηγαίνεις κάθε Κυριακή να παρακαλάς το Θεό να σου πάρει το θυμό. Και μόνο γι’ αυτό να πηγαίνεις Εκκλησία, έχεις σοβαρό λόγο να πηγαίνεις στο Ναό του Θεού. Και να λες “Κύριε, χάρισέ μου την πραότητα, την ηρεμία, να μην αρπάζομαι, να μη με βλέπουν τα παιδιά μου και τρέμουν, να μη με βλέπει η γυναίκα μου στο σπίτι και τη στεναχωρώ και δημιουργώ αυτό το κλίμα το βαρύ με τις φωνές, με το θυμό και τα νεύρα μου. Κύριε, πάρε μου το θυμό”. Το ξέρω ότι το ζήτησες. Πόσες φορές; “Ε, πόσες φορές να το ζητήσω;”. Πολλές. Οκτώ χρόνια ο άγιος Αμμωνάς. Εσύ πόσο καιρό το ζήτησες. Για πόσο καιρό είπες στον Κύριο “Απάλλαξέ με, Κύριε, απ’ αυτό το πάθος”. Απ’ το θυμό, την οργή, την ασωτεία, η μέθη, το κάπνισμα, την κλοπή, το ψέμα, την περιέργεια. Ό,τι έχεις, ζήτα το απ’ το Θεό και μετά κάνε υπομονή. Και ξέρεις γιατί να κάνεις υπομονή κι εσύ όπως έκανε ο άγιος Αμμωνάς και κάθε άγιος; Διότι Αυτός τον Οποίο υπομένεις και καρτεράς, δεν είναι ένας τυχαίος αλλά είναι ο άγιος Θεός, που δεν είπε ποτέ ψέματα, αλλά μένει πιστός στις υποσχέσεις και την αγάπη του. Και θα ‘ρθει ο Θεός κάποια στιγμή και θα σε βοηθήσει και θα γίνεις κι εσύ ήρεμος σαν πρόβατο και δε θα ξαναθυμώσεις ποτέ και δε θα ξαναπιείς ποτέ, δε θα ξανακαπνίσεις ποτέ, θα απαλλαγείς απ’ τα πάθη σου και θα γίνεις καινούριος άνθρωπος. Θέλει υπομονή και προσευχή. Να περιμένεις ν’ αλλάξει κι ο σύντροφός σου προς το καλύτερο. Μη βιάζεσαι. Μη θες να γίνουν απότοσμα σήμερα όλα καλύτερα. Τα λάθη που έχει η γυναίκα σου δε τα φορτώθηκε όλα σε ένα μήνα. Είναι λάθη μιας ζωής. Είναι χαρακτήρας που χαράκτηκε, γι’ αυτό λέγεται χαρακτήρας. Ο Χαρακτήρας έχει χαραχτεί μέσα μας απ’ τα παιδικά μας χρόνια. Δε μπορούμε σε μια στιγμή να τα αλλάξουμε αυτά. Μερικά ζευγάρια δίνουν διορία ο ένας στον άλλον, “Αν δεν τα ‘χουμε βρει σ’ ένα χρόνο, θα χωρίσουμε”. Μα κάτσε, βρε παιδί μου. Πώς θα χωρίσεις. Περίμενε, κάνε υπομονή. “Τι υπομονή, πάτερ;”. Μα χαρακτήρας είναι αυτός. Αλλάζει έτσι εύκολα; Περίμενε.

Θυμάμαι κάποιον που έκανε δίαιτα. Και του έλεγε ο γιατρός ότι τα βαθύτερα στρώματα λίπους χάνονται πολύ πιο δύσκολα. Τα τελευταία κιλά, αν κάνεις δίαιτα, τα χάνεις πολύ πιο δύσκολα απ’ ό,τι χάνεις τα πρώτα. Ξέρεις γιατί; Γιατί αυτό το στρώμα λίπους υπάρχει μέσα μας εδώ και πολλές δεκαετίες. Και με τη δίαιτα κάνουμε αυτό ακριβώς: γυρνάμε πίσω και πάμε να κάψουμε παλιά στρώματα λίπους. Ας πούμε, είναι κάποιος σήμερα ενενήντα κιλά και θέλει να φτάσει τα ογδόντα. Ογδόντα κιλά, όμως, ήτανε πριν από αρκετά χρόνια. Έχει περάσει καιρός από τότε που ήταν για τελευταία φορά ογδόντα κιλά. Πήρε βάρος, πήγε ενενηνταένα, πήγε ενενηνταπέντε, ανέβηκαν τα κιλά του. Για να φτάσει ξανά στα ογδόντα κιλά, πρέπει να σκάψει μέσα του αυτό το λίπος και να φτάσει πίσω, πίσω. Και να φτάνει σε κείνη την παλιά χρονιά που ήταν ογδόντα κιλά. Κι είναι δύσκολο να φύγει αυτό το λίπος.

Έτσι και με την ψυχή μας. Έχει πιάσει λίπος. Τα πάθη έχουν δημιουργήσει μια επίστρωση μέσα μας που δε φεύγει εύκολα.

Πρέπει να κάνεις υπομονή για τον άνθρωπό σου. Να κάνεις χώρο στην καρδιά του άλλου, να τον αφήσεις να σκεφτεί, να αποφασίσει, ακόμα και να φύγει για λίγο αν θέλει, τροπικά. Ή και τοπικά, αν δεν αντέχει αλλιώς. Ναι, άσε να φύγει. Να πάει να κάτσει λίγο στη μάνα της, στον πατέρα της ή να φύγεις κι εσύ, να πας κάπου για λίγο μόνος. Να σκεφτείς, να ηρεμήσεις, να πάρεις το χρόνο σου. Δεν μπορεί να απαιτείς την αγάπη του άλλου και να λες “Θα μου φερθείς καλά, θα με σέβεσαι”. Αυτά δε γίνονται με καταπίεση. Αυτά γίνονται μόνο με ελευθερία. Γι’ αυτό, δώσε στον άνθρωπό σου χρόνο, χώρο, υπομονή.

Μου το’ πες και συγκινήθηκα, “Πάτερ, μ’ άφησε η κοπέλα που αγαπώ και ήμασταν αρραβωνιασμένοι τόσα χρόνια. Κι εγώ τι να ‘κανα; Την ήθελα πολύ. Αλλά ήξερα ότι η αγάπη δεν απαιτείται. Δεν μπορεί να απαιτήσω την αγάπη, να πω σε κάποια “αγάπα με με το ζόρι, επειδή εγώ το θέλω”. Και ξέρετε τι έκανα; Την άφησα να φύγει. Και τώρα κάθομαι και περιμένω. Υπομένω αγαπώντας. Υπομένω πονώντας. Υπομένω προσευχόμενος”.

Η πιο σωστή αντίδραση. Και θα το δεις, θ’ αλλάξει ο άλλος. Αν θέλει ο Θεός κι αν η αγάπη που βγάζεις από μέσα σου είναι αληθινή, κι αν η υπομονή σου είναι αγαπητική, τότε θα δεις ότι ο άνθρωπος που φεύγει από κοντά σου, (η γυναίκα σου, το παιδί σου, ο συζυγός σου), πουθενά αλλού δε θα βρει τέτοια γλυκιά αγάπη σαν τη δική σου. Και θα ξαναγυρίσει πίσω. Θα πάει όπου θέλει, μπορεί να δοκιμάσει διάφορα άλλα, αλλά δε θα βρει τέτοια ζεστασιά ούτε τέτοια ποιότητα αγάπης. Θα βρει υποκατάστατα, ψεύτικα λόγια, συμφεροντολογικές και περιστασιακές αγάπες, και θα γυρίσει πάλι σε σένα. Αρκεί όταν γυρίσει να σε βρει να περιμένεις. Θα περιμένεις;

Τι ωραίο πράγμα, που όταν γύρισε ο Οδυσσέας βρήκε μια Πηνελόπη να τον περιμένει! Τι συγκίνηση! Σκεφτείτε ο Οδυσσέας να είχε βρει την Πηνελόπη του παντρεμένη με κάποιον από τους μνηστήρες που εποφθαλμιούσαν και περίμεναν την ευκαιρία να την πάρουν για σύζυγό τους. Η Πηνελόπη περίμενε, αλλά και ο Οδυσσέας περίμενε. Έκανε υπομονή σ’ αυτό το μεγάλο ταξίδι. Και ανταμείφθηκε η υπομονή του, η αγάπη του. Γιατί ήταν ακριβώς αυτό: υπομονή γεμάτη αγάπη.

Κι ο άσωτος γιος γύρισε. Ο πατέρας του τον περίμενε. Έκανε υπομονή. Τον κοίταζε απ’ το παράθυρο να ‘ρθει και τα μάτια του έβγαζαν αγάπη και νοσταλγία, και καλοσύνη, κι υπομονή τεράστια. Και είδε το θαύμα.

Είναι δύσκολο, αδελφέ μου, να κάνουμε υπομονή. Η εποχή μας είναι βιαστική κι όλοι μάς λένε “Τώρα. Εδώ και τώρα”. Κέντρα δίαιτας, εκμάθηση ξένων γλωσσών, ταχύρυθμα τμήματα εδώ και εκεί, όλα μάς υπόσχονται γρήγορα αποτελέσματα. Όλες οι συσκευές της κουζίνας είναι γρήγορες, σε δυο λεπτά. Φούρνος μικροκυμάτων. Ένα λεπτό, και το φαγητό είναι έτοιμο. Οτιδήποτε κάνουμε στη ζωή μας έχει ταχύτητα. Όλα είναι γρήγορα και βιαστικά. Κι έρχεται ο Θεός και μας λέει “Ξέρεις κάτι; Όλα αυτά καλά κάνεις και τα κάνεις γρήγορα. Σου κάνουν τη ζωή εύκολη. Αλλά η ψυχή θέλει ακόμα και σήμερα, μετά από τόσους αιώνες, πάλι τους δικούς της ρυθμούς. Όπως τότε που σε έπλασα, παιδί μου. Δεν έχει αλλάξει αυτό”.

Θέλει υπομονή η καλλιέργεια της ψυχής. Πρέπει να περιμένεις τις υποσχέσεις του Θεού, ώστε να δεις να εκπληρώνονται. Έχει υποσχεθεί πολλά πράγματα ο Θεός. Και ό,τι υποσχέθηκε θα γίνει. Μας έχει πει ο Θεός, ας πούμε, ότι “Είστε ευτυχισμένοι άμα κλαίτε. Διότι θα γελάσετε. Όποιος κλάψει στη ζωή αυτή, θα γελάσει”. Περίμενε. Να σου εξηγήσω. Δεν εννοούσε ο Χριστός τα δάκρυα που είχες χθες εσύ πάνω στα νεύρα σου. Το καταλαβαίνεις, πιστεύω. Διότι πολλοί κλαίμε κι από νεύρα, όταν φωνάζουμε και παρεξηγούμαστε. Δεν εννοούσε αυτά τα δάκρυα. Μα αν κλαις ταπεινά, αν κλαις επειδή είσαι αδικημένος. Έχεις κλάψει ποτέ αδικημένος; Όχι επειδή παρεξηγήθηκες και θίχτηκε ο εγωισμός σου και σ’ έπιασε το πείσμα σου επειδή δεν έγινε το δικό σου. Όχι. Να κλάψεις επειδή σε αδίκησαν κατάφωρα, αδικημένος για την αλήθεια. Έχεις κλάψει ποτέ συκοφαντημένος; Ξέρω κάποιον που είχε κλάψει συκοφαντημένος: Ο άγιος Νεκτάριος. Πόσες φορές δε θα ‘χε κλάψει σ’ αυτό το δωματιάκι εκεί στην Αίγινα, όταν άκουγε να λένε τόσα σχόλια γι’ αυτόν. Δεν ήταν αναίσθητος. Δεν είχε πέτρα μες στο στήθος του. Καρδιά είχε. Και σίγουρα θα έκλαψε. Αδικημένος, συκοφαντημένος, και περίμενε, και περίμενε. Κι είδε το δίκιο του. Πότε. Όσο ζούσε, δυστυχώς, λίγο το είδε. Ο Κύριος τον δικαίωσε όμως πολύ, έστω μετά θάνατον. Η Εκκλησία της Αλεξανδρείας ζήτησε συγγνώμη για τις συκοφαντίες που είχαν ακουστεί για τον άγιο Νεκτάριο και για τον τρόπο που του φέρθηκε. Περίμενε ο άγιος τόσα χρόνια κι ο Θεός τον δικαίωσε. Όσο ζούσε βέβαια, οι άνθρωποι δεν του έδωσαν αυτό το γλυκό ποτήρι της δικαίωσης, αλλά τον πότισαν πίκρα. Εκτός απ’ τους ανθρώπους της Εκκλησίας, τις απλές ψυχές. Οι απλοί πιστοί πάντα τον αγαπούσαν. Αλλά ο άγιος Νεκτάριος έκανε υπομονή. Γι’ αυτό και πολλοί τον ονόμασαν, “Ο άγιος της υπομονής, της καρτερίας”. Διότι περίμενε και δε διαμαρτυρόταν. Περίμενε κι εσύ και θα δεις ότι τα δάκρυά σου μια μέρα θα γίνουν διαμάντια που θα λάμπουν.

Είπε ο Κύριος “Όποιος μ’ ακολουθήσει, από τώρα θα νιώσει μέσα του τον Παράδεισο. Εγώ θα εμφανίσω τον εαυτό μου μέσα του και θα ‘ρθει όλη η αγία Τριάδα και θα μπει στην καρδιά του. Όποιος μ’ αγαπά, ήδη απ’ αυτόν τον κόσμο”. Και λες εσύ, “Πού είναι αυτό. Εγώ δε νιώθω το Θεό”. Κάνεις, όμως, υπομονή; Αγωνίζεσαι υπομονετικά; Πόσο. Θέλει πολύ. Μέρες; Μήνες. Μήνες; Χρόνια, δεκαετίες. Κάνε τόπο μέσα σου, ν’ αφήσεις στο Χριστό να μπει. Άσε ένα σημείο, άσε μια σταθερή θέση στο Χριστό και μην τον πας μια δω και μια εκεί μες στης καρδιάς σου το τοπίο.

Όταν κάποιος γίνεται μοναχός στο άγιο Όρος, ένα ωραίο δώρο που του κάνουν κάποιοι, είναι μια εικόνα της αγίας Υπομονής. Το ξέρεις; Και οι πιο πολλοί μοναχοί αγαπούν την αγία Υπομονή. Διότι η ζωή του μοναχού θέλει υπομονή. Η ζωή του όλη είναι μια τεράστια υπομονή. Ζωή αρκετά μονότονη: κάθε μέρα ακολουθία, κάθε μέρα ξύπνημα στο κελί, πρωινή ακολουθία, κανόνας, κομποσκοίνια, μετάνοιες. Είναι ωραία βέβαια, έχει και ποικιλία, αλλά έχει και μονοτονία σε μερικά πράγματα. Και τι θέλει; Πολλή υπομονή. Το λέει και στην ακολουθία του μοναχικού σχήματος, “Κτήσουν ὑπομονήν”. Έχεις ανάγκη να αποκτήσεις τεράστια υπομονή.

Είπε ο Χριστός μας ότι “όποιος, σαν τα πουλάκια και σαν τα κοράκια του ουρανού, σαν τα παιδάκια και σαν τα λουλουδάκια εμπιστευτεί τον Κύριο, θα δει την προστασία και την στοργή του. Θα του δώσω απ’ όλα: και τροφή και νερό κι ομορφιά και στολίδια, και θα βρει όλου του κόσμου τα καλά. Θα του τα δώσω εγώ“. Εσύ όμως δεν κάνεις υπομονή να δεις αυτά τα θαύματα, παρά τι κάνεις; Αγχώνεσαι διαρκώς. Και λέει ο Κύριος “Για να δεις αυτό που υποσχέθηκα, ξεντύσου από πάνω σου τα ρούχα που φοράς και σου χαλούν το πρόσωπο. Εγώ θέλω να σε ομορφύνω, αλλά πώς να σε ομορφύνω όταν εσύ πας και βάσεις στο πρόσωπό σου τα δικά σου στολίδια τα ψεύτικα, τα ανθρώπινα; Βγάλε από πάνω σου το άγχος, για να σου δώσω εγώ ένα όμορφο πρόσωπο ειρηνικό, γαλήνιο, ήρεμο. Βγάλε από πάνω σου την αγωνία, την ανασφάλεια και τον πανικό, που σε κάνουν να ‘σαι άσχημος και κάνουν το πρόσωπό σου να γερνάει, κι έλα να ντυθείς, έλα να φορέσεις τα δικά μου ρούχα”. Την ειρήνη του Χριστού, την πίστη στη δύναμή του, την ελπίδα στα λόγια του. Και μετά ξέρεις τι να κάνεις; Ξάπλωσε ήρεμος, κι υπομονετικά περίμενε τη χάρη του Χριστού που θα ‘ρθει να σ’ αλλάξει. Γίνε όπως σε θέλει ο Θεός και μετά ξάπλωσε και κοιμήσου και περίμενε. Εμπιστεύσου το Θεό και άστα όλα στο Θεό. Και κάνοντας υπομονή, θα βλέπεις κάθε μέρα να κάνει κάτι ο Θεός στη ζωή σου. Κάθε μέρα που ξυπνάς θα διαπιστώνεις ότι είσαι πιο κοντά στην ευτυχία. Αν όλα αυτά τα δεις λογικά, θα πεις ότι αυτά που λέει ο Θεός δε θα σε κάνουν ευτυχισμένο. Ίσα ίσα σ’ αφήνουν μετέωρο, να κρέμεσαι στο κενό. Κι όμως. Αυτό που νομίζεις ότι είναι κρέμασμα στο κενό, είναι η πιο σίγουρη κίνηση ευτυχίας. Να ‘σαι σίγουρος ότι αυτό που νομίζεις για κενό θα φέρει ακριβώς το γέμισμα της καρδιά σου, και θα δεις πώς θ’ αλλάξει η ζωή σου. “Μην κάνεις τίποτα” λέει ο Χριστός, “για να εκδικηθείς τον εχθρό σου. Άσε, θα τον αναλάβω εγώ. Θα κάνω εγώ ό,τι πρέπει. Εσύ κάνε μόνο ένα πράγμα. Τι. Αγάπα τον εχθρό σου. Κι όταν τον αγαπάς είναι σα να βάζεις πάνω στο κεφάλι του κάρβουνα αναμμένα”. “Μα” θα πεις “εγώ θέλω να δω την εκδίκηση. Θέλω να δω ότι επεμβαίνεις, Κύριε. Να δω μια τάξη, μια δικαιοσύνη στη ζωή μου”. Και λέει ο Κύριος “Ναι, θα το κάνω. Θα σε δικαιώσω. Άσε τα πράγματα, όμως. Κι όταν έρθει η ώρα, θα βοηθήσω. Θέλω να βοηθήσω όμως κι αυτή την ψυχή να καταλάβει το λάθος της. Εσύ όμως κάνε υπομονή. Άσ’ τα πράγματα να τα δικαιώσω εγώ και όχι εσύ”.

Λέει ο Κύριος να παρακαλάμε, “Tὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον” “Κύριε, μόνο για σήμερα; Και αύριο; Τι θα γίνει αύριο.” Άστο το αύριο. Σήμερα δε ζούμε; Κάνε υπομονή και θα δεις ότι κι αύριο θα νιώσεις τη δύναμη του Χριστού, θα δεις πάλι την προστασία του. Χωρίς να σκέφτεσαι εσύ τι θα γίνει μεθαύριο, τι θα γίνει του χρόνου, τι θα γίνει όταν πας εξήντα και εβδομήντα χρονών. Άσε τα πράγματα να κυλήσουν μόνα τους. Θέλει υπομονή η ζωή. Η λογική σου λέει “Κάνε τώρα τα πάντα. Βιάσου, κινήσου, τρέξε, πήγαινε σε ασφαλιστικές εταιρείες, κάνε επενδύσεις τώρα, χάνεις τον έλεγχο της ζωής”. Κι ο Κύριος λέει, “Όχι. Μην πανικοβάλλεσαι. Περίμενε. Μάθε να περιμένεις”.

Το ‘χεις μάθει εσύ αυτό το μάθημα της υπομονής στη ζωή σου; Σκέψου. Πότε πήγες είκοσι χρονών, από δεκαοχτώ, πότε έφτασες σαράντα, πότε έφτασες εξήντα χρονών, κι εσύ είσαι τώρα ογδόντα πέντε κι ενενήντα. Πώς πέρασαν τα χρόνια. Κι έλεγες τότε που ήσουν νέος “Άντε να μεγαλώσω. Πότε θα μεγαλώσω, πώς θα κυλήσει η ζωή”. Και είδες πώς κυλάει η ζωή; Γρήγορα κυλάει. Τι θέλει όμως; Να περιμένουμε. Θέλει να δεχόμαστε την κάθε μέρα με ηρεμία όπως τη δίνει ο Κύριος. Και το κάθε πράγμα θα ‘ρθει στον καιρό του. Αρκεί εσύ να κάνεις αυτή την υπομονή. Και να περιμένεις τη Βασιλεία του Θεού να ‘ρθει. Να περιμένεις να σου φέρει ο Θεός τα πράγματα όπως τα θέλει αυτός.

Είναι μερικοί που κουράζονται στη ζωή τους. Με τα βάσανα της ζωής κι επειδή δεν μπορούν να περιμένουν άλλο, φτάνουν και λένε “Καλύτερα να πεθάνω”. Μου το λένε μερικοί και στην εξομολόγηση, “Πάτερ, το έχω πει μερικές φορές “Ας πεθάνω, Θεέ μου, βαρέθηκα τη ζωή μου, θέλω να απαλλαγώ, θέλω να ηρεμήσω”». Αλλά αυτός ο θάνατος που περιμένεις δεν είναι καλός θάνατος. Και οι άγιοι ήθελαν να πεθάνουν αλλά δεν έβλεπαν το τέλος ως τέλος απαλλαγής, αλλά τέλος απόλαυσης. Ήθελαν να πεθάνουν όχι από μίσος για τη ζωή, αλλά από πόθο για την όντως ζωή, για να ‘ναι κοντά στο Χριστό. Όχι ως απαλλαγή από ένα μαρτύριο, αλλά για να ζήσουν ένα μυστήριο. Το μυστήριο του Θεού, πληρέστερα. Όχι για να απαλλαγούν από κάτι, μα για να αλλαχτούν από κάτι και από Κάποιον. Από το Θεό. Για ν’ αλλοιωθούν απ’ τη Βασιλεία του Θεού. Ήθελαν και οι άγιοι να φύγουν απ’ τον κόσμο αυτό, και ήταν ανυπόμονοι. Μα επειδή αγαπούσαν πολύ το Θεό. Κι έλεγαν “Αχ, Κύριε, πάρε με κοντά σου”. Το ‘λεγε ο απόστολος Παύλος, “Επιθυμώ άναλύσαι καί συν Χριστώ είναι”. “Θέλω να πεθάνω. Δεν κρατιέμαι άλλο στη ζωή. Θέλω να φύγω. Θέλω να φύγω απ’ αυτό τον κόσμο. Δεν έχω υπομονή”. Αλλά δεν το έλεγαν όπως το λέμε εμείς. Εμείς το λέμε κουρασμένοι και βαριεστημένοι, επειδή δε χαιρόμαστε τα δώρα του Θεού και βαριόμαστε τη ζωή μας. Όχι, αδερφέ μου. Στη ζωή αυτή θα κουραστούμε. Θα περάσουμε πολλά. Πιο πολλές, όντως, θα είναι οι λύπες στη ζωή. Πιο πολλά θα ‘ναι τα δάκρυα κι οι στεναγμοί. Πολλά τα έξοδα, οι αρρώστιες, οι αγωνίες, παρά τα χαμόγελα και η ευτυχία. Το ξέρω. Το λες κι εσύ, και το ζούμε όλοι. Αξίζει όμως να κάνεις τον αγώνα αυτό. Όλα αυτά που τώρα περνάς με υπομονή, σού ετοιμάζουν τον Παράδεισο. “Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι ημίν”. Θα δεις. Αυτά που τώρα περνάμε, με την υπομονή που κάνουμε, είναι ένα τίποτα μπροστά σ’ αυτό που μας περιμένει. Μας περιμένει ένας πανέμορφος κόσμος ευτυχίας και αγαλλίασης κοντά στο Θεό. Όσοι άγιοι είδαν τον Παράδεισο είπαν “Πω, πω, Θεέ μου, αν το ‘ξερα τι ευτυχία με περιμένει εδώ πέρα, δε θα διαμαρτυρόμουν ποτέ στη ζωή. Και θα ‘κανα συνέχεια υπομονή και θα περίμενα, μόνο και μόνο για να ζήσω αυτό το υπέροχο που τώρα ζω”. Γι’ αυτό, κάνε υπομονή. Για ν’ απολαύσεις τη Βασιλεία του Θεού, τη γεμάτη ευτυχία.

Μια άλλη φορά θα πούμε γιατί αξίζει να κάνουμε υπομονή, γιατί πρέπει να κάνουμε υπομονή και κάποιες αφορμές και κάποιες σκέψεις που θα κάνουν αυτή την υπομονή πιο δυνατή μες στην καρδιά μας. Γιατί πολλές φορές έρχεσαι και λες κλαίγοντας, “Δεν αντέχω άλλο. Δεν μπορώ άλλο. Δεν μπορώ τον άντρα μου που μεθά. Δεν τη μπορώ τη γυναίκα μου που δε μ’ αφήνει σε ησυχία και συνέχεια φωνάζει. Δεν το μπορώ το παιδί μου που δε μ’ ακούει. Δεν μπορώ τον καθηγητή μου που μ’ έχει βάλει στο μάτι. Δεν μπορώ το ένα, δεν μπορώ το άλλο. Δεν αντέχω, δεν έχω υπομονή στη ζωή μου. Κουράστηκε το νευρικό μου σύστημα. Έχω αρρωστήσει”. Κι όμως. Μπορούμε λίγο ακόμα να κάνουμε υπομονή. Και όταν δει ο Κύριος ότι είμαστε στα όριά μας κι ότι φτάνουμε στο παρά πέντε, κάτι θα γίνει και θα βρεθεί μια λύση.

Σήμερα πάντως είχατε πολλή υπομονή. Σας κούρασα λίγο με όλ’ αυτά, αλλά είναι τέτοιο το θέμα της υπομονής που θέλει όντως υπομονή και για να τη ζεις, αλλά και να μιλάς γι’ αυτή, και ν’ ακούς γι’ αυτή.

 

Απόσπασμα από το βιβλίο “Αγάπη για πάντα”

του π. Ανδρέα Κονάνου

Πηγή:imverias

ST. ISAIAH THE SOLITARY - Guarding the Intellect

 ST. ISAIAH THE SOLITARY

St. Isaiah the Solitary was a monk in Scetis who lived around 370 and was a contemporary of St. Macarius the Great. He moved to Palestine after 431 and died there in great old age around 491 as a hermit near Gaza. He is known for 27 "texts" on guarding the intellect against demonic deception, some of which we share below. 

["GUARDING THE INTELLECT" -- ST. ISAIAH THE SOLITARY]

-- There is among the passions an anger of the intellect, and this anger is in accordance with nature. Without anger a man cannot attain purity: he has to feel angry with all that is sown in him by the enemy. When Job felt this anger he reviled his enemies, calling them "dishonorable men of no repute, lacking everything good, whom I would not consider fit to live with the dogs that guard my flocks" (Job 30:1,4). He who wishes to acquire the anger that is in accordance with nature must uproot all self-will, until he establishes within himself the state natural to the intellect.

-- Let us stand firm in the fear of God, rigorously practicing the virtues and not giving our conscience cause to stumble. In the fear of God let us keep our attention fixed within ourselves, until our conscience achieves its freedom. Then there will be a union between it and us, and thereafter it will be our guardian, showing us each thing that we must uproot. But if we do not obey our conscience, it will abandon us and we shall fall into the hands of our enemies, who will never let us go. This is what our Lord taught us when He said: "Come to an agreement with your adversary quickly while you are with him in the road, lest he hand you over to the judge, and the judge deliver you to the officer and you are cast into prison" (Matthew 5:25). The conscience is called an "adversary" because it opposes us when we wish to carry out the desires of our flesh; and if we do not listen to our conscience, it delivers us into the hands of our enemies.

-- The monk should shut all the gates of his soul, that is, the senses, so that he is not lured astray. When the intellect sees that it is not dominated by anything, it prepares itself for immortality, gathering its senses together and forming them into one body.

-- If your intellect is freed from all hope in things visible, this is a sign that sin has died in you.

-- If your intellect is freed, the breach between it and God is eliminated.

-- The demons cunningly withdraw for a time in the hope that we will cease to guard our heart, thinking we have now attained peace; then they suddenly attack our unhappy soul and seize it like a sparrow. Gaining possession of it, they drag it down mercilessly into all kinds of sin, worse than those which we have already committed and for which we have asked forgiveness. Let us stand, therefore, with fear of God and keep guard over our heart, practicing the virtues which check the wickedness of our enemies.

-- Unless a man hates all the activity of this world, he cannot worship God. What then is meant by the worship of God? It means that we have nothing extraneous in our intellect when we are praying to Him: neither sensual pleasure as we bless Him, nor malice as we sing His praise, nor hatred as we exalt Him, not jealousy to hinder us as we speak to Him and call Him to mind. For all these things are full of darkness; they are a wall imprisoning our wretched soul, and if the soul has them in itself it cannot worship God with purity. They obstruct its ascent and prevent it from meeting God; they hinder it from blessing Him inwardly and praying to Him with sweetness of heart, and so receiving His illumination. As a result the intellect is always shrouded in darkness and cannot advance in holiness, because it does not make the effort to uproot these thoughts by means of spiritual knowledge.

-- When the intellect rescues the soul's senses from the desires of the flesh and imbues them with dispassion, the passions shamelessly attack the soul, trying to hold its senses fast in sin; but if the intellect then continually calls upon God in secret, He, seeing all this, will send His help and destroy all the passions at once.

-- He who receives no help when at war should feel no confidence when at peace.

-- When a man severs himself from evil, he gains an exact understanding of all the sins he has committed against God; for he does not see his sins unless he severs himself from them with a feeling of revulsion. Those who have reached this level pray to God with tears, and are filled with shame when they recall their evil love of the passions. Let us therefore pursue the spiritual way with all our strength, and God in His great mercy will help us. And if we have not guarded our hearts as our fathers guarded theirs, at least in obedience to God let us do all we can to keep our bodies sinless, trusting that at this time of spiritual dearth He will grant mercy to us together with His saints.

-- Examine yourself daily in the sight of God, and discover which of the passions is in your heart. Cast it out, and so escape His judgment.

-- Be attentive to your heart and watch your enemies, for they are cunning in their malice. In your heart be persuaded of this: it is impossible for a man to achieve good through evil means. That is why our Savior told us to be watchful, saying: "Strait is the gate, and narrow is the way that leads to life, and few there are that find it" (Matthew 7:14).

-- At the time of prayer, we should expel from our heart the provocation of each evil thought, rebutting it in a spirit of devotion so that we do not prove to be speaking to God with our lips, while pondering wicked thoughts in our heart. God will not accept from the hesychast a prayer that is turbid and careless, for everywhere Scripture tells us to guard the soul's organs of perception. If a monk submits his will to the law of god, then his intellect will govern in accordance with this law all that is subordinate to itself. It will direct as it should all the soul's impulses, especially its incensive power and desire, for these are subordinate to it.
from G.E.H. Palmer, Philip Sherrard, and Bishop Kallistos Ware, trans. and eds., "The Philokalia: The Complete Text" (vol. 1), (London: Faber and Faber, 1979), pp. 22 - 28

Γερόντισσα Αικατερίνα-Με θέμα"Όσιος γέρων Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης. Ο πλησίον ...Εγώ"

Καθηγουμένη Ι.Μ.Οσίου Εφραίμ του Σύρου. "'Οσιος γέρων Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης. Ο Πλησίον...Εγώ. ΣΥΝΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ: -ΓΕΧΑ Κατερίνης -Συλ.Προσκυνητών Αγ.Όρους "Παναγία η Πορταίτισσα". Πνευματική πανδαισία ήταν η ομιλία της Γερόντισσας Αικατερίνας, καθηγουμένης της Ι.Μ. Οσίου Εφραίμ του Σύρου Κονταριώτισσας, στα πλαίσια της σχολής Γονέων-Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κατερίνης με θέμα "Όσιος γέρων Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης. Ο πλησίον ...Εγώ"

Γέροντας Νεκτάριος Μουλατσιώτης: Μετάνοια, συγνώμη, συγχώρεση

Ομιλία Γέροντος Νεκταρίου Μουλατσιώτη με θέμα: "ΜΕΤΑΝΟΙΑ, ΣΥΓΝΩΜΗ, ΣΥΓΧΩΡΕΣΗ" Η ομιλία πραγματοποιήθηκε στον Ιερό Ναό Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Πειραιώς την Κυριακή 26 Μαΐου 2013.

Elder Ephraim of Arizona- On Love and Forgiveness towards the Brethren.

 

My children, fight the good fight (1 Tim. 6:12 ); let brotherly love continue (Heb. 13:1 ); may love be the center of all actions within the synodia—may egotism be far from your thoughts and words. “Whoever wants to be first must be the slave of all” (Mk. 10:44 ), says the Lord. And if we do not become like little children in terms of innocence and simplicity, we shall by no means enter the kingdom of heaven (cf. Mt. 18:3 ). When love governs a synodia, Christ invisibly blesses everything; joy, peace, and self-sacrifice for the brethren are afire in the hearts of every brother—but also prayer intensifies then. The more love abounds, the more love in Christ and self-sacrifice enriches their souls, and then Christ is glorified and worshipped, and we become humble instruments for the glorification of the holy name of God. Genuine love does not envy the good gifts of one’s brother; it does not rejoice when it hears humiliating words or criticism of a brother; it does not restrain itself from constantly commending a brother’s progress. Love does not envy; love does not parade itself, does not behave rudely, does not seek its own, but its brother’s interests; it is not provoked; it thinks no evil; it bears all things, endures all things (cf. 1 Cor. 13:4-7 ). Whoever has genuine love never falls by sinning against his brother. So my children, pray that Love itself—our God—will grant you the gift of love in Christ. When this love comes to reign in our hearts, words, and deeds, then we should hope for prospects of forming a synodia in Christ with a Christian spirit, with spiritual radiance and an unshakeable foundation—a synodia closely united with one mind and one soul in many bodies.




2. My beloved children, I pray that the God of love will strengthen you in mutual love and give you the love that does not act wickedly, that does not create scandals, but rather averts them with the wisdom it engenders. I pray that the Lord will give you pure love—love which guards the mouth of him who possesses it and does not let him fall into the pit of criticism, malicious gossip, lying, hypocrisy, and the countless other evils which the lack of this true, godly love begets through the tongue. “He who has love abides in God, and God in him” (cf. 1 Jn. 4:16 ), The evidence that we are of God and that we love Him is when we have true and unadulterated love for one another. “Whoever hates his brother is a murderer” (1 Jn. 3:15 ) and is in spiritual darkness and does not know where he is going (cf. Jn. 12:35 ). We have received a very important commandment from our Lord Jesus: to love one another. Likewise, the devil has given a commandment to those who obey him, that they hate one another. Therefore, we are disciples and subjects of him whose commandment we keep. My children, let us fear coldness and enmity towards our brethren, as well as the various thoughts that accompany these attitudes, which little by little lead the soul to demonic hatred. For in this manner we subject ourselves to the devil—the enemy of our salvation—as to a master, and then innumerable evils will accumulate in our poor souls!
Love is the base, the foundation, and the roof of the soul that possesses it . When such a soul has the God of love dwelling within it, it rejoices splendidly at every moment. In a monastery, mutual love among its members is extremely necessary for its establishment and preservation, because love is the golden link that unites the brethren in every way in a closely knit body, which will withstand the temptations that the lord of enmity and hatred—the devil—will always create. Love is that invincible power that holds the members together in one body, with the abbot as the head. And every time it is necessary, this power will fight against the other completely opposite power of evil, which will endeavor to break off members from their unity. When we are lax and slack in love, the opposing power of the devil will have victories for its side corresponding to the laxity that our previously fervent and powerful love has suffered. What are the victories of the opposing power? Troubles within the brotherhood, such as back talk, disobedience, quarrels, pride, bragging, envy, hatred, and finally, deserting the monastery! Let us reflect, my children: do the angels in heaven perhaps talk back, disobey, do their own will, bear malice, hate, or desert the place where they serve before the throne of God? Of course not. This is what Lucifer did, who was once a rising star, and was cast down and became Satan! Therefore, since we have worn the angelic schema, aren’t we also obliged to live in an angelic manner? How can you be considered to be living an angelic life when I see amongst you back talk, complaining, self-will, enmity, and worst of all, disobedience? By doing so, wouldn’t you be doing the opposite of what you have been counseled to do by my lowliness? Won’t you receive a greater condemnation by doing the opposite, according to the scriptural saying that “he who knows and does not do shall be beaten with many blows” (cf. Lk. 12:47 ). That is, he will be strictly chastised with many terrible blows and punishments. Let us fear disobedience to counsels, my children, because every transgression and disobedience inevitably receives a punishment (cf. Heb. 2:2 ). On the contrary, let us struggle to apply them. Be obedient to what you have been advised to do, so that you may receive the unfading crown of love and obedience when the trophies and crowns are given by the Judge of the contest, Jesus Christ. I pray that the Christians’ Champion Lady of the world will count you worthy, through her prayers and those of all the saints, to receive this unfading crown of eternal glory!


3. My child, see to it that you drive away the evil thoughts which the devil urges you to consent* to—especially thoughts of hatred towards the brethren you should pay no attention to, because he aims to steal from you the greatest virtue: love. And if he achieves this, he has completely won your soul. Once we have lost love—God, that is, for God is love and he who abides in love abides in God and God in him (1 Jn. 4:16 )—then what is there left to save us? My child, do not listen at all to these thoughts of hatred towards the brethren, but drive them away immediately, and start saying the prayer, or tell Satan, “The more you bring me thoughts of hatred, devil, the more I will love my brethren. For I have an order from my Christ not only to love them, but even to sacrifice myself for them, just as Christ sacrificed Himself for me, the wretch”. And at once embrace the things about them that annoy you, and say, “Just look how much I love them, O envious Satan! I will die for them!” By doing this, God sees your good intentions and the method you are using to conquer the devil, and He will come at once to your aid to deliver you.

*Consent (συγκατάθεσις )
Consent is one of the stages of temptation. St. John of the Ladder describes the stages as follows: “Assault is a simple conception or an image encountered for the first time, which has entered the heart. Coupling is mentally conversing with what has been encountered, accompanied by passion or dispassion. And consent (συγκατάθεσις ) is the yielding of the soul to what has been presented to it, accompanied by delight. But captivity is a forcible and involuntary abduction of the heart, or a permanent association with what has been encountered which destroys the good condition of our soul. Struggle is power equal to the attacking force, which either wins or loses according to the soul’s desire. Passion is primarily that which nestles with persistence in the soul for a long time, forming a habit in the soul, by its long-standing association with it, since the soul of its own accord clings to it. The first of these states is without sin, the second not always, but the third is sinful or sinless according to the state of the struggler. Struggle can earn crowns or punishments. Captivity is judged differently, according to whether it occurs at the time of prayer or at other times; whether it happens in things neither good nor bad, or in the context of evil thoughts. But passion is unequivocally condemned in every situation, and requires either corresponding repentance or future punishment. Therefore, he who regards the first assault dispassionately cuts off with one blow all the rest which follow”.
--The Ladder of Divine Ascent, Step 15:73.


4. I pray that the All-good God will send down upon you the All-holy Spirit, as He did to His divinely sent holy Apostles, so that you may be enlightened to walk the arduous path of salvation. “Behold now, what is so good or joyous as for brethren to dwell together in unity with love?” (cf. Ps. 132:1 ). There is nothing more beautiful than for a synodia to be replete with godly love. Then, everything is radiant; everything is full of beauty, while God above delights, and the holy angelic spirits rejoice above where love is boundless. “Love one another, as I have loved you. By this all will know that you are My disciples, if you have love for one another” (Jn. 13:34,35 ). O love, whoever possesses you has a truly blessed heart, for within love, what could one possibly want and not find! Humility, joy, patience, goodness, compassion, forbearance, enlightenment, and so on, are all there. But in order to obtain this supremely wondrous love, we must constantly call upon the God of love to give it to us. When the name of God is remembered through the prayer “Lord Jesus Christ, have mercy on me”, it contains within it eternal life, and eternal life is the God of love! Therefore, he who prays this prayer obtains true, godly love. So, onwards; behold the way and means of victoriously conquering love. Take courage and bravely proceed into the battle. Say the prayer constantly: orally and noetically. It is more beneficial to say it orally during the day, because at that time the nous is scattered by one’s work.


5. The beautiful road of love is effortless, and there is neither blemish nor stain in love, but rather the conscience testifies that the soul has boldness towards God. But when there is no love, the soul has no boldness in prayer, and as one defeated and cowardly, it cannot lift its head because it feels remorse for not having loved as God has loved it; it is a transgressor of the commandment of God. If we do not love our brother whom we have seen, how can we love God whom we have not seen” (cf. 1 Jn. 4:20 ). He who has true love has God; whoever does not have love does not have God in himself. The Holy Fathers say, “If you have seen your brother, you have seen God; your salvation depends on your brother”. The holy monastic fathers of old walked the path of salvation effortlessly, because they sacrificed everything so that they would not fall away from love. Love was their goal in life. Our path, though, is completely strewn with thorns which sprouted because we lack love. And this is why when we walk, we constantly bleed. The foundations of the house shake when we do not lay the foundation of love well.


6. Compel yourself, my child, for the sake of your soul. Compel yourself to comfort the brethren, and the Lord will comfort you—He will give you His grace. Have patience, have patience. Let everyone treat you like dirt, and He will give you His grace. Great is he who has more humility. God gives grace to the person who has fear of God and obeys everyone like a small child and constantly seeks God’s holy will. Such a person never seeks that his own will be done, but the will of God and of the others. He always says, “As you wish, as you know best”. He does not give his own opinion because he considers himself lower than everyone. When they tell him to do something, he eagerly says, “May it be blessed”. So, my child, this is what you should do, too. This makes the demons tremble, flee far away, and not approach anymore. They are very afraid when they see humility, obedience, and love towards all.


7. My child, just do your duty. If the others do not obey, leave it to God and be at peace. It is due to the devil’s jealousy, my child. Will the devil go out perhaps to the mountains to create temptations? He goes wherever people are struggling for their salvation. And since we, too, are seeking our salvation, he jumbles us up without our realizing it. Carry the burden of the brethren. God rewards everyone justly. The time will come when you will see how much He will give you for the pains you went through to look after so many souls. Labor in this world; keep helping, and you will never be deprived of God’s help. Now you are sowing; the time will come for you to reap. Pray that God will make you strong in patience, discernment, enlightenment, etc. I am constantly praying for you, but I have no boldness before God, and thus my prayer bears no fruit. Just think what the Fathers went through to save others. It is no small matter; you are helping the others, which is why the devil will take it out on you and afflict you. So start showing patience and bravery, and say: “I am ready to die in the battle helping my brethren to be saved, but God will not let me perish, since I am doing it for the sake of His love”. Yes, do so, and you will see how much strength and joy you will receive in the struggle. For sometimes impatience, despair, and pessimism deprive a person of God’s grace, and then he wrongly attributes it to the burdens he is bearing. But courage, self-sacrifice, bravery, and faith in God bring the grace of God. I pray that God will invigorate your spiritual nerves to fight with renewed strength.


8. Abide in the bond of mutual love, for love is the beginning and the end—the foundation. It is on love towards God and your brothers that “all the law and the prophets hang” (cf. Mt. 22:40 ). Without love we are a clanging cymbal—a big zero. According to the Apostle Paul, even if we give our body to be burned for Christ and distribute our belongings to the poor and mortify our life with harsh ascesis for Christ, yet lack love, we have accomplished nothing (cf. 1 Cor. 13:3 ). Therefore, with all our strength we must see to it that we keep a strong hold on mutual love, so that our trivial works may be approved by Him Who examines the secret thoughts of our hearts.


9. You write, my child, about someone who kept grieving you, and you cursed him, etc. No, my child, do not curse anyone, no matter how much he has harmed you. Our Christ tells us to love our enemies, so how can we speak evil? Seek forgiveness from God, and henceforth love him as your brother, regardless of whether or not you agree with him. Didn’t Christ on the Cross forgive his crucifiers? Then how can we do otherwise? Yes, my child, we must love everyone, regardless of whether they love us or not—that is their business.

10. My child, always justify your brother and reproach yourself. Never justify your deeds. Learn to say, “Bless”—in other words, “Forgive me”—and humility will dwell within you. Have patience and overlook your brother’s faults, remembering God’s forbearance towards your own faults. Love as Jesus loves you and as you want others to love you. Hold on to silence, constant prayer, and self-reproach, and then you will see how much mourning and tears and joy you will feel. But if you fail to hold on to them, in other words, if you neglect to apply them, then coldness and dryness will replace the above graces. Love the brethren. Your love will show when, despite all your brother’s weaknesses, you count them as nothing and love him. Love will keep you from all sins. Think of nothing but your own sinfulness. Reproach yourself constantly—this is the best path.

 11. I pray your soul is in good health, for when it is healthy, it has patience in afflictions, it has self-denial with the body and in its thoughts; and it fears neither illnesses nor selfish thoughts. When the soul is healthy, it has love within itself; it does not scandalize others; it endures a brother’s harsh words; it does not expose his faults in public; it always has something good to say about his brother; it gives way in quarrels and escapes having bitter thoughts and distress. When the soul is healthy, it does not get angry, complain, talk back, murmur, disobey; it does not follow its own whims, and it does so many other things indicative of spiritual health. This health is what I seek from you; this is what I advise; for this do I pray.

12. (To a struggling Christian ) First Letter.
Put up with that person who grieves you and creates temptations. Put up with him joyfully. Pray for him every day. Always try to do good to him, to commend him, to speak to him with love, and God will work His miracle and he will reform. Then our Christ will be glorified, and the devil, who sets up all the stumbling-blocks, will be foiled. Force yourself especially to stop criticizing and lying. Your penance is to do one prayer-rope* every day for this person who hates you, so that God may enlighten him to repent, and do ten more metanoias(prostrations) daily for one month. If this person does something against you, overlook it, be patient. Let yourself be wronged, but do not wrong; let yourself be slapped, but do not slap; let yourself be criticized, but do not criticize. When you do all this, then the Son of God, along with the Father and the Holy Spirit, will dwell in your soul. Fight the good fight (1 Tim. 6:12 ); overlook the deeds of this person, just as our Christ has overlooked your sins.
Second Letter.
I rejoiced to find out that you are compelling yourself to defeat in this way that person who harasses you so much. Yes, my child, love always conquers. Pursue love, humility, purity. Keep doing a prayer-rope for this person. Christ shall enlighten him. The devil is behind it all. When Christ drives the devil away, your brother will become like a little lamb.

*Prayer-rope (κομποσχοίνι )
Α prayer-rope is a cord with many knots (usually thirty-three or one hundred ) which is used in prayer to help the nous concentrate. At each knot, one prayer (usually the Jesus prayer ) is said.

13. Give preference to your brother in everything. Let deference towards others characterize you. In the name of God, do not quarrel, do not criticize. These are not actions of a monk, but of a worldly person far from God. You are dedicated to God; whatever He wants is what you should do—this is what should govern your conduct towards others. When you see that you are quarreling, etc., you should realize that you are doing the devil’s will and that God is greatly distressed. The angels who see you say with sorrow, “What’s wrong with him that makes him fight? Doesn’t he take into consideration God’s commandment to love?” Whereas, when they see you sacrificing yourself for the love of Christ, they rejoice and glorify God, Who gives His grace so that man may conquer the devil.



14. I entreat you, my child, compel yourself to show brotherly love. A monk without love is spiritually dead. Do not judge anyone; do not say things that are unnecessary, useless, harmful, and unbecoming for monks. Why did you leave the world, my child? Wasn’t it to become holy? Wasn’t it to have genuine godly love? When you complain and judge your seniors, con you possibly be fulfilling the goal for which you have withdrawn from the world? How long will the devil laugh, and when will you start repenting and correcting yourself? Time is passing and the end draws near. We must compel ourselves now; now everything can be rectified—later we will bang our heads against the wall to no avail.

15. It is now the eve of holy Theophany. Oh, what condescension! Naked, He entered the waters of the Jordan! Who did? He Who is the Logos of the beginningless Father, Who said of old, “Let there be…,” and lo, everything came into being in front of Him! Naked, so that He would bestow sonship upon us, who were spiritually bare. When the Jordan saw the Invisible One visible, the Fleshless One incarnate, it was frightened and turned back its flow! St. John the Baptist trembled and said, “How can a servant baptize his Master, how can a lamp illuminate the light?” Which light? That blessed, triple-sun light, “which gives light to every man coming into the world” (Jn. 1:9 ). The beginningless Father bore witness to His co-beginningless Son, while the Comforter descended in the form of a dove and remained on the immaculate head of Jesus, confirming the certainty of the word. Every Christian soul rejoices and leaps for joy before the grandeur of the mystery of Theophany! Oh, what a God and Father we have! Ah, this heart of God which loves man so much has been ignored, forgotten. He cries out through the prophet: “Can a woman forget her child and have no compassion upon the offspring of her womb? Though she may forget her children, I will not forget you” (Is. 49:15 ). “For if when we were enemies we were reconciled to God through the death of His Son, how much more, having been reconciled, shall we be saved by His life!” (Rom. 5:10 ). Oh, how much comfort these words of the Apostle Paul give to a newly repenting soul! A soul that shows compassion and sympathizes with its neighbor in words and deeds has great boldness before God! Once, when St. Andrew the Fool-for-Christ was feigning foolishness in the middle of Constantinople, the spiritual eyes of a God-fearing woman were opened, and in a vision she saw blessed Andrew shining brighter than the sun. People were striking him, spitting at him, loathing him, while the demons were rejoicing because they would condemn them at their death, since they were beating and tormenting in every way this saint of God! But St. Andrew said to the demons, “No-I have entreated God that this not be counted as a sin for those who strike and torment me”! Then Barbara-that was her name-saw heaven open, and a huge dove descended with a flower in its mouth and sat upon the head of blessed Andrew and said, “Accept this flower, which the Father of lights has sent to you because you are merciful towards those who strike you, just as He is merciful”. Around the dove were countless little birds of every kind, chanting heavenly songs to the delight of his blessed soul which suffered so much for Christ! Shortly thereafter, the vision ended. When the blessed one approached Barbara, by the Holy Spirit he knew of her vision and said to her, “Keep this a secret, Barbara, until I leave this life, until I go to the place of the wondrous tabernacle” (cf. Ps. 41:4 ). A merciful soul resembles God and has great boldness towards Him! May God give us a compassionate, merciful heart, so that when we depart, we may find God’s heart open and full of mercy, compassion, and love! Amen. So be it!

16. Great is our honor—though unworthy—to have been called by God to serve in the work of saving souls as His tools, bearing in mind that if others (apostles, etc. ) had not sacrificed their lives for our sake, we would not be children of God and heirs of heavenly blessings. Therefore, let us do whatever we can; the work will be completed by Him Who has the power to perfect it. Think about how the first Christians struggled during the times of the catacombs; with what self-sacrifice, with what love they sacrificed things dear to them when Christian duty called. And in the end, their sacrifices brought them eternal glory. Oh, we are unworthy, and unfortunately we lose everything because of our lack of faith—and I am the first amongst those of little faith. But we hope that the Lord’s mercy will strengthen us, so that we, too, may humbly bear a small cross for our solace.

17. Blessed is he who endures the harsh words of his brother in silence and circumspection lest there be hatred or criticism or rancor in his heart. He resembles Christ, Whom, when He was casting out demons from people, the Jews criticized by saying, “He casts out demons by the ruler of the demons” (Mt.9:34 ), and “He has a demon. Why do you listen to him?” (cf. Jn. 10:20 ). Do you see, my child, that they said such things even to Christ? Therefore, do not be upset. If you are patient, if you humble yourself and say, “Indeed, I have many demons—since every passion is a demon—and I am just as my brother says, and even worse”, if you try to love and obey him, the day will come when you will be freed from the passions, and then Christ will reign in your heart and give you the priceless peace of God.

18. Do not ruin salvific love for trifles; do not harbor suspicions against each other and create bad conditions within yourselves that corrupt your souls. Fear the judgment of God; woe to him from whom the offence comes (cf. Mt. 18:7 ). Do not justify yourselves; take the burden of any matter upon yourselves, and then you will experience much benefit in your soul. But if you justify your actions and judge your neighbor and your brother, you will always feel sorrow and distress as a punishment for your transgression. A monk without self-reproach isn’t worth a penny, nor will he ever make any progress. Consider whatever the elder tells you to be the will of God and that the Lord speaks through his mouth. Only when you think like this will you practice obedience the way our Christ wants you to.

19. The Lord will condemn to eternal fire those who create temptations. Sincerely love one another—not falsely and superficially, but with spiritual depth. Our Christ showed us so much love that His holy example should become a holy reason for us also to love one another similarly. If we do not show love through our deeds—not only in words—in vain do we labor in our struggle, for we are beating the air (cf. 1 Cor. 9:26 ) and are straying from the goal of our salvation. Let us not be deceived, thinking that we shall be saved while neglecting the basic virtue of love. If we are not characterized by the unadulterated love of Christ, in vain do we run, in which case all hope of salvation is lost.

20. Regarding your question, my brother in the Lord, if we should correct our fellow human being when he is ungrateful, unfair, etc., or if we should not in order to be rewarded for being patient, I shall answer: if you think that he will benefit through admonitions and advice, we should do so, choosing to benefit our brother rather than ourselves, thus performing the greatest virtue, love. If you think that no benefit will result from your admonitions, choose your own benefit by putting up with his ingratitude and injustice.

Source-"Counsels From The Holy Mountain"by Elder Ephraim of Arizona(Philotheou,Mt.Athos).

Άγ. Νικόδημος ο Αγιορείτης- Η εξέτασις της συνειδήσεως

 

         

ΑΟΡΑΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ  - ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η΄

 

Για την εξέτασι της συνειδήσεως σκέψου τρία πράγµατα: τα σφάλµατα της κάθε µέρας, την αιτία των σφαλµάτων αυτών και την στενοκαρδία και προθυµία που έχεις να τα πολεµήσης και να αποκτήσης τις αντίθετές τους αρετές. Για τα σφάλµατα κάνε εκείνο που σου είπα στο κστ΄ κεφάλαιο (τι πρέπει να κάνουµε όταν πληγωθούµε κ.λπ). Για την αιτία αυτών ανάγκασε τον εαυτό σου να την πολεµήσης, να την κατατροπώσης και να την ρίξης στη γη. Για την προθυµία που χρειάζεται να κάνης αυτό και να αποκτήσης τις αρετές, δυνάµωσε την θέλησί σου µε την απιστία του εαυτού σου, δηλαδή µε το να µην έχης καθόλου θάρρος στον εαυτό σου, µε την ελπίδα και το θάρρος στον Θεό, µε την προσευχή και µε το µίσος των πράξεων της κακίας και µε την επιθυµία των πράξεων της αντίστοιχης αρετής.



Φρόντισε, αδελφέ, πάντοτε σε κάθε σου λογισµό, λόγο και έργο να έχης συνείδησι ακατάγνωστη, δηλαδή να µη σε κατηγορή και να µη σε τύπτη η συνείδησίς σου για κάποιο πράγµα. ∆ιότι όποιος εξετάζει στο βάθος την ορθή και αγία συνείδησι, δεν µπορεί να σφάλλη ποτέ, ή αν σφάλη, να µην διορθωθή. ∆ιότι η συνείδησις είναι ο φυσικός νόµος που έδωσε ο Θεός στις καρδιές των ανθρώπων για να τους οδηγή πάντοτε σαν λυχνάρι σε όλα τα καλά. Όπως είπε και ο άγιος Νείλος: «Να χρησιµοποιήσης την συνείδησί σου ως λυχνάρι για τις πράξεις σου». Και ο Απόστολος είπε ότι «οι εντολές του νόµου του Θεού είναι γραµµένες µέσα στις καρδιές» (Ρωµ. 2,15).



Απέναντι τεσσάρων πραγµάτων είσαι υποχρεωµενος να διατηρής την συνείδησί σου ακατηγόρητη: απέναντι του Θεού, απέναντι του εαυτού σου, προς τον πλησίον σου και προς άλλα πράγµατα. Όσον αφορά τον Θεό πρέπει να εξετάζης την συνείδησί σου αν φύλαξες όλα εκείνα που είσαι υποχρεωµένος να διαφυλάττης απέναντί του. ∆ηλαδή αν διαφυλάττης όλες του τις εντολές και τις πιο ασήµαντες112 και αν τον αγάπησες και τον υπηρέτησες µε όλη σου την ψυχή και είσαι έτοιµος να πεθάνης γι’ αυτόν, όπως είσαι υποχρεωµένος. Και αν δεν τα διαφύλαξες, φρόντισε στο εξής να τα διαφυλάξης.

 

Ως προς τον εαυτό σου θα διαφυλάξης ακατηγόρητη την συνείδησί σου, αν δεν αδιαφορής, αλλά κάνης όλο εκείνο το χρέος που πρέπει και είσαι υποχρεωµένος και είναι σύµφωνα µε την δύναµί σου, τόσο προς τον Θεό, όσο και προς τον πλησίον και προς τα άλλα πράγµατα. Και εκτός από αυτά, αν δεν πέφτης σε υπερβολές και ελλείψεις, καταστρέφοντας παράκαιρα την υγεία σου και την ζωή σου και τις σωµατικές σου δυνάµεις µε υπερβολική και ακανόνιστη άσκησι και δεν αποδίδης στο σώµα το δίκαιο µέτρο, φροντίζοντας για την σύστασι και συντήρησί του. Γιατί και αυτό είναι αντίθετο στη συνείδησι και στον ορθό λόγο.



********************************************************
112 Ο Μέγας Βασίλειος στο πρόλογό του στους κατά πλάτος όρους πολύ σοφά και εκτεταµένα αποδεικνύει ότι είναι υποχρεωµένοι όλοι οι χριστιανοί, µικροί και µεγάλοι, να τηρούν όλες τις εντολές που µας προστάζει ο Κύριος στο Ιερό Ευαγγέλιο, χωρίς να εξαιρεθή καµµία από αυτές:



Α΄) ∆ιότι ο Κύριος αποστέλοντας τους µαθητάς του στο κήρυγµα τους είπε να διδάξουν όλα τα έθνη να τηρούν όσες εντολές τους παρήγγειλε αυτός: «Πηγαίνετε και κανετε µαθητές µου όλα τα έθνη… διδάσκοντάς τους να τηρούν όλες τις εντολές που σας έδωσα» (Ματθ. 28,19): δηλαδή όχι άλλες εντολές να φυλάττουν και άλλες να παραµελούν, αλλά όλες, όλες χωρίς καµία εξαίρεσι.



Β΄) ∆ιότι αν δεν ήταν αναγκαίες και απαραίτητες όλες οι εντολές για τη σωτηρία µας, δεν θα γράφονταν καθόλου στην Αγία Γραφή, ούτε θα θα έδινε εντολή ο Κϋριος να φυλάττωνται όλες υποοχρεωτικά.


Γ΄) Αν ο Κύριος µας προστάσση να γινώµαστε ΄τελειοι «Να είσθε τέλειοι» (Ματθ. 5,48) και ο Παύλος παραγγέλλει να είαι ο άνθρωπος του Θεού καταρτισµένος και σωστός και ολόκληρος «για να είναι καταρτισµένος ο άνθρωπος του Θεού» (Β΄ Τιµ. 3,17), είναι φανερό ότι την τυελειότητα αυτή και ολοκλήρωσι θα µας την χαρίση η φύλαξις των εντολών του Χριστού.


∆΄) ∆ιότι οι εντολές του Χριστού είναι συνδεδεµένες η µία µε την άλλη σαν µε κάποια αλυσίδα, ώστε όποιος καταλύση και παραβή µία µόνον από τις εντολές, εκείνος µε την λύσι και την παράβσαι της µιάς εντολής, λύνει και παραβαινει συγχρόνως όλες τις άλλες εντολές και δεν δέχεται τόσο µισθό για τις εντολές που φύλαξε, όσο τιµωρία για εκείνην που δεν φύλαξε. Γι’ αυτό και ο αδελφόθεος Ιάκωβος από την µιά µεριά λέγει ότι «Όποιος τηρήσει όλες τις εντολές του νόµου και παραβή µία, θεωρείται παραβάτης όλου του νόµου» (2,10) και ο ίδιος ο Μέγας Βασίλειος λέγει: Τι θα µε ωφελησουν οι άλλες εντολές που κατώρθωσα αν πω τον αδελφό µου µωρό και γι αυτό θεωρηθώ ένοχος της γέεννας του πυρός;». Από όλα αυτά λοιπόν βγαινει το συµπέρασμα ότι κάθε χριστιανός έχει µεγάλη υποχρεωσι να τηρή όλες τις εντολές. Και τι λέγω απλώς να τις τηρή; να τις τηρή µε όλη του την δύναµι µε όλη του την θέλησι και µε όλη του την αγάπη, αν θέλη, σύµφωνα µε τον Απόστολο να στεφανωθή σαν νόµιµος αθλητής. Και όχι µόνον αυτό αλλα και ο ίδιος από µόνος του να προσθέτη κάτι παραπάνω στις εντολές, κάνοντας κάτα κάποιον τρόπο, µία υπερβολή. ∆ιότι κι εκείνος που είχε το ένα τάλαντο δεν δέχθηκε έπαινο από τον Κύριό του διότι επεστρεψε το τάλαντο, αλλά κατεκριθηκε διότι δεν το αύξησε.


Τελειώνω την υποσηµείωσι και σου λέγω: Αδελφέ, αν ανήκης στην τάξι των δούλων και φοβάσαι τον Θεό για να µή σε κολάση, φύλατε όλες τις εντολές. "Ευτυχισµενος είναι εκείνος που φοβάται τον Κύριο, στις εντολές βρίσκει ευχαρίστησι" (Ψαλµ. 111,1) Αν αναβής στην τάξι των µισθωτών και περιµένης να λάβης µισθό για την αρετή σου στην βασιλεία των ουρανών, φύλαττε όλες τις εντολές: "Έκλινε την καρδιάν µου του ποιήσαι τα δικαιώµατά σου δι' αντάµειψιν" (Ψαλµ. 118,111). Αν ανεβής στην τάξι των υιών και δουλεύσης τον Θεό γιά µόνο την αγαπη προς αυτόν, φύλαττε όλες τις εντολές: "Υψώνω τα χέρια µου προς τις εντολές σου που αγάπησα" (Ψαλµ. 118,49). Και πάλι: "Αν είµαι Πατέρας, που ειναι η δόξα µου;" λέγει ο Θεός. ∆όξα του πατρός είναι η υπακοή του υιού προς τις πνευµατικές εντολές. Γιατί γνώριζε και το εξής: Αν παραβής µία µόνο ενετολή, όταν µπορής να µη την παραβής, δεν θα έχης παρρησία, αλλα θα ντραπής την ηµέρα της κρίσεως. Γι' αυτό και ο ∆αβίδ έλεγε: "Τότε δεν θα ντραπώ όταν θα ξανακοιτάζω τις εντολές σου" (Ψαλµ. 118,6). Σου θυµίζω ακόµη ότι όλες οι εντολές, τόσο της Παλαιάς όσο και της Καινής ∆ιαθήκης, ως επί το πλειστον λέγονται µε ρήµα προστακτικό, όπως: "αγαπάτε τους εχθρούς σας, ευλογειτε εκείνους που σας καταρώνται....", σπάνια προφέρονται σε οριστική, όπως το "αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου, ου φονεύσεις, ου µοιχεύσεις...", και πάρα πολύ σπάνια προφέρονται µε άλλα ρήµατα.

 

Πηγή- ΑΟΡΑΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

 

 

π. Παΐσιος- Η σωστή επικοινωνία με τον πνευματικό

  Γέρων Παΐσιος

 

Ένας πνευματικός άνθρωπος, όταν θέλη να βοηθήση κάποιον, προσπαθεί να τον συνδέση με τον Χριστό και όχι να τον δέση με τον εαυτό του. 

Στην συνέχεια χαίρεται, όταν καταφέρη να τον συνδέση με τον Χριστό, και ο άλλος αγωνίζεται προσβλέποντας στον Χριστό. Τότε και ο ένας και ο άλλος έχει τον μισθό του και τα πράγματα πάνε κανονικά. Όταν όμως ο άνθρωπος αγωνίζεται και κοιτάζη πώς να ευχαριστήση αυτόν που προσπαθεί να τον συνδέση με τον Χριστό, αν δηλαδή μια ενέργειά του θα στενοχωρήση ή θα χαροποιήση εκείνον, και δεν κοιτάζη πως ο Χριστός βλέπει αυτήν την ενέργειά του, τότε ούτε τον άνθρωπο που τον βοηθάει ευχαριστεί, ούτε τον Χριστό, αλλά ούτε ο ίδιος ωφελείται, γιατί δεν δέχεται θεϊκή βοήθεια. Δηλαδή ούτε ο Χριστός ούτε ο πνευματικός χαίρεται γι’ αυτό το οποίο κάνει, αλλά ούτε ο ίδιος βοηθιέται, για να ξεπεράση μια δυσκολία. Ας υποθέσουμε ότι ψάλλει μια αδελφή και σκέφτεται: «Άραγε ψάλλω καλά; Θα χαρή η Γερόντισσα;». Ε, αυτή δεν βοηθιέται. Ενώ, αν ψάλλη για τον Χριστό, τα πράγματα πάνε κανονικά· και καλά θα ψάλη και την Γερόντισσα θα ευχαριστήση.

- Γέροντα, όταν κανείς δεν καταλάβη σωστά αυτό που του είπε ο πνευματικός, φταίει;

- Κοίταξε, αν δεν κατάλαβε, επειδή είχε μια επιθυμία και ο νους του ήταν εκεί, πάλι φταίει. Μερικοί το θέλημα το δικό τους το κάνουν θέλημα του Θεού. Ρωτάει λ.χ. κάποιος τον πνευματικό του για ένα πρόβλημά του και έχει στο λογισμό του την λύση που θέλει, που τον αναπαύει. Ο πνευματικός του λέει τι πρέπει να κάνη και αυτός καταλαβαίνει ότι του είπε να κάνη αυτό που ήθελε, και το κάνει με χαρά, νομίζοντας κιόλας ότι κάνει υπακοή. Και αν του πη μετά ο πνευματικός «γιατί ενήργησες έτσι;», του λέει: «Έτσι δεν μου είπες να κάνω;»

Αλλά και μερικές φορές, αυτό που λέει ο πνευματικός, δεν είναι να το πάρη κανείς κατά γράμμα. Μπορεί να είναι τρόπος του λέγειν. Θα σας πω μια περίπτωση, για να καταλάβετε. Μια σαρανταπεντάρα καθηγήτρια, που είχε και παιδιά, είχε μπλέξει έναν δεκαεξάχρονο μαθητή της. Το παιδί έφυγε από το σπίτι και συζούσε με την καθηγήτρια. Όταν ο πατέρας του ήρθε στο Καλύβι και μου είπε τον πόνο του, του είπα να κάνη για το θέμα αυτό ό,τι του πη ο πνευματικός του. Πήγε λοιπόν ο καημένος στον πνευματικό και μετά ήρθε πάλι σ’ εμένα. Εγώ είχα εκείνη την ημέρα την Εξαρχία του Πατριαρχείου[1] , δεν μπορούσα να συζητήσω μαζί του και του είπα: «Να κάνης ό,τι σου είπε ο πνευματικός σου». Αυτός δεν έφευγε – και ευτυχώς που δεν έφυγε και επέμενε. Κάποια στιγμή που ευκαίρησα, τον είδα λίγο και μου είπε: «Γέροντα, αποφάσισα να την σκοτώσω αυτή την γυναίκα, γιατί έτσι μου είπε ο πνευματικός μου». «Για στάσου, καλέ μου άνθρωπε, του λέω, τι ακριβώς σου είπε ο πνευματικός;». «Μου είπε: ‘’Αυτή η γυναίκα είναι για σκότωμα’’». Καταλάβατε; Ο πνευματικός είπε, τρόπος του λέγειν, «αυτή η γυναίκα είναι για σκότωμα», όχι να την σκοτώση! Από τότε δεν λέω σε κανέναν: «να κάνης ό,τι σου είπε ο πνευματικός», αλλά ρωτάω τι του είπε ο πνευματικός…

- Μπορεί, Γέροντα, να ζητάη κάποιος βοήθεια από τον πνευματικό του και συγχρόνως να προτείνη και την λύση;

- Εμ τότε, τι βοήθεια ζητάει; Άλλο είναι να πη ταπεινά σαν λογισμό στον πνευματικό του τι νομίζει ότι θα τον βοηθήση – αυτό επιβάλλεται – και άλλο είναι να επιμένη ότι ο λογισμός του αυτός είναι σωστός. Τότε είναι που δεν κάνει ο άνθρωπος προκοπή. Είναι σαν να πηγαίνη στον γιατρό και να του λέη: «Αυτό το φάρμακο να μου δώσης». Ο άρρωστος οφείλει να κάνη υπακοή στον γιατρό· δεν θα του υποδείξη τι είδους φάρμακα θα του δώση. Δεν είναι εδώ θέμα ορέξεως, όπως με τα φαγητά και τα γλυκά, για να πη κανείς: «Θέλω μπακλαβά ή θέλω κανταϊφι». Ανάλογα με την πάθηση ο γιατρός δίνει και το φάρμακο.

[1]Αντιπρόσωποι του Πατριαρχείου.

Πηγή: orthodoxfathers.com