Το κοντάκιο του Ρωμανού του Μελωδού περί του Ευαγγελισμού.(Σχολιασμός)

Απόσπασμα από το άρθρο :Η Θεοτοκολογία του Αγίου Ρωμανού του Μελωδού.(πρωτ.Δημητρίου Αθανασίου)

Μία άλλη πιθανή  πηγή  της  σύνθεσης  της  ακολουθίας  του  Ευαγγελισμού, εκτός από τον  Ακάθιστο, είναι το κοντάκιο του Ρωμανού του Μελωδού,  αφιερωμένο  στο  ίδιο γεγονός.

Ήδη από την αρχή εμφανίζεται η πρωτότυπη, δραματική ποιητική  τέχνη  του  υμνογράφου,  που  αναφέρεται  πρώτα  απ’ όλα στο κίνητρο και το σκοπό  της  σάρκωσης·

«Ὅτι  οὐκ  ἔστιν  ὡς  σὺ  ἐλεήμων  ἔγνωμεν, Κύριε, ἀφ’ οὗ

ἐτέχθης/  καὶ  Υἱὸς  ὠνομάσθης  γυναικὸς   ἧς  ἐποίησας»

Ο Ρωμανός  υπογραμμίζει  τη  διαφορά  ακτίστου‐κτιστού, μ’  έναν  άριστο  ποιητικό  τρόπο  με  τον  οποίο  εκφράζει  το  παράδοξο  της  ενανθρώπησης·  ο  Θεός  γεννάται  από  το  πλάσμα που ο ίδιος έχει δημιουργήσει.

Ο πρώτος οίκος ονομάζει την Παρθένο «τροφόν τῆς ζωῆς ἡμῶν», που μας προσφέρει  μία  βαθειά  θεολογική  προσέγγιση  κατά  την  οποία  ο  ασπασμός  του  Γαβριήλ  φέρει  ταυτόχρονα  τη  σύλληψη  του  σώματος  του  Χριστού, σώμα που  γίνεται  η  σωτήρια  τροφή  όλης  της  ανθρωπότητας.  Το  τέλος  του  πρώτου  οίκου  εκφράζει την πρόθεση του Ρωμανού να τονίσει την αειπαρθενία της Θεοτόκου,  στοιχείο  που  χαρακτηρίζει  τα  περισσότερα  κοντάκιά  του  με  χριστολογικά  και θεομητορικά  θέματα

· «Χαῖρε  ἀκήρατε/, […] χαῖρε ἄσπορε, χαῖρε ἄφθορε, χαῖρε

μῆτερ ἄνανδρε,/ χαῖρε νύμφη ἀνύμφευτε».

Ο  σκοπός  της  Ενανθρώπησης  κατοχυρώνεται  στο  δεύτερο  οίκο. Στην προοπτική του Ρωμανού, η οικονομία του Θεού κινείται μόνο από την αγάπη Του  για  τους  ανθρώπους.

Ο «ἀρχιστράτηγος  τῶν  οὐρανίων  ταγμάτων» έρχεται να  φέρει «σύνθεμα  φιλανθρωπίας».  Το  μυστήριο  της  Ενανθρώπησης  εκφράζεται  συνήθως  με  οξυμωρικές  σειρές.  Ο  ποιητής  αναρωτιέται 

 «πῶς  ὁ  ὑψηλὸς  τοῖς  ταπεινοῖς  ἀγαπᾷ  συνεπάγεσθαι», πως ο Δεσπότης τον οποίο ο ολόκληρος  ουρανός και ο πύρινος θρόνος δεν μπορεί να χωρήσει, χωράει στην κτιστή μήτρα της Παρθένου, πως αυτός ο οποίος είναι «άνω» φρικτός, γίνεται «κάτω» ορατός.

Η απάντηση σ’ όλα αυτά τα ανερμήνευτα ερωτήματα κατά το Ρωμανό, βρίσκεται  στην φιλάνθρωπη βούληση του Θεού.

Ο  τρίτος  οίκος  μας  προσφέρει  μία  πολύ  ενδιαφέρουσα  προεικόνιση της  Παρθένου  που  δέχεται  με  σωφροσύνη  τον  ασπασμό  του  Γαβριήλ. Ο Ρωμανός  βάζει  σε  αντίθεση  την  πύρινη,  «φλεγομὲνη  ἰδέα»  του  Αρχαγγέλου, με την  ταπεινή  παρουσία  της  Παρθένου,  κάτι  που  εμπνέει  αργότερα  και  την  εικονογραφική  παράδοση. Ο Ρωμανός μας δίνει μία μοναδική ερμηνεία της  συνάντησης και της συμπεριφοράς της Παρθένου μπροστά στον Αρχάγγελο,  λέγοντας ότι στην ακοή της αγγελίας «εὐθὺς ἐπὶ τὴν γῆν ἔκλινε τὴν κεφαλὴν καὶ  ἡσύχασε».  Το  τελευταίο  ρήμα  εκφράζει  την  ταπείνωση  της  Παρθένου  και  την υψηλή  πνευματικότητά  της  σ’ ένα μοναδικό τρόπο που χαρακτηρίζει την ρωμανική ποιητική τέχνη. Ο ποιητής δεν σταματάει εδώ αλλά αναλύει πιο βαθιά  τη  σοφή  έννοια  με  την  οποία  η  Παρθένος  δέχεται  τα  λόγια  του  αγγέλου, με  ειδική προσοχή ώστε να μήν πέσει στην απάτη της Εύας.

Ο Γαβριήλ προσπαθεί  να λύσει την απορία της Παρθένου προτείνοντάς της να πιστεύσει στο μυστήριο  τον ίδιο τρόπο που αυτός εμπιστεύτηκε το Θεό και ανέλαβε να το φέρει στην γή.

Γι’ αυτό, ο Αρχάγγελος της αποδεικνύει ότι δεν πρέπει να ταραχθεί από το λόγο  του, αφού αυτός είναι «σύνδουλος»  στην  οικονομία  του  Θεού, στην οποία  καλείται και η Μαρία να συμμετάσχει·

«  μὴ  πτοοῦ  τὸν  λειτουργόν,  τὸν  πλαστουργὸν  γὰρ  <ἐγὼ> ἥκω φέρων  σοι∙…Τίκτεις τὸν Κύριον∙ τί πτοεῖσαι τὸν σύνδουλον;»

Η  ποιητική  διμιουργικότητα  του  Ρωμανού  αναπτύσσει  στους  ε′ και ς′ οίκους  το  διάλογο  της  ευαγγελικής  περικοπής.

Η  Παρθένος  αποκτά  μία  δραματική  δύναμη  που  εκφράζεται  με  συνδυασμούς,  με  ερωτήσεις, με φόβο, σ’  έκπληξη μπροστά στο γεγονός. Εάν η αποστολή του Γαβριήλ είναι από το Θεό,  δεν εξηγείται η άγνοιά του ότι η Παρθένος «ἐσφράγισται» και επομένως δεν  μπορεί να συλλήψει και να γεννήσει κατά τη τάξη της ανθρώπινης φύσης.

Ο Ρωμανός είναι πιστός στις ευαγγελικές πηγές, αλλά διακοσμεί την διήγηση με την προσωπική του αντίληψη του γεγονότος. Οι πρωταγωνιστές του  συμπεριφέρονται  μ’  έναν  πολυσύνθετο  ανθρώπινο  τρόπο.

Αν  και  Αρχάγγελος, και λειτουργός των θείων ταγμάτων, ο Γαβριήλ προσεγγίζεται στην ανθρώπινη  αδυναμία.  Απορεί  πως  να  πείσει  την  Παρθένο  για  το  μεγαλείο  του  μυστηρίου,  χωρίς να επαναλάβει την εμπειρία του Ζαχαρία, που δεν πίστευσε αρχικά στην ακοή της ευαγγελίας ότι η Ελισάβετ θα γεννήσει. Ο Αρχάγγελος έχει τo δύσκολo  στόχο να κηρύξει  ένα  ακατάληπτο  μυστήριο,  αλλά  καταλαβαίνει  και  το  υψηλό επίπεδο της παρθενικής αγιότητας της Μαρίας·

«…ἀλλ’ ὡς πρὶν ἐν τῷ ναῷ νῦν ἐν τῷ οἴκῳ τῆς κόρης ἠπίστημαι∙ ἴσως ἐδίστασεν ἐκεῖ ὁ Ζαχαρίας,/ καὶ ἐνταῦθα ἡ Μαρία.

Ὅμως οὐ δύναμαι, οὐ τολμῶ ἀποφήνασθαι∙ οὐχ ἱκανῶ ταύτης δεσμεῦσαι φωνὴν ὡς τὴν τοῦ γέροντος∙ τότε ἴσχυσα καὶ ἐφίμωσα, νῦν δὲ τρέμων φθέγγομαι∙

Χαῖρε, νύμφη ἀνύμφευτε»

Η  πιό  συνηθισμένη  ποιητική  τέχνη  της  έκφρασης  της  θείας πραγματικότητας  που  δεν  μπορεί  να  κατανοηθεί  από  την  ανθρώπινη διάνοια,  είναι η χρήση των συμβολισμών, που περιγράφουν εν μέρει το μυστήριο, αλλά  δεν  το  εξαντλούν. Προκειμένου να εκφράσει το μυστήριο της ασπόρου  σύλληψης, ο Ρωμανός συγκρίνει την μήτρα της Παρθένου με τη θάλασσα που  έγινε  πάλιν  θάλασσα  μετά  από  τη  διάβαση  του  Ισραήλ. Η χρήση αυτού του  συμβολισμού  είναι  για  το  Ρωμανό  μία  δυνατότητα  να  τονίσει  το  δόγμα  της  αειπαρθενίας·

«Πῶς τῷ λαῷ θάλασσα ὤφθη ξηρά, πάλιν δὲ θάλασσα;/ Οὕτως γίνεται καὶ ἡ μήτρα σου»

Ο Ρωμανός υπογραμμίζει ότι η Παναγία γώριζε τις Aγίες Γραφές και την οικονομία  του  Θεού. Η ιστορία του Ισραήλ είναι απόδειξη συνεργασίας της  ελεύθερης  ανθρώπινης  βούλησης  και  του  Θεού.  Κάθε  θαύμα  μεσιτεύται. Ο  Μωϋσής έγινε μεσίτης της σωτηρίας του Ισραήλ και η Παρθένος ξέρει αυτόν τον  τρόπο  συνεργασίας  των  δύο  θελήσεων. Τη στιγμή του Ευαγγελισμού όμως, τα  λόγια του αρχαγγέλου προθέτουν ένα έργο που δεν μπορεί να μεσιτεύσει, αφού  ξεπερνάει  τα  ανθρώπινα  όρια·

 «…ἀλλὰ ἦν πρῶτος Μωσῆς, ἔπειτα  εὐχαὶ  καὶ ῥάβδος μεσάζουσα./ Νῦν δὲ εἰς μέσον οὐδέν, καὶ πῶς ἔσται τοῦτο/ ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω;  Ἡ  ἀναρότρευτος  ἄρουρα,  ἀγεώργητος/  δώσω  καρπὸν  μὴ  δεξαμένη  σπορὰν μηδὲ τὸν σπείραντα;

Η συγκατάθεση της Παρθένου στα ευαγγελιζόμενα ακολουθεί στο Ρωμανό την τριάδα · βούληση του Θεού ‐ ενοίκηση του Λόγου στην μήτρα της ‐  τήρηση της αειπαρθενίας·

 «φράσον ἃ βούλεται∙/ καὶ οἰκήσει μοι καὶ τηρήσει με,  ἵνα πᾶς τις λέξῃ μοι∙/ Χαῖρε νύμφη ἀνύμφευτε»

Η  δημιουργικότητα  του  Ρωμανού  εκφράζεται  πλήρως  στον  ιβ′  οίκο, που  μας προσφέρει έναν πρωτότυπο διάλογο μεταξύ της Παρθένου και του  μνηστήρα  Ιωσήφ. Η Μαρία «κατηγορεί» τον Ιωσήφ για την απουσία του στη  στιγμή που ο Αρχάγγελος της έδωσε τα ευαγγέλια, ως δώρα μαργαριτάρια για  τα αυτιά της·

«Ποῦ ἦς, σοφέ; Πῶς οὐκ ἐφύλαξας τὴν παρθενίαν μου;/ Ἦλθεν γάρ τις πτερωτὸς καὶ ἔδωκε μνῆστρα,/ Μαργαρίτας τοῖς ὠσί μου»

Ο Ρωμανός χρησιμοποιεί την προτύπωση και σ’ ένα από τα κοντάκια της Γέννησης, όπου η Παρθένος τραγουδάει στο βρέφος, που κάθεται στην αγκαλιά  της ως ένα μαργαριτάρι στο κογχύλι.  Η  ίδια  εικόνα  εκφράζεται  από  τον  άγιο  Ιωάννη  τον  Δαμασκηνό  στην  ομιλία  για  τη  Γέννηση  της  Θεοτόκου·

«Εὐφραινέσθω ὁ οὐρανὸς ἄνωθεν καὶ ἀγαλλιάσθω ἡ γῆ, σαλευθήτω ἡ τοῦ  κόσμου  θάλασσα.  Ἐν  αὐτῇ  γὰρ  κόγχος  γεννᾶται, ἥτις οὐρανόθεν ἐκ τῆς  ἀστραπῆς  τῆς  θεότητος  ἐν  γαστρὶ  ἕξει  καὶ  τέξεται  τὸν  πολύτιμον μαργαρίτην, Χριστόν, ἐξ ἧς ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης τὴν τῆς σαρκὸς πορφύραν περιβαλλόμενος,  τοῖς  αἰχμαλώτοις  ἐπιδημήσας  κηρύξει  ἄφεσιν»

Eπίσης,  στον  κανόνα  του  Ιωσήφ  στον  Ακάθιστο· «κόχλος, ἡ τὸν θεῖον μαργαρίτην προαγοῦσα, χαῖρε» και στις ομιλίες του Γρηγορίου Θαυματουργού

Το πιο έντονο στοιχείο του κοντακίου του Ευαγγελισμού είναι η τάση του ποιητή  να  τονίσει  την  αειπαρθενία  της  Θεοτόκου.  Αυτό  εξηγείται  πιθανότατα πρώτα απ’ όλα ανάλογα με το δογματικό πλαίσιο της εποχής του Ιουστινιανού και  της  προσπάθειας  ξεκαθάρισης  των  χριστολογικών  και  μαριολογικών συνοδικών  όρων.

«Ὁ Ἰωσὴφ ἕως καιροῦ τὴν σὺν αὐτῷ Μαρίαν οὐκ ἐγίνωσκεν,/ ἕως οὗ ἔτεκε σαφῶς τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον∙/ ὅπερ ἦν καὶ ἐδηλώθη/ ἕως οὗ ἔτεκεν, ἀλλὰ  οὐδὲ  μετέπειτα∙/ἔμεινε  γὰρ  κεκαλυμμένη  αὐτὴ  καὶ  ὃν  ἔτεκεν, καὶ/ οὔτεἔγνωσται, οὔτε γνωσθήσεται ᾗ δικαίως λέξομεν/ Χαῖρε νύμφη ἀνύμφευτε»

Μία  άλλη  τυπολογική  αντιπροσώπευση  της  Παρθένου  που  βρίσκεται ειδικά στο κοντάκιο του Ευαγγελισμού εντοπίζεται στη σύγκριση της μήτρας της με την άφλεκτο βάτο. Η παρθενική μήτρα δηλαδή αντέχει τη φλόγα της θεότητας  του  Χριστού, χωρίς να κατακαεί. Αυτό το σύμβολο ήταν διαδεδομένο μέχρι την εποχή του Ρωμανού στον Εφραίμ το Σύρο. Αν και το έργο του Εφραίμ είναι  η  πιο  πρόωρη  πηγή  που  κάνει  την  εξίσωση,  στον  Ρωμανό  πρόκειται περαιτέρω για δύο μοναδικούς παραλληλισμούς που ελκύουν την προσοχή μας.

Αυτή είναι η συγκεκριμένη εξίσωση της βάτου όχι μόνο με την Παρθένο, αλλά  και με τη μήτρα της, και στη συνέχεια, με την αναφορά στο Μωϋσή που αφαιρεί τα  σανδάλιά  του  μπροστά  από  τη  φλεγόμενη  βάτο. Ο Ρωμανός μετατρέπει το συμβολισμό  στον  Ιωσήφ  που  αναρωτιέται  εάν, όπως το Μωυσή, πρέπει να  αφαιρέσει τα υποδήματά του μπροστά στον ανερμήνευτο μυστήριο. Αυτή η ανατροπή  του  παραλληλισμού  βάζει  το  Ρωμανό  σ’ ένα διαφορετικό και πιό  δημιουργικό  ποιητικό  πλάνο  από  τον  Εφραίμ  τον  Σύρο.  Το  απόσπασμα  του  Εφραίμ έχει την εξής εικόνα·

«Μεγάλη που μένει η έκπληξη, αγαπημένη μου,… πως μπόρεσε, σάρξ  ούσα, η Μητέρα της αγάπης τη φλόγα να φορέσει   και πώς έμεινε η φλόγα στο δροσερό οίκημα χωρίς να το κάψει!

Η ακανθώδης βάτος στο Χορέβ έφερε στη φλόγα της το Θεό   Και η Μαρία, στην παρθενία της έφερε το Χριστό

Ο Μωυσής διαμόρφωσε ένα σύμβολο, πώς είδε το Θεό μέσα στη φλόγα της  βάτου / Και οι Μάγοι συμπλήρωσαν το σύμβολο, βλέποντες τη φλόγα μέσα στα σπάργανα. / Με μια φωνή εκάλεσε ο Θεός από τη βάτο τον Μωυσή να βγάλει τα υποδήματά του…»

Και η προεικόνιση του Ρωμανού·

« Ὦ φαεινή φλόγα ὁρῶ καὶ ἀνθρακιὰν κυκλοῦσάν σε∙ διὰ τοῦτο, Μαριάμ, πλήττομαι∙ φύλαξόν με καὶ μὴ φλέξῃς με∙ κλίβανος πλήρης πυρὸς ἐγένετο ἄφνω/ ἡ πανάμεμπτος γαστήρ σου. Μὴ οὖν χωνεύσῃ με, δέομαι,  ἀλλὰ  φεῖσαί  μου∙/  θέλεις  κἀγὼ  λύσω, ὡς πάλαι Μωσῆς,  τὰ  ὑποδήματα,/ καὶ ἐγγίσω σοι, καὶ ἀκούσω σου, καὶ μαθὼν λαλήσω σοι∙/ Χαῖρε νύμφη ἀνύμφευτε;»

Στον  ιστ′ οίκο ο Ρωμανός εισάγει μία άλλη λεπτομέρεια που λείπει στο ευαγγέλιο του Λουκά. Η Παναγία μαρτυρεί ότι ο Γαβριήλ 

«ἐπέστη…τῶν θυρῶν  κεκλεισμένων», ώστε να αποδείξει το μεγαλείο του θαύματος και τη θεική αποστολή  του  Αρχαγγέλου. Ο Ρωμανός αγαπά την οξύμωρο έκφραση ως ποιητικό  μέσον. Η πύρινη εμφάνιση του αρχαγγέλου δροσίζει τη διάνοια της Παρθένου με τα λόγια του· «φλόγινον ὅλον, δροσινά λαλοῦντά μοι»

Ένας  προβληματισμός του Ρωμανού συγκεκριμένα με την σύλληψη  του  Λόγου  βρίσκεται  στον  τονισμό  της  ατρέπτως  σάρκωσής  Του. Επομένως, αν και  ο  Λόγος  δέχθηκε  να  γεννηθεί  από  την  Παρθένο  και  να  γίνει  άνθρωπος, έμεινε εξολοκλήρου τέλειος Θεός και δεν αποχωρίσθηκε από τους κόλπους του Πατέρα  Του

«Ὕμνησον  οὖν  Χριστόν, ὦ Μαριάμ, τὸν καὶ κάτω σοι κόλποις φερόμενον καὶ ἄνω <τῷ> πατρὶ συγκαθήμενον»

Σχετικά με την ποιητική τέχνη και τον τρόπο σύνθεσης, το κοντάκιο στον Ευαγγελισμό  φαίνεται  κάπως  παράδοξο.  Τελειώνει  απότομα,  μετά  από  ιη′ οίκους,  χωρίς  τα  συνηθισμένα  ρωμανικά  στοιχεία·  το  συμπέρασμα  και  τελική προσευχή  ὴ  δοξολογία  πρός  τη  Θεοτόκο.  Το  τέλος  του  κοντακίου  εκφράζει  την τάση του Ιωσήφ να κρύψει την Παρθένο, ώστε να ολοκληρωθεί η οικονομία του Θεού μακρυά από την απιστία και την πονηρία του λαού του Ισραήλ.

Analysis of The Icon of the Annunciation of the Most Holy Theotokos

  Annunciation Icon, Ohrid, 14th Century

Let us examine the icon for a moment. Some of the facts that I gave in previous analyses of the Angel and the Holy Mother will be approached today in a better manner.  First of all, the Angel is announcing an event. Given that he is announcing an event and is in motion, his legs as we can see in the icon are wide apart. This denotes the presence of movement. In other instances, we shall see angels who are not likewise in motion, and whose legs are static.  Whatever we know about angels, we owe it to the Holy Bible.  According to Scriptural standards, they are "functional spirits, sent forth to minister". In other words, they have two things. Firstly, they are functional spirits, they minister to God, and secondly, they are sent forth to minister. They have a mission. God sends them forth, to do something in the world. That is their role. For the other heavenly hosts we do not have much information. Most of the things that we know are about angels and archangels.  While we do know that the other hosts are called principalities, thrones, powers, virtues, etc., nevertheless, we do not know what their functional roles are. We know very little about the Cherubim and the Seraphim, which appeared in the space of the Old Testament.

But we do have more - and more frequent - appearances by angels and especially archangels. You should remember, that Michael of the Archangels appears in the Old Testament and Gabriel of the Archangels appears in the New Testament. Thus, when you see an Archangel in the space of the New Testament - and even if you don't know his name - it is the Archangel Gabriel.  The Archangel Michael usually - but not necessarily exclusively - appears in the Old Testament. Of course in events that mar our Church's history, we have a few variations. We have the miracle at Chonais, which we commemorate in September and was performed by the Archangel Michael. But anyway, this is a general view of things. That is why you should also know that from a liturgical point of view, the order in which icons are placed in the Sanctum, the Royal Gate has two doors. The one to the right - as we see it - and another to the left. You may have noticed that the door to the left is the only one that is used during the Divine Liturgy. Whereas in all the services, the deacon exits through the left door and re-enters the Sanctum through the right door, when the Divine Liturgy begins, the right door ceases to be used altogether. Only the left door is used, through which the Priests pass, holding the Precious Gifts. This signifies that this door which is liturgical use during the moment of the New Testament, is the door of the New Testament.  Whereas the other door - which is constantly in liturgical use and is abandoned, and no longer used during the Divine Liturgy - is, symbolically speaking, the door of the Old Testament. That is why the face of the Old Testament door - to the right, as we see it - is always adorned with an icon of the Archangel Michael, who is the Archangel of the Old Testament, and on the other door, the icon of the Archangel Gabriel is always depicted.

Angels, therefore, are "functional spirits, sent forth to minister".  If angels are ministering, as in the icon of Christ's Baptism where they are ministering to His Baptism, we will notice that they are depicted as motionless. Their legs are not apart. If their legs are depicted apart, striding, that will denote they have been "sent forth". This same movement of the legs can also be observed in depictions of the Apostles. The Apostles are also in motion and they are ministering to God. If they are on a mission, their legs will be depicted in a striding position.  If they are depicted as ministering to the mystery of divine providence, their legs will not be apart. In the icon of the Ascension, or the icon of Thomas's touching Christ's scars, you will notice that the disciples are depicted to the left and the right. Thomas is at the centre of the icon touching Christ's scars, and the remaining disciples are on either side. You will notice that half of them are with their legs in motion and the other half with their legs motionless.  They cannot depict an Apostle with legs in motion and simultaneously motionless; given that the Apostles are one body, half of them are depicted in motion, with their legs in a striding position, and the other half are motionless, with their legs together. In this way, they are stating that they are simultaneously in motion, but also motionless ministers. Which is what we also are, essentially. In Orthodoxy, we do not ask ourselves "What is better?" To stand still or be in motion?  What should concern us, is to be on the move per the measures of the mission that God wants us to undertake, and be motionless per the measures of hesychasm and the stance of watchfulness and prayer. Both these measures comprise a balance in Orthodoxy. We never have any form of absolutism.  In other words, if someone were to state: "I will withdraw as a hesychast, without making any move, any action", then he would be living Orthodoxy correctly. Both these aspects therefore alternate.

In the icon, the Archangel Gabriel is "sent forth" to the Holy Mother, which is why his legs are depicted apart, in motion. As you can see, he has one arm outstretched - he is announcing something to Her. If he were a functioning spirit and ministering to a mystery (as you can see in an icon of the Baptism), his arms would not have been outstretched. In fact, they would have been covered with a cloth. If the hand is exposed, it is indicating something.  God is telling him to say something. The hand is not his; he is lending his hand, to God. That is what takes place in the Divine Liturgy. If you have noticed, we priests wear an external garment which is called a phelonion, and it covers our arms. Our arms remain covered. This signifies that we do not have arms of our own. And if we are to do something, we do it in the manner that the Church tells us, according to God's instructions. In other words, we do not use our arms the way we want, in order to make gestures of sorrow, joy, triumph, victory, etc.. The priest places his arm under the phelonion when blessing the people, or the precious gifts, or when saying "Peace to all". Nothing more. So you see that a priest participates in angel fashion, to the extent of his measures, as do all the people of God, during the performance of the Liturgy.  In motion, but also motionless. In the icon, therefore, the Angel has his arm outstretched, his legs set apart, given that he is presently "sent forth" to minister.  You see how significant these things are!  You cannot abolish them.

Now let us observe the Angel's head. You will notice that the Angel has a headband holding back his head of hair. The headband in hagiography is (I could say) the carnal, material expression of the noetic prayer. The Angel is concentrating the wealth of his mind (I can't actually describe his intellect and mind) in the presence of God. That is why he is wearing the headband. What interests us is his concentration.  And note something else - that the head is not depicted in profile, or face-on.  The depiction is a three-quarter view of the face, so that we can see both his eyes. What is of interest to us, is to see both his eyes. And we can see this in images of all the saints.

The Angel is also holding a staff. You should never portray this Angel with that romantic kind of expression - the way that the Vaticanian style does, carrying a lily in his hand.  There is no tradition that reports any such detail, nor does the Holy Bible mention that the Angel carried any staff in his hand. To us, the staff has a theological symbolism. A staff was always the object used by messengers when they had to make an announcement.  Up until recently, even in our villages, a town crier would come out and strike a stick against the cobblestones in the street, and shout out that this or that event was going to take place.  The staff signifies that the Angel has come to announce something. He is not holding a flower to enhance the moment, or to offer it as a gift to the Holy Mother. That is a mistake. It is a romantic approach to the event. And our Church has never indulged in the romantic approach to the matter, but always approaches it with solemnity.  Our Church seeks to inspire solemnity with Her art forms, and not to display romanticism.  That is why we differentiate ourselves altogether; both in music and in portrayal. Two par excellence arts.  There are other forms of art of course, such as woodcarving. But, as with these two par excellence art forms, the same applies with woodcarving.  We produce simple, uncomplicated woodcarvings. We do not carve in any baroque or rococo style, which are highly ornate, and overloaded, for the purpose of making an impression on a person's senses. This art form permeates the entire Church, even through to the priests' vestments etc.  There is a theology here also. The frugality of the vestments, without any additions, without an excess of imagery on them and a multitude of colours... Our Church prefers frugality in all these things. But our job here is to observe the hagiography and  and remember that frugality, which is expressed here with this staff and the Angel's outstretched arm.

The Angel also has a stripe on his garment - we can see this stripe on Christ's garments also - which states that as an officer, he has received instructions. He has been given a power from a higher authority. He is stating that an Angel is not independent. He does not function independently.  He does not function per the measures of personal desires, but is obeisant to God.  That stripe-insignia denotes the authority given to him.  With Christ, the authority given to Him is also denoted by a band, but at the same time, we can see Him - almost always - holding in his hands a scroll. The Scriptures in the past were not in the form of books; they were in the form of those rolled-up scrolls of papyrus.  Christ was given the authority by the Father, to do what He was to do.  In short, no-one is independent.

Other than that, angels are portrayed the way we have seen them. We have seen them human in appearance, we have seen them with wings. They are not a concoction of ours. We portray whatever we have seen, in a theological manner. The troparia chants of our Church mention them as "secondary lights". The primary light is God. Everyone else - the saints and the angels - are secondary lights because they obtain their light from God. No-one has their own light. Even the halos depicted on the heads of saints are an expression of that secondary light. It is God's light, which illuminates their whole head.

You should remember that we always honour all the angels on Mondays. Every time it is Monday, we honour the angels. Just as Sunday is the day of the Resurrection. Monday is for the angels. Tuesdays are for Saint John the Baptist. Wednesdays are for the Crucifixion and the Holy Mother. Thursdays are for the Holy Apostles and always for Saint Nicholas, in the status of a Hierarch. Fridays are again for the Holy Mother and at the same time for the Cross. Saturdays are for the reposed and Sundays are for the Resurrection.  Of course, these are in addition to the saints that are commemorated each day.  Thus, if you notice, all of the troparia hymns on Mondays - if you open up the Book of Supplications called "Parakleteke" - always include references to angels. Theological troparia on angels can also be found in the Midnight services, and Sunday mornings, when the triadic dogma of our Church is expressed, in which angels participate with their ministering, as secondary lights. 

I am saying all this, so that you may acquire a broader experience, as we do not have segmental arts. A hagiographer is born and develops within the life of the Church. He has to see things more broadly.  A hagiographer who is not a churchgoer, who does not partake of the mystery of the Church, will never be able to undertake hagiography. Much less a hagiographer who doesn't know any elementary theological things.

Let us now take a look at the Holy Mother.  We can see that She is seated.  The Holy Mother or Christ can usually be portrayed as seated.  The seated position denotes certainty. Her outstretched arm is a gesture of acceptance. It means "I accept".  We aren't dealing with comic strips here, where we need to insert expressions and words.  Acceptance is also denoted by a lowered head. We can see a minimal, very slight bowing of the head, which, together with the hand gesture, is a statement of acceptance. Thus, wherever we see or want to express acceptance of an event, we portray a bowed head.  A minimal, tiny move of humility which is not overly apparent; that is, not an explosive humility. That would have also been a romantic or "deafening" element. An open palm also denotes acceptance.

In He other hand the Holy Mother is holding another object. It is a spindle for making yarn. This denotes something else that the Holy Mother is - Who is more precious that the Cherubim and incomparably more glorious than the Seraphim; Who resembles the angelic hosts and is far more precious than all of them - but Who simultaneously remains human and is preoccupied with human work.  That is why She is holding that spindle. No-one in the life of the Church is an exclusively spiritual person. Given that people bear everything carnal and a carnal nature - which is not a sin per se - they must also perform human labours. Work. And you should remember that ascetic theory in its entirety, and the neptic theory of Orthodoxy are judged by alternation - that is, by the simultaneous application of work and prayer. That is why the Holy Mother is holding a spindle. And is seated.

I have already spoken of the three stars that are depicted on the Holy Mother - one on Her head and the other two on each of Her shoulders. The stars are 8-pointed; they each have 8 rays.  The triple star denotes that the Holy Mother is ever-virginal. She was, is and forever will be a Virgin - before, during and after the Birth. The 8-pointed star with its 8 rays denotes the mystery of the "eighth day". The mystery of the eighth day is the mystery that God had inaugurated with His plan of divine providence (oekonomia) in order to save mankind; because on the "seventh day", the last "day" of Creation, we failed in that which God created us for. We too by participating the way the Holy Mother does, are likewise participating in the plan of divine providence (oekonomia).

The Fathers of the Church have theologized about the Person of the Holy Mother; this was during the third Ecumenical Synod. During the Ecumenical Synod of Ephesus, where certain persons such as the heretic Nestorius had maintained that the Holy Mother is not a "Theo-tokos" (who had given birth to God), but a "Christo-tokos" (who had given birth to Christ.  You might ask: What is the difference?  The difference is huge.  "Theotokos" is one thing, and "Christotokos" is another. What does this difference mean?  Well, Nestorius had asserted the She was the "Christotokos" - that She had given birth to Christ, and nothing more. According to Nestorius, She was merely a pipeline, which Christ had merely passed through. That is a theological error.  How was Christ born? What do we confess in the Creed? "....incarnated by the Holy Spirit and Mary the Virgin, and become Man...". Two events are taking place here.  Just as the birth of a child requires the collaboration of a man and a woman, here, the grace of the Holy Spirit is the collaborator: "....incarnated by the Holy Spirit and Mary the Virgin, and become Man...".  What does the Holy Mother do? She provides human (worldly) flesh to Christ.  Therefore the Holy Mother's participation is not simply the participation of a pipeline that serves a situation.  Christ does not merely pass through Her, from inside, without the Holy Mother offering the human magnitude.  Christ assumes the human magnitudes thanks to the Holy Mother; therefore, She is a Theo-tokos.  It is God Who is born, and made incarnate. The difference is huge. And a whole Ecumenical Synod had been convened on this topic alone - if the Holy Mother is a "Christo-tokos" or "Theo-tokos".  And this theology was tackled by very many of the major Fathers, such as Cyril of Alexandria and other theologians, who had originally theologized on the Person of our Holy Mother.

I will now return to the first icon of the Annunciation. There are secondary elements in there, which can be presented chromatically also. There is the throne. Or even that red cloth that is draped at the top.  We insert that draped cloth in other icons also - usually in depictions of Magisterial feast-days, or in the portrayals of Christ and the Holy Mother; that red cloth is a statement of a joyous event. We could call it a joyous-resurrectional event. However, it is only a secondary element, in the sense that it may or may not be inserted in an icon.  You will not see it in every icon. It alternates, according to the iconographer's choice.  The theological elements however are used exactly as they are. For example, the platform that the Angel or the Theotokos is standing on is a secondary element. It is very important to distinguish between the theological elements and the secondary ones.

The colour of the Holy Mother's garment, Her external robe is dark red, which is the colour that Orthodoxy regards as a deeply solemn colour. Our Church never uses the colour black.  It is highly unfortunate when priests dress in black vestments - especially during Great Lent - or place black covers atop the Holy Altar during Lent.  We do not have that absolute degree of sorrow.  As we shall also see from the shape of the mouth that is depicted, we are speaking of that "joyous-sorrow". These are two elements combined. We are never in absolute joy and absolute sorrow. Absolute joy is a utopia, because we are living in a post-Fall state. And absolute sorrow is a tragedy, because sorrow indicates that you have lost everything, that there is no hope in Christ.  The only thing that we feel sorry for. We are sorry for our sins. It is what Christ had said: "be angered, and do not sin".  We need to be angry over our sins only. We should not sin for any reason. And we should only feel sorrow for our sins. During His moments of prayer in the Garden of Gethsemane, Christ (according to Mark's Gospel) is mentioned as being "sorrowful". Specifically, His words were: "My soul is surrounded by sorrow, even unto death" («περίλυπος εστιν η ψυχή μου έως θανάτου» - Matt.26:38). This does not imply that Christ was disillusioned. You must notice the (Greek) word used here. He is "sorrow-surrounded" (περίλυπος peri-lypos); He is not sad; He is merely engulfed by sorrow. Which means that sorrow is around ("peri") Him. It is the sorrow of sin that is in action around Him, and that is why He is surrounded by sorrow - sorrow for our sins.  Our Church never indulges in events of absolute sorrow or grief.  Good Friday is not a day of sorrow. This is an entirely mistaken approach. It is a day of "joyous sorrow". We feel sorrow for one thing: for having dared to crucify Christ. And at the same time, we feel joy, because Christ was resurrected.  That is why, when you go to church on the morning of Good Friday - which is when the Vespers of Holy Saturday are celebrated - you will see the priests are obliged to wear white vestments. And even if they had worn black vestments during the Lenten period, they must necessarily change them and wear white, because that is when the mystery of Christ's descent into Hades takes place, and at the moment that He is dead on the Cross, that is also when death is conquered.  We do not have events of sorrow and grief; we have that "joyous sorrow", which is ministered to, throughout our life. As I said, absolute joy is a utopia. It is a fictitious psychological state that cannot do anything more than make us get away from our confrontation of sorrow for our sins.

Question: Why is the Holy Mother seated in this icon of the Annunciation?

Reply: I already mentioned the theology behind the seated pose. The Holy Mother is not always depicted in a seated position in the icons of the Annunciation. However, this example is very correct, because the seated position that refers to Christ and the Holy Mother denotes certainty. The seated position implies certainty - what is to ensue is a certainty. The Holy Mother is certain about what She is doing. She is accepting God's proposal. And She does it, without knowing the facts analytically.

Question: Why is the event of the Annunciation depicted in an external setting?

Reply: In hagiography, we never depict an interior space (as for example the interior of a temple). All events are external; there is no internal space. Nothing is closed within walls in hagiography. Everything exists outside. An event may take place somewhere inside, internally, but a house will be depicted as an outdoor setting. In hagiography we never close ourselves in. Everything is an exit. There is no interior. Even if a liturgy is depicted, you will never see where there is a closed temple, you will never see any walls. Because the Liturgy itself is an exit from the things of this world. Woe betide, if the Church were to be closed in, or performed a Liturgy for enjoyment, or to acquire solemnity, and nothing more. The Liturgy is an exit. And we participate in the Liturgy, so that we might acquire the potential to make an exit, towards the world, towards God and the others. There is never any closed space in hagiography. Never. Even when it refers to doubting Thomas, "with the doors closed", where "the disciples were gathered for fear of the Judeans", the Apostles are depicted in an open space. Even though the Holy Bible itself states "with the doors closed", nevertheless, hagiography portrays them as standing outside.  The same thing can be observed in the icon of the Pentecost - even though the Pentecost happened inside a loft. 

 That is the theology of our icon. There are no closed spaces. Just as there is no person who remains closed within himself. The Church is always a constant exit.

 by fr. Constantine Strategopoulos

Source- http://www.floga.gr/50/04/2005-6/03_2005111804.asp

Annunciation of the Holy Virgin

The time came for the appearance of Christ the Saviour in the world. There were no more princes of Judah left, and the throne of David was occupied by Herod, an Idumean. The decades foretold by Daniel, which indicated the exact time when Christ was to be born, had come to pass. The promise of a Saviour was safeguarded not only among the chosen people, but the pagans also eagerly awaited the arrival of a great messenger from heaven. This was like the early dawn, when the sun had not yet risen, but its glimmering was already dispersing the darkness.

The glorious event of the Annunciation, as described by the holy Evangelist Luke, mentions only its high points. It is very unlikely that the holy Archangel Gabriel appeared and said only the few words reported to us by St. Luke. The Evangelist mentions the most important points, as the entire Gospel generally speaks only of the most important things, because it is said there that if one were to write down all that the Lord Jesus Christ said and did, the whole world could not contain such a vast number of books.

However, the tradition of the Holy Church, together with the writings of the Holy Fathers, have provided us with some additional details of this great event.
 

In the Holy Land, in the city of Nazareth, there is a certain well to which the Holy Virgin used to go when She was still a young maiden, to draw water as was customary in those times. It is here, at this well, that She once heard a voice saying: “Thou shalt give birth to My Son.” She alone heard this voice. Who said those words? Obviously they were spoken by the One Whose Son was to be born from Her, i.e. by God the Father Himself. And although the words were for Her alone, whenever creation hears the voice of its Creator and Master, it trembles. And thus Her virginal and pure soul began to tremble. In trembling and fear She returned home, and in order to somehow calm Her soul She engaged in Her favorite pastime – the reading of the Holy Scriptures.

However, when She opened the book and began to read, She came upon the passage in Prophet Isaiah which speaks of the Saviour being born of a Virgin.

But so profound was Her divine and fragrant modesty, that despite the words She had heard at the well She never thought of applying this prophecy to Herself, but after having read of the Saviour’s birth from a Virgin She thought very simply: “How happy I would be to be even the lowest servant of this Most-blessed Virgin!” And at this point the Archangel Gabriel appeared before Her, and She heard his words: “Hail, Thou that art highly favored, the Lord is with Thee: blessed art Thou among women!” We know from Her life that the appearance of an angel was nothing new for Her. Angels had appeared to Her many times before while She was living at the temple, but the words which She heard this time disconcerted Her. She started pondering what such a greeting could mean. And She heard the Archangel continue speaking to Her: “Fear not, Mary, for Thou hast found favor with God. Thou shalt bring forth a Son, and shalt call His name Jesus. He shall be great, and shall be called the Son of the Highest, and of His kingdom there shall be no end.”

The church service for this feast has retained the touching tradition that the Archangel’s words were more detailed, and that seeing Her agitation the holy Archangel Gabriel said to the Virgin: “Why dost Thou fear me, Why dost Thou tremble before me, O Mistress, before Whom I myself tremble… I myself stand before Thee in pious awe!”

The Most-holy Virgin believed the Archangel’s words and therefore did not demand any signs from him, as had the high priest Zacharias when he was told of the forthcoming birth of his son (St. John the Baptist). But Her invariable love of chastity encouraged Her to ask the Archangel: “How shall this be, seeing that I know not a man?”

In order to understand this question correctly, one must know that Mary had previously given the promise to remain virginal all Her life, for if She were not bound by such a promise, and was engaged to a man, what reason would She have to question the possibility of bearing a son? But when the Archangel said to Her: “The Holy Spirit shall come upon Thee, and the power of the Highest shall over-shadow Thee,” She understood that this would be a supernatural birth, and quieting down, She said those wondrous words which St. Philaret of Moscow called “glad tidings from earth to heaven”!

The feast of the Annunciation combines two concepts which are incompatible in earthly terms: glad tidings from heaven to earth and reciprocal glad tidings from earth to heaven through the Holy Virgin’s humility. She replied: “Behold the handmaiden of the Lord; be it unto Me according to thy word,” i.e. I am the Lord’s handmaiden, and a handmaiden does not question the Master’s actions, but only submits to His will and follows it.

Humility, total obedience, and complete loyalty to God’s will – such was required in order to achieve total salvation of fallen mankind.

Let this be a lesson to all of us for all time: the humility of the Most-holy Virgin, which at first impeded Her acceptance of the tidings that She would become the Mother of God, and Her obedience to God, which led Her to aver that She was the Lord’s handmaiden and would accept all that would happen to Her in accordance with the tidings of the heavenly messenger. Amen.

Rev. Igor Hrebinka

Η ΘΕΟΤΟΚΟΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΑΓΙΟΤΗΤΑΣ

Η γλυκύτατη φυσιογνωμία της Θεοτόκου, Μητέρας του Κυρίου και του κόσμου, δεσπόζει παντού στη ζωή της Εκκλησίας και ιδιαίτερα το μήνα Αύγουστο. Οι λαμπροί και πάνδημοι εορτασμοί σ' ολόκληρη τη χριστιανοσύνη δημιουργούν μια θερμή ατμόσφαιρα για να εκφράσουν την ευγνωμοσύνη και τις ευχαριστίες στη μορφή της Θεοτόκου, μεσίτριας των πονεμένων ανθρώπων.
Η Παναγία είναι το ασάλευτο θεμέλιο του Γένους σ' όλες τις καταπτώσεις και κλυδωνισμούς του, η ευλογία, η πίστη και η ελπίδα δια την ανόρθωση και τη νίκη.
Σ' αυτή τη μεγάλη Μητέρα καταφεύγει ολόκληρο το ανθρώπινο γένος των πιστών στις δύσκολες ώρες. Είναι η αγία των αγίων, η καταφυγή των καταπονουμένων, η μεσίτρια προς τον Θεό, της οποίας η αγιότητα ξεπέρασε κάθε ανθρώπινο μέτρο.
Η επίγεια ζωή της Θεοτόκου υπήρξε μια πορεία ολοκληρωτικής προσφοράς προς τον Θεό. Απόλυτη υπακοή στο θεϊκό θέλημα, βαθιά πίστη, ανείπωτη ηθική καθαρότητα και αγιότητα ήταν η δική της συμμετοχή στην εύνοια του Θεού. Τα μεγέθη αυτά αποτελούν απλησίαστα επίπεδα αρετής για κάθε εποχή ιδιαίτερα δε για τη δική μας.
Διερωτάται κανείς κατά πόσο η αγιότητα του Θεού μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για τον σύγχρονο άνθρωπο, όταν ακούγοντας τη λέξη αγιότητα γελάει και ειρωνεύεται;
Mήπως όμως είναι μια πρόκληση για τη σημερινή λογοκρατούμενη κοινωνία, που αναζητά εύκολες λύσεις, που αδιαφορεί για τέτοια μεγέθη, που προτιμά το χάος και τη σύγχυση των αξιών και των ιδεών; Είναι εύκολο στην εποχή μας ν' απαλλαγούμε από τις ποικίλες δεσμεύσεις και αναγκαιότητες και με ηρωισμό και τόλμη να αρνηθούμε τον υλιστικό κόσμο;
Τα ερωτήματα αυτά αποκαλύπτουν τον σκεπτικισμό που γέννησε η μονομερής προσκόλληση του ανθρώπου στα υλικά και η απομάκρυνση μας από τον κόσμο του πνεύματος, μέσα στον οποίο αναπνέει αυτό που ονομάζουμε αγιότητα.
Ο σύγχρονος κόσμος αναζητά εναγωνίως τις φαντασιώσεις του πολιτισμού τις νέες μορφές χαράς, νέες πηγές αισθησιακής απόλαυσης και νέες εμπειρίες συγκινήσεων. Προτιμά την άνευ όρων παράδοση στις κοινωνικές, τεχνολογικές και πολιτιστικές συμβατικότητες, ακόμα κι΄ όταν γνωρίζει, ότι τα επιτεύγματα αυτά τον αλλοτριώνουν ολοκληρωτικά.
Η πραγματική διέξοδος από το φαύλο κύκλο του παραλόγου βρίσκεται εκεί, όπου δυναμικά πρότυπα μας φανερώνουν τρόπους ζωής γεμάτους απλότητα αρετής, αγωνιστική πορεία για τη διαρκή βελτίωση και πληρότητα της κενωτικής προσφοράς για τον συνάνθρωπο.
Ένα τέτοιο πρότυπο είναι η Θεοτόκος. Παράδειγμα πρόκλησης και πρόσκλησης αγιότητας. Με τη μορφή της η Παναγία ως πρότυπο και παράδειγμα, δυναμώνει και γιγαντώνεται η αδυναμία της φύσεως μας και μειώνονται σιγά-σιγά οι πτώσεις και οι αμφιβολίες.
Οι γήινες και κοινωνικές δεσμεύσεις παύουν να μας εξουσιάζουν δυναστικά, οι αναζητήσεις της ψυχής αποκτούν προτεραιότητα και το θέλημα του Θεού φωτίζει τις επιλογές μας.
Έτσι αρχίζει η πορεία της αγιότητας. Με τον τρόπο αυτό η Θεοτόκος προσέλκυσε την εύνοια του Θεού και δυναμώθηκε στον προσωπικό αγώνα της για την αγιότητα.
Αν παραμείνουμε προσανατολισμένοι στο πρότυπο αυτό που μας προσφέρει η Θεοτόκος Μητέρα η πορεία της αρετής και της αγιότητας δεν θα είναι ουτοπία, γιατί η μορφή της Παναγίας που καθοδήγησε και στήριξε αναρίθμητους πιστούς, θα καθοδηγεί και θα στηρίζει και τις δικές μας προσπάθειες.

Elder Paisios -On Demons and the Power of the Cross

Elder Paisios The Athonite

 

 Elder Paisios was asked the following regarding demons (called "tagalakia" by some Greeks) and the power of the Cross:

 

- Elder, my thoughts tell me that the devil, especially nowadays, has a lot of power.

- The devil has evil and hatred, not power. The love of God is all-powerful. Satan tries to appear all-powerful, but he does not succeed. He seems strong, but he is completely weak. Many of his destructive plans are spoiled before they even begin to be manifested. Would a very good father allow some punks to hit his children?

- Elder, I'm afraid of tagalakia(Demons).

- What is there to fear? Tagalakia have no power. Christ is all-powerful. Temptation is rotten to the core. Don't you wear a Cross? The devil's weapons are weak. Christ has armed us with His Cross. Only when we discard our spiritual weapons, then the enemy has power. An Orthodox priest showed a small Cross to a magician, which made the demon he invoked through his magic tremble.

- Why is he so afraid of the Cross?

- Because when Christ accepted the beatings, the slaps and the blows, the kingdom and power of the devil was crushed. By which way did Christ conquer? "With the rod the rule of the devil was crushed," says a Saint. That is, with the last blow of the rod to His head, then the power of the devil was crushed. Patience is the spiritual defense and humility is the greatest weapon against the devil. The greatest balm of Christ's sacrifice on the Cross is that the devil was crushed. After the Crucifixion of Christ he is like a snake with its poison removed or a dog with its teeth removed. The poison of the devil has been removed, the teeth of the dogs, the demons, have been removed, and now that they are disarmed we are armed with the Cross. The demons can do nothing, nothing, to those who have been formed by God when we do not give them the right. They only cause a commotion because they have no power.

One time I was in the Cell of the Honorable Cross, and I had a very beautiful vigil. During the night many demons had collected on the ceiling. At first they were beating heavy and making noise, as if they were dragging large tree trunks.  I made the sign of the Cross towards the ceiling and chanted: "We venerate Your Cross Master...." When I finished, the dragging of the logs continued. "Now," I said, "we will form two choirs. In one you will do the dragging above and I will do the other below." When I began, they stopped. First I chanted "We venerate Your Cross...", then "Lord, Your Cross you gave to us as a weapon against the devil...." I had the most pleasant night chanting and, when I stopped for a bit, they continued the entertainment! Every time they present a different work.

- When you chanted the first time, they didn't leave?

- No. Once I was done, they began. Yes, both choirs had to complete the vigil! It was a beautiful vigil! I chanted with longing! I had good days!

- Elder, what does the devil look like?

- You know how "beautiful" he is? Something else! If only you could see him! And how the love of God does not allow people to see the devil! O, the majority would die from their fear! Imagine if they saw him act, if they saw the "sweetness" of his form! Again, some would be greatly entertained. You know what kind of entertainment? How do they call it? Cinema? For anyone to see such work, they would have to pay a lot of money, but even then they would not be able to see him.

- Does he have a horn, a tail?

- Yes, all the accessories.

- Elder, did the demons become so ugly when they fell and the angels became demons?

- Well, of course! Even now it's as if lightning struck them. If lightning strikes a tree, will not the tree immediately become a black stump? They are the same way, as if they've been struck by lighting. At one time I told the tagalakia: "Come so I can see you, that I may not fall into your hands. Now that I am looking at you, your appearance shows how evil you are. If I fall into your hands, what evil I will suffer!"

 

Source-proskynitis.blogspot.gr

 

 

Νίψη και πνευματική ζωή.Μία διδακτική ιστορία στην πνευματική έρημο του κόσμου.

…Σ’ ένα σπουδαίο βιβλίο, «Το Νέον Μητερικόν», πού περιέχει «φοβερές ιστορίες από τον πόλεμο των πειρασμών στην πόλη και στην έρημο», βρήκα διηγήσεις οί οποίες έχουν τόση σχέση με το θέμα μου και θα μου δώσουν την ευκαιρία να διατυπώσω μερικές σκέψεις.

Τις μεταφέρω εδώ, όπως τις έχει μεταφράσει ο καθηγητής και λογοτέχνης Π. Β. Πάσχος.
 

«Κάποτε, στην ώρα της προσευχής στο κελί του, ο μέγας Μακάριος άκουσε μια φωνή άνωθεν, να του λέγει:
-Μακάριε, πρέπει να ξέρεις, πώς, παρά τις προσευχές και την άσκησή σου, δεν έφτασες ακόμη στα μέτρα της αρετής, πού έχουν ανέβει εκείνες οι δύο γυναίκες, στη τάδε πολιτεία.
 
Το πρωί ο Γέροντας σηκώθηκε, άρπαξε το ξύλινο ραβδί του και πήρε το δρόμο για την πολιτεία εκείνη. Όταν έφτασε, ρώτησε κι έμαθε, που μένουν εκείνες οι γυναίκες και χτύπησε την πόρτα τους. Βγήκε λοιπόν ή μία γυναίκα και τον υποδέχτηκε στο σπίτι, με πολύ χαρούμενο πρόσωπο. Ώσπου να καθίσει ο Γέροντας να πάρει μια ανάσα, ήρθε και ή άλλη. Τότε τις κάλεσε και τις δυο κοντά του και μόλις κάθισαν τους λέει:
—Έκαμα όλο το δρόμο και υπέμεινα τόση κούραση, ώσπου από την έρημο να φτάσω ίσαμε εδώ. Σάς παρακαλώ, λοιπόν, να μου πείτε ποια είναι ή πνευματική σας εργασία και οί αρετές, πού αγωνίζεστε ν’ ασκείτε.
 
Εκείνες απαντούν, με πολλή απλότητα
-Πίστεψε μας, άγιε Γέροντα, πώς δεν μένουμε έξω από τα κρεβάτια των συζύγων μας• ποια εργασία πνευματική λοιπόν, περιμένεις από μας;
 
Όμως, ο Γέροντας τους έβαλε μετάνοια και τις παρακάλεσε να του φανερώσουν την αρετή τους.
 
Βλέποντας τότε την πολλή υπομονή του, είπαν στον άγιο Γέροντα
—Εμείς είμαστε ξένες για τούτο τον κόσμο, κ’ έτυχε να παντρευτούμε συζύγους, πού ήταν αδέλφια κατά σάρκα’ Από τότε, πού ζούμε σε τούτο το σπίτι με τους άνδρες μας, δεν θυμούμαστε να ‘ χουμε μαλώσει ποτέ μεταξύ μας, ούτε να πούμε άσχημη κουβέντα ή μια στην άλλη• πάντα μας ζούμε, όλα τα χρόνια με ειρήνη και ομόνοια, αγαπημένες. Κάποτε μας ήρθε ένας περίεργος λογισμός: Να εγκαταλείψουμε τους άνδρες μας και να πάμε σ’ ένα γυναικείο μοναστήρι να ζήσουμε. Κάναμε αγώνα και παρακαλέσαμε πολύ τους άνδρες μας να αφήσουν να φύγουμε. Μα δεν τα καταφέραμε να τους πείσουμε. Έτσι, καθώς δεν πετύχαμε αυτό το σκοπό μας, κάναμε μια συμφωνία (οι δυο μας με το Θεό): να μη βγει ποτέ απ’ το στόμα μας κανένας κοσμικός λόγος, αδιαφόρετος.
 
Ακούγοντας τούτα τα λόγια ό άγιος εκείνος Γέροντας, θαύμασε και είπε:
—Αληθινά δεν παίζει κανένα ρόλο το ν’ ακολουθεί κανείς τον παρθενικό βίο ή τον έγγαμο, το νά’ ναι μοναχός ή κοσμικός, για να του χαρίσει ό Θεός το πνεύμα του και το έλεος του’ εκείνο, πού μονάχα ζητάει από μας είναι ή προαίρεση.
 
Ό Γέροντας οικοδομήθηκε πνευματικά πολύ από την αρετή τους κ’ επέστρεψε στο κελί του, στην έρημο δοξάζοντας το Θεό».
 
Ό μέγας Μακάριος ήταν ενάρετος. Ήταν ό ασκούμενος και προσευχόμενος. Διέτρεχε, όμως, τον πνευματικό κίνδυνο να δεχτεί ότι έχει φτάσει στην ανώτατη κλίμακα των αρετών. και αυτό θα ήταν μεγάλη πτώση. Ή άνωθεν φωνή τον προτρέπει να πάρει το πνευματικό μάθημα από δυο γυναίκες, πού ζούσαν στον κόσμο. Δεν του υπέδειξε κάποιον συνασκητή του ή κάποιον φημισμένο για την αγιότητα του όσιο. Το σχέδιο του Θεού ήταν να παραμείνει ό Γέροντας στην ταπείνωση, να είναι μετριοπαθής και προπαντός ν’ αποφεύγει την περιφρόνηση των εν τω κοσμώ αδελφών του. Οι δυο γυναίκες ήταν άγνωστες στον πολύ κόσμο. Κανένας δεν γνώριζε τον καρποφόρο πνευματικό τους αγώνα και οί ίδιες δεν είχαν συνειδητοποιήσει ότι είχαν αποκτήσει γνήσια αγάπη, με την οποία απέφευγαν τους κοσμικούς λόγους, τη χυδαιολογία και την κατάκριση. Σύμφωνα με τη φωνή του Θεού, ό Γέροντας δεν είχε αποκτήσει την αγάπη, πού είχαν δυο γυναίκες ούτε και τον έλεγχο των λόγων του, παρόλο, πού εκείνες ζούσαν οικογενειακή ζωή και οί σύζυγοι τους δεν συμμερίζονταν τον αγώνα τους. Ό Θεός γνώριζε την αγαθή τους προαίρεση και ήθελε ό ασκητής Μακάριος να διαπιστώσει μόνος του ότι ή προαίρεση είναι πού σώζει τον άνθρωπο,
 
Ή επιθυμία των δυο γυναικών να ζήσουν σε μοναστήρι δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Οί σύζυγοι τους, τους έκοψαν την επιθυμία αυτή. Αυτές, όμως, επιδόθηκαν σ’ άλλες αρετές και πέτυχαν εκείνο, πού δεν είχε κατορθώσει ο Μακάριος με την πολύχρονη άσκηση και την αδιάλειπτη προσευχή. Οί γυναίκες, που ζούσαν στον κόσμο, αποτέλεσαν φωτεινό παράδειγμα στον μέγα Μακάριο, ό όποιος ζούσε στην αγιοτόκο έρημο! 

Πρεσβ. Διονύσιος Τάτσης. ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ.

Λόγος Αγίου Λουκά Συμφερουπόλεως στην Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως

Λόγος εις την Κυριακήν της Σταυροπροσκυνήσεως – Αγίου Λουκά Αρχιεπ. Συμφερουπόλεως της Κριμαίας.

«Δεύτε προς με πάντες οι κοπιώντες και πεφορτισμένοι, καγώ αναπαύσω υμάς. Άρατε τον ζυγόν Μου εφ' υμάς και μάθετε απ' Εμού, ότι πράος ειμί και ταπεινός τη καρδία, και ευρήσετε ανάπαυσιν ταις ψυχαίς υμών. Ο γαρ ζυγός μου χρηστός και το φορτίον μου ελαφρόν εστίν» (Ματθ. ΙΑ.28 – 30).

Μεγάλη είναι η αγκαλιά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Τόσο μεγάλη που δεν μπορούμε να φανταστούμε. Ο Κύριος έχει στην αγκαλιά του όλους όσους υποφέρουν στη ζωή τους από τις θλίψεις και τις στενοχώριες. Τί βάθος έχει η καρδιά Του και πόσο δυνατή είναι η αγάπη Του, αφού μπορεί όλους αυτούς που κοπιάζουν και είναι φορτωμένοι να τους αναπαύσει, να τους παρηγορήσει και να τους δώσει δύναμη να υπομένουν τις θλίψεις και να μην απελπίζονται όταν αδικούνται στη ζωή τους!

Είναι όμως παράξενος ο τρόπος με τον οποίο επιχειρεί να το κάνει! Μας προτείνει να αφήσουμε τον ανυπόφορο για πολλούς ζυγό της ζωής και να σηκώσουμε επάνω μας έναν άλλο ζυγό: άγνωστο στον κόσμο, απαλό, αγαθό και ελαφρό, δικό του ζυγό. Όταν λέμε ζυγό, εννοούμε κατάσταση στην οποία βρίσκεται ένας δούλος. Την κατάσταση βέβαια αυτή δεν την θεωρούμε καθόλου ευχάριστη. Τον δικό του όμως ζυγό ο Κύριος τον ονομάζει απαλό και ελαφρό.

Πώς να το καταλάβουμε; Γιατί είναι απαλός και ελαφρός ο ζυγός του Χριστού; Μήπως επειδή ζυγό ονομάζει τον θείο νόμο της αγάπης του τον οποίο δίνει στον κόσμο, στον κόσμο ο οποίος σχεδόν καθόλου δεν σκέφτεται την αγάπη; Ή επειδή ο δικός του λόγος της αγάπης άνοιξε για την ανθρωπότητα, που ζούσε χωρίς αγάπη, έναν καινούριο κόσμο, έναν κόσμο στον οποίο λάμπει το θείο φως της αγάπης, που διαλύει το οποιοδήποτε σκοτάδι; Δεν είναι μεγάλη χαρά να βγούμε από το σκοτάδι στο φως; Δεν θα σκιρτήσει η καρδιά του ανθρώπου όταν θα βγει από το σκοτάδι και θα καταλάβει ότι ο ίδιος ο Κύριος τον κρατά στην αγκαλιά Του;

Αλλά τί επιτέλους σημαίνει ζυγός του Χριστού; Σημαίνει να ζούμε σύμφωνα με τις εντολές του. Να είμαστε ταπεινοί και πράοι, να διψάμε και να πεινάμε την υψίστη αλήθεια. Να είμαστε ελεήμονες και καθαροί τη καρδία. Να μας κακολογούν και να μας διώκουν για την πίστη στον Υιό του Θεού και για την αγάπη του. Ναι, αυτό και μόνο αυτό σημαίνει ο απαλός ζυγός του Χριστού και το ελαφρό φορτίο του. Τη δύναμη για να τα σηκώσουμε μας τη δίνει ο Σταυρός του Χριστού, που υψώνεται πάνω από τον κόσμο και τον φωτίζει, ο Σταυρός πάνω στον οποίο ο Υιός του Θεού υπέφερε τα πάθη και έδωσε την ζωή Του για να ζει ο άνθρωπος.

Ας προσκυνήσουμε το υποπόδιο του Σταυρού του Χριστού με όλη την ψυχή μας. Αυτός είναι ο απαλός ζυγός του Χριστού, να ακολουθήσουμε τον δρόμο του μαρτυρίου και των διωγμών ο οποίος οδηγεί εκεί όπου αιώνια λάμπει ο Σταυρός του Χριστού μας. Ας ακολουθήσουμε τον Σωτήρα μας και ας θυμόμαστε πάντοτε ότι Αυτός που είναι αληθινός Θεός λέει για τον εαυτό Του ότι είναι πράος και ταπεινός τη καρδία. Να είμαστε και εμείς πράοι και ταπεινοί για να τον ακολουθήσουμε στον δρόμο προς την Βασιλεία της αιώνιας Δικαιοσύνης και του ανεσπέρου Φωτός. Αμήν.

Από την συλλογή: «Αγίου Λουκά Αρχιεπισκόπου Κριμαίας, Λόγοι και ομιλίες που εκφωνήθηκαν στην Συμφερούπολη κατά την περίοδο 1955-1957.» τόμος Α. Σελ. 100 – 102.
Μετάφραση από τα ρωσικά.ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΥΨΕΛΗ» Θεσσαλονίκη.